Barwy warzyw i owoców oraz ich wpływ na zdrowie
Emilia Szymańska
2026-03-25
5 min. czytania
1 / 1
1 zdjęcie
271
Barwa warzyw i owoców stanowi wskaźnik zawartych w nich składników odżywczych i właściwości zdrowotnych. Te kolory są nadawane przez naturalne roślinne pigmenty, takie jak karotenoidy, chlorofil lub antocyjany. Warzywa i owoce o czerwonej barwie wspierają funkcje serca i nerek, żółte i pomarańczowe mają pozytywny wpływ na wygląd skóry i włosów oraz wzmacniają układ odpornościowy, zielone zapobiegają anemii i chorobom układu krążenia, białe stanowią naturalny środek przeciw infekcjom, a niebieskie i fioletowe wspierają zdrowie oczu oraz hamują procesy starzenia się organizmu.
Owoce i warzywa - podstawa różnorodnej diety
Nie ma wątpliwości, że warzywa oraz owoce stanowią podstawę zróżnicowanej i zbilansowanej diety, będąc kluczowym składnikiem piramidy zdrowego żywienia. Zgodnie z wypowiedzią Mirosława Jarosza, dyrektora Instytutu Żywności i Żywienia, warzywa i owoce dostarczają szerokiej gamy cennych minerałów i witamin, które znacząco obniżają ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia, cukrzycy lub nowotworów oraz śmiertelności z nimi związanej. Warto podkreślić, że zachowanie odpowiednich proporcji między spożywanymi warzywami a owocami w codziennej diecie jest niezwykle istotne: trzy czwarte stanowią warzywa - co najmniej 400 g, zaś jedna czwarta to owoce - 100 g. Należy zaznaczyć, że warzywa można spożywać bez ograniczeń, natomiast w przypadku owoców zaleca się kontrolę porcji ze względu na zawartość prostych cukrów, których nadmiar może mieć ujemny wpływ na utrzymanie odpowiedniej masy ciała. Ponadto sugeruje się spożywanie całych owoców zamiast soków, nawet świeżo wyciśniętych, ponieważ ich konsumpcja zapewnia większe poczucie sytości.
Podział produktów owocowo-warzywnych na pięć kategorii kolorystycznych
Aby odżywianie było nie tylko poprawne, ale też ciekawe i różnorodne, warto przestrzegać zasady pięciu kolorów, która polega na zwracaniu uwagi na kolor spożywanych produktów owocowo-warzywnych. Każdy z kolorów ma szereg cech sprzyjających zdrowiu, a różnorodność kolorystyczna na talerzu pomaga zapewnić mieszankę różnych składników odżywczych, takich jak karotenoidy, flawonoidy, kwas foliowy, błonnik, składniki mineralne i witaminy.
Owoce i warzywa są kategoryzowane pod względem koloru w ten sposób:
1. zielone, 2. żółte i pomarańczowe, 3. czerwone, 4. fioletowe, 5. białe. Ta kategoryzacja jest umowna, ponieważ niektóre owoce i warzywa są trudne do przypisania do odpowiedniej kategorii.
Zielone produkty roślinne
Wszystkie produkty pochodzenia roślinnego, które przyjmują ten kolor w pełni dojrzałym stanie, zawierają luteinę. Ta substancja odgrywa szczególnie ważną rolę w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania narządu wzroku, zwłaszcza poprzez ochronę delikatnych naczyń siatkówki oka. Ponadto luteina chroni lipoproteiny o niskiej gęstości przed procesami utleniania, co zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia astmy oraz choroby niedokrwiennej serca. Warzywa, takie jak brokuły, brukselka i kapusta, są bogate w indolo-3-karbinol. Związek ten wykazuje aktywność przeciwnowotworową, zwłaszcza w stosunku do raka piersi. Zielone produkty pochodzenia roślinnego zawierają również chlorofil, który wspiera pracę wątroby oraz pomaga pozbyć się z organizmu toksyn. Są one również źródłem kwasu foliowego, błonnika oraz witamin A, C, E i K. Przykładowe źródła pokarmowe to: szpinak, sałata, rukola, jarmuż, groszek zielony, brokuł, szparagi, brukselka, rzeżucha, cukinia, ogórek, awokado i kiwi.
Żółte i pomarańczowe
Stanowią idealne źródło beta-karotenu, prekursora witaminy A, który wpływa korzystnie na wygląd włosów, paznokci i warunkuje prawidłowe rogowacenie naskórka. Dodatkowo zapewnia prawidłowe funkcjonowanie narządu wzroku o zmierzchu, chroni przed tzw. Kurzą ślepotą oraz odgrywa znaczącą rolę w profilaktyce miażdżycy – wpływa na obniżenie stężenia cholesterolu całkowitego. Owoce cytrusowe o tym zabarwieniu zawierają witaminę C, która jest silnym przeciwutleniaczem i korzystnie wpływa na funkcjonowanie układu immunologicznego oraz zwiększa przyswajalność żelaza niehemowego z produktów roślinnych. Dzięki właściwościom antyoksydacyjnym witamina ta chroni przed chorobami układu krążenia. Źródła pokarmowe: marchew, pomarańcza, dynia, kukurydza, banany, morele, melon, mango.
Czerwone owoce i warzywa
Owoce i warzywa o czerwonym kolorze są źródłem antocyjanów, związków należących do grupy flawonoidów. Charakteryzują się one działaniem przeciwzapalnym, przeciwwirusowym i antybakteryjnym. Dodatkowo, zapewniają ochronę przed chorobami cywilizacyjnymi, takimi jak cukrzyca, astma i nadciśnienie tętnicze. Właściwości te wynikają głównie z ich zdolności do neutralizowania wolnych rodników tlenowych. Pomidory są źródłem likopenu, czerwonego barwnika karotenoidowego, którego wysokie spożycie może zmniejszyć ryzyko rozwoju chorób układu krążenia. Likopena także obniża ciśnienie krwi u osób chorych na astmę. Istnieje silna korelacja między spożyciem likopenu a zmniejszeniem zachorowalności na pewne nowotwory, szczególnie raka prostaty. Należy zauważyć, że przetwory pomidorowe, takie jak koncentrat, przecier czy ketchup, zawierają więcej likopenu niż świeże pomidory, a dodatek tłuszczu zwiększa jego przyswajalność. Papryka zawiera rutynę, która uszczelnia naczynia krwionośne, truskawka ma działanie moczopędne i tym samym wspomaga pracę nerek, podczas gdy żurawina zmniejsza ryzyko chorób serca. Do czerwonych owoców i warzyw należą pomidory, papryka czerwona, wiśnie, czereśnie, truskawki, maliny, żurawina, czerwone grejpfruty oraz granaty.
Fioletowe produkty spożywcze
Warzywa i owoce o charakterystycznym fioletowym odcieniu zawierają antocyjany – barwniki, które potrafią wyłapywać wolne rodniki i są wykorzystywane w organizmie jako naturalne antyoksydanty. Zamykają one naczynia krwionośne, przede wszystkim włosowate, oraz pobudzają produkcję rodopsyny – substancji kluczowej dla procesu widzenia. Ponadto zmniejszają utlenianie cholesterolu, będącego składnikiem blaszek miażdżycowych. Zauważono, że spożywanie przez Francuzów dużej ilości winogron oraz czerwonego wina, obfitującego w antocyjany, przyczynia się do zmniejszenia ryzyka wystąpienia miażdżycy w ich organizmach w porównaniu z mieszkańcami innych krajów europejskich. Ważne jest także wspomnienie o resweratroli, substancji znajdującej się m.in. w skórce czerwonych winogron. Ten związek wykazuje szerokie działanie biologiczne: ma właściwości antyoksydacyjne, przeciwutleniające, antyangiogenne oraz przeciwzapalne. Chroni również organizm przed chorobami układu krążenia i zapobiega utlenianiu cholesterolu frakcji LDL oraz agregacji płytek krwi. Źródła pokarmowe: śliwki, bakłażan, winogrona czerwone, aronia, porzeczki czarne, borówka amerykańska, jeżyny, jagody.
To jest białe
Owoce i warzywa, które mają kolor biały lub szarawy, zawierają liczne składniki przeciwbakteryjne. Wzmacniają one odporność organizmu i obniżają poziom całkowitego cholesterolu. Ponadto, działają one także przeciwko wirusom i zapaleniom. Czosnek, którego główną substancją aktywną jest allicyna, wykazuje działanie przeciwgrzybicze i przeciwdrobnoustrojowe. Warzywa białe zawierają siarkę, która pomaga utrzymać odpowiedni stosunek cholesterolu frakcji LDL i HDL. Siarka jest także niezbędna do utrzymania dobrej kondycji włosów i skóry. Źródła pokarmowe: cebula, czosnek, szalotka, por, cykoria, kapusta pekińska.
Aby utrzymać korzyści zdrowotne z warzyw i owoców, trzeba przestrzegać określonych zasad
1. Warzywa i owoce powinny być zawsze świeże i dokładnie oczyszczone. Nie powinno się ich moczyć w wodzie, gdyż wtedy tracą one witaminę C. 2. Zaleca się spożywanie największej ilości sezonowych warzyw i owoców w stanie surowym. 3. Z powodu szybkiego uszkadzania witaminy C owoce i warzywa powinny być rozdrabniane bezpośrednio przed konsumpcją, a do zbierania, cięcia i rozdrabniania powinno się używać noży i narzędzi ze stali nierdzewnej. 4. Szybkie gotowanie w małej ilości wody, aby zapobiec dalszej utracie witamin. 5. Jeśli to możliwe, należy unikać kontaktu powietrza, światła i ciepła z obieranymi i pokrojonymi warzywami i owocami. Zawsze powinny być one przykrywane i chłodzone. 6. Podczas wyboru warzyw konserwowych, zaleca się te, które nie zawierają dodatku soli.
