Zaburzenia absorpcji składników odżywczych – objawy, przyczyny, leczenie, odżywianie
Oliwia Kaczmarek
2026-03-21
5 min. czytania
1 / 1
1 zdjęcie
187
Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia, zaburzenia absorpcji składników odżywczych powstają na skutek wielu chorób, a ich objawy są wynikiem zakłóceń absorpcji składników odżywczych w przewodzie pokarmowym. Dla celów terapii dietetycznej choroba trzewna i nietolerancja laktozy są najważniejszymi jednostkami chorobowymi prowadzącymi do zaburzeń absorpcji.
Zaburzenia wchłaniania składników odżywczych - czynniki etiologiczne
Zaburzenia wchłaniania składników odżywczych to stan patologiczny, który powstaje na skutek nieprawidłowego pobierania substancji odżywczych przez przewód pokarmowy. Mogą dotyczyć pojedynczych lub wielu składników, wody lub elektrolitów, co prowadzi do powstawania charakterystycznych objawów. W zależności od zakresu zaburzeń wyróżnia się zespół złego wchłaniania ogólnego (dotyczący wszystkich składników) oraz wybiórczy (dotyczący tylko niektórych substancji). Klasyfikacja kliniczna dzieli te schorzenia na pierwotne (związane z uszkodzeniem błony śluzowej jelita cienkiego) oraz wtórne (powstające w wyniku zaburzeń trawiennych). Dodatkowo, wyróżnia się trzy główne grupy przyczyn: A) zaburzenia w obrębie jelita (np. mukowiscydoza, choroba Crohna), B) upośledzenia transportu błonowego (np. niedobór oligosacharydaz, choroba trzewna), C) zwiększone wydzielanie jelitowe (np. choroby naczyń limfatycznych). Dodatkowo, niektóre substancje (alkohol, leki) mogą zakłócać proces wchłaniania.
Manifestacje zespołu złego wchłaniania
Zespół złego wchłaniania (ZUW) objawia się różnorodnymi dolegliwościami, których nasilenie zależy od rodzaju i ilości niedoborowych składników odżywczych. Przy zaburzeniach wchłaniania białek, pacjenci mogą doświadczać obrzęków, spowolnienia wzrostu, postępującego wyczerpania, utraty masy mięśniowej, osłabienia oraz osłabienia układu odpornościowego z powodu niedoboru przeciwciał. W przypadku niedoborów tłuszczów, typowymi objawami są steatorrhea (biegunka tłuszczowa) oraz niedobory witamin lipofilowych – A, D, E i K. Zaburzenia wchłaniania węglowodanów manifestują się biegunką osmotyczną, bólami brzucha, wzdęciami, uczuciem przelewania w jamie brzusznej oraz nadmiernym wydzielaniem gazów. Niedobory witamin i minerałów mogą prowadzić do niedokrwistości megaloblastycznej (niedobór kwasu foliowego i B12), niedokrwistości mikrocytarnej (niedobór żelaza), pelagry (niedobór witaminy PP) lub gnylca (niedobór witaminy C). Ponadto, ZUW może wywoływać zaburzenia endokrynologiczne, takie jak nieprawidłowości miesiączkowania, impotencja lub bezpłodność. Najczęstsze przyczyny ZUW to celiakia oraz nietolerancja laktozy.
Identyfikacja schorzenia
W procesie diagnozowania ZUW szczególną uwagę zwraca się na dolegliwości zgłaszane przez chorego. Należą do nich przede wszystkim zmęczenie, redukcja masy ciała, brak łaknienia, obrzęki, bóle kości i stawów, obecność krwi w kale lub dolegliwości mięśniowe. U pacjentów mogą wystąpić objawy takie jak wyczerpanie, niedowład, obrzęki oraz bladość skóry. W ramach diagnostyki przeprowadza się badania laboratoryjne, których celem jest wykluczenie zaburzeń wynikających z niedoborów witamin i składników mineralnych, w tym niedokrwistości, niedoboru magnezu oraz zaburzeń krzepnięcia krwi. Ponadto wykonuje się badania specjalistyczne, mające na celu wykluczenie problemów z wchłanianiem białek, lipidów, węglowodanów lub soli żółciowych. W razie konieczności można przeprowadzić również badania obrazowe, w tym endoskopię i radiologię jelita cienkiego.
Leczenie
Leczenie skupia się głównie na eliminacji substancji, które mogą pogorszyć stan pacjenta. Jeśli przyczyną ZUW jest celiakia, konieczne jest wyeliminowanie glutenu z diety, co może nasilać objawy choroby. W przypadku nietolerancji laktozy stosuje się dietę bez laktozy. Rodzaj terapii zależy od konkretnej jednostki chorobowej, która powoduje zaburzenia wchłaniania składników odżywczych, i może różnić się w zależności od indywidualnych potrzeb pacjenta. Ponadto stosuje się również leczenie objawowe, które obejmuje korektę gospodarki wodno-elektrolitowej oraz uzupełnianie niedoborów witaminowych.
Czy zespół złego wchłaniania składników odżywczych jest rzeczywiście zaburzeniem – jakie produkty spożywcze są odpowiednie?
W przypadku zespołu złego wchłaniania pokarmów (ZUW) wywołanego chorobą jelitową, konieczne jest wyeliminowanie glutenu z diety. Produkty zbożowe zawierające gluten to: żyto, pszenica, jęczmień, owies oraz ich odmiany. Osoby z ZUW powinny stosować dietę zbliżoną do zdrowej, z wyjątkiem ograniczenia glutenu. Można go zastąpić zbożami, które nie zawierają szkodliwego białka dla chorych na ZUW, takimi jak: kukurydza, ryż, soja, proso, gryka, tapioka, amarantus, maniok, soczewica, fasola, sargi, orzechy oraz różnorodne mięsa, warzywa, owoce i jaja. Gdy ZUW jest spowodowany nietolerancją laktozy, należy wykluczyć ten składnik z diety. Laktozę można znaleźć w: pełnym mleku, mleku zmniejszonej tłuszczowości, mleku w proszku, lodach, śmietanie, jogurtach, kefirze i maślance. Dieta osób z ZUW, niezależnie od przyczyny, powinna być różnorodna i zbilansowana, aby zapobiec niedoborom składników odżywczych.
