Nikotynamid (witamina PP) – charakterystyka farmakologiczna, schemat dawkowania oraz potencjalne skutki uboczne. Zastosowanie nikotynamidu w terapii wspomagającej zaburzenia depresyjne
Tomasz Jankowski
2026-03-16
4 min. czytania
1 / 1
1 zdjęcie
224
Nikotynamid, znany również jako witamina PP lub kwas nikotynowy, stanowi kluczowy składnik kompleksu witamin z grupy B, charakteryzujący się wysoką rozpuszczalnością w środowisku wodnym. Historia jego odkrycia sięga XVIII wieku, kiedy to masowe przypadki pelagry – choroby wynikającej z przewlekłego deficytu tej substancji – skłoniły badaczy do identyfikacji jej biologicznej roli. Dopiero dramatyczne konsekwencje zdrowotne związane z niedoborem ujawniły, jak fundamentalne znaczenie ma ten związek dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, zwłaszcza w kontekście metabolizmu energetycznego oraz utrzymania integralności tkankowej.
Niacyna
Niacyna, potocznie zwana witaminą B3 lub witaminą PP, to wspólna nazwa dla dwóch związków: kwasu nikotynowego oraz jego amidu.. Związki te są niezbędne w procesie tworzenia koenzymów: dinukleotydu nikonynamidoadeninowego (NAD+) oraz jego fosforanu (NADP+).. Oba związki pełnią niezwykle istotne funkcje w wielu reakcjach.. NAD+ jest przede wszystkim czynnikiem utleniającym, co oznacza że może przyjmować elektron.. Bierze udział np.. W procesie glikolizy, czyli w rozpadzie cząsteczki glukozy, podczas którego powstaje energia.. Tak naprawdę więc niacyna jest niezbędna praktycznie w każdym aspekcie metabolizmu – pośrednio i bezpośrednio.. Szczególnie przekłada się to na funkcjonowanie układu nerwowego.. Niedobory niacyny wywołują pelagrę (rumień lombardzki) – chorobę charakteryzującą się występowaniem zapalenia skóry, biegunek, nudności, stanów zapalnych jamy ustnej, języka, zaburzeń od strony układu nerwowego.. W krajach rozwiniętych z pelagrą nie mamy już praktycznie do czynienia.. Dziś występuje jedynie w niektórych częściach Indii, Chin i Afryki.. Niacynę dostarczamy wraz z pożywieniem – wysoką zawartością charakteryzują się np.. Wątróbka, mięso z piersi kurczaka, drożdże, nasiona roślin strączkowych.. W większości jednak niacyna jest syntetyzowana w naszych organizmach z aminokwasu – tryptofanu.. Tym samym zjadając ok.. 100 g białka na dobę praktycznie zaspokajamy swoje zapotrzebowanie na tę witaminę.
Właściwości niacyny
Dobowe zapotrzebowanie na niacynę podawane jest w miligramach.. Jednak wysokie dawki – gramowe – mogą mieć korzystne właściwości w niektórych przypadkach klinicznych.. Okazuje się, że niacyna może wpływać na obniżenie stężenia frakcji LDL cholesterolu, hamować postęp zmian miażdżycowych, zmniejszać stężenie triglicerydów, a także korzystnie wpływać na stężenie adiponektyny.. Adiponektyna to hormon, który u osób otyłych wytwarzany jest w mniejszej ilości.. Jego działanie jest szczególnie dla nich korzystne, ponieważ zwiększa wrażliwość komórek na działanie insuliny, co przyczynia się do utraty wagi.. Niacyna powodowała zwiększenie stężenia adiponektyny u osób otyłych nawet do poziomu obserwowanego u osób szczupłych.. Nowatorską metodą leczenia bólów migrenowych jest doustne lub dożylne aplikowanie niacyny, która prawdopodobnie ma działanie rozszerzające naczynia krwionośne (jedna z hipotez dotyczących genezy bólu migrenowego, mówi o tym, że może być on wywołany zwężeniem naczyń krwionośnych w okolicy nerwu trójdzielnego).
Dawkowanie niacyny
Dawkowanie niacyny zależy od celu jej suplementacji.. Preparaty dostępne na rynku charakteryzują się natychmiastowym lub przedłużonym wchłanianiem.. W Stanach Zjednoczonych niektóre z preparatów zostały zatwierdzone przez FDA jako środki w leczeniu dyslipidemii, np.. Niacor. W jednej tabletce preparatu zawartych jest aż 500 mg niacyny (podczas gdy dobowe zapotrzebowanie dla osoby dorosłej określa się na poziomie 14 – 16 mg).. Tak wysokie stężenia powinny być przyjmowane wyłącznie przy występowaniu niedoborów lub w trakcie leczenia zaburzeń lipidowych.. Dawki zawsze powinny być konsultowane z lekarzem.. Niacyna może wywoływać skutki uboczne – na szczęście najczęściej nie stanowią one zagrożenia dla zdrowia.
Niacyna – skutki uboczne
Najczęstszym objawem pojawiającym się u większości osób stosujących nawet relatywnie niskie dawki (50 – 100 mg) jest tzw.. flashing. To zaczerwienienie, uczucie mrowienia i pieczenia występujące na twarzy, klatce piersiowej, ramionach – wywołane rozszerzaniem naczyń krwionośnych.. Do częstych skutków ubocznych należą także wzdęcia, wymioty, niestrawność, nasilenie choroby wrzodowej.. Ostrożnie z niacyną powinny postępować także osoby chorujące na cukrzycę – może wywoływać hiperglikemię.
Niacyna na depresję
Niacyna nie jest rutynowo stosowana w leczeniu depresji, jednak niektórzy dostrzegają w niej ten potencjał.. Doświadczyła go 47-letnia pacjentka Robert Schad Naturopathic Clinic.. Kobieta przez 27 lat swojego życia borykała się z depresją nieskutecznie leczoną farmakologicznie.. Przełomem w jej przypadku okazało się zastosowanie m.. in. niacyny. Najpierw w dawce 3000 mg, zwiększonej następnie do 6000 mg.. W niecały rok objawy obniżonego nastroju, myśli samobójcze i inne charakterystyczne dolegliwości chorobowe ustąpiły.. Jak mówią – jedna jaskółka wiosny nie czyni.. Nie wystarczy jeden przypadek skutecznie wyleczonej osoby, aby nadać niacynie statut najlepszego leku przeciwdepresyjnego.. Nie ma dostatecznej ilości badań potwierdzających skuteczność kwasu nikotynowego w leczeniu depresji, ale hipotetycznie istnieje taka możliwość.. Witamina PP może działać leczniczo poprzez rozszerzanie naczyń krwionośnych i zwiększenie przepływu krwi w mózgu (w niektórych przypadkach zaobserwowano zmniejszony przepływ u ludzi z depresją).. Drugim mechanizmem, poprzez który może działać niacyna jest zwiększenie stężenia tryptofanu, który może być w organizmie przekształcany do serotoniny.. Kiedy tryptofan jest przyjmowany razem z niacyną, więcej tryptofanu trafia do mózgu.. Niedobory niacyny zdarzają się wyjątkowo rzadko, w większości przypadków dostarczamy jej wystarczająca ilość wraz ze zwyczajową dietą.. Warto jednak przemyśleć dodatkową suplementację w przypadkach obniżonego nastroju czy migreny – zawsze w oparciu o opinię specjalisty.
