Czy to naprawdę złudzenie Delboeufa, czy wielkość talerza ma znaczenie?
Lena Bauer
2026-03-19
3 min. czytania
1 / 1
1 zdjęcie
269
Nieustanne problemy epidemiologii wymuszaja stale poszukiwanie ich przyczyn i rozwiazan. Dwie przeciwnie skontrastowane problemy wspólczesnego swiata zachodniego - otylosc i anoreksja - wymagaja dalszego rozwoju wiedzy i opracowania skuteczniejszych metod leczenia. Okazuje sie, ze w obu przypadkach, pozornie nieistotne elementy otoczenia moga miec znaczący wpływ na sposob odzywiania i ilosc spozywanego jedzenia. Do takich pozornie nieistotnych elementow naleza m.in. kolor i wielkosc naczyń. W jaki sposob te czynniki wpływaja na nasz mózg? Czy odpowiednio dobrany rozmiar talerza moze byc kluczowym elementem w leczeniu i prewencji?
Iluzja Delboeuf’a
Aby spróbować wyjaśnić pewne mechanizmy rządzące naszymi wyborami żywieniowymi wróćmy pamięcią do roku 1865, kiedy to Delbouf dokonał pewnej obserwacji.. Wykazał on występowanie pewnej iluzji wzrokowej związanej z postrzeganiem wymiarów okręgów.. Spośród dwóch okręgów tych samych wymiarów, ten otoczony przez okrąg o większej średnicy, wydawał się być mniejszy od tego otoczonego okręgiem o mniejszej średnicy.. Oba zaciemnione koła w rzeczywistości mają takie same wymiary.. Iluzja ta pojawia się nie tylko w przypadku okręgów, lecz dotyczy również innych kształtów – trójkąta, kwadratu, prostokąta.. Jak przekłada się to na życie codziennie? W badaniach eksperymentalnych wielokrotnie wykazano, że nakładając porcję jedzenia na talerz o większej średnicy jest ona większa od porcji spożywanej zwyczajowo.. Odwrotną tendencję zaobserwowano w przypadku naczyń o mniejszej średnicy.. Kiedy naczynie jest większe (w pewnych granicach, po których przekroczeniu efekt zanika), nałożona porcja wydaje nam się być mniejsza niż w rzeczywistości, przez co zwiększamy jej wielkość do momentu uzyskania odpowiednich, naszym zdaniem, wymiarów.. Tym sposobem, zupełnie nieświadomie można doprowadzić do mimowolnego zwiększenia dziennego spożycia kalorii, co w sprzyjających okolicznościach niechybnie doprowadzi do przyrostu masy ciała.
Czy istnieje skuteczna metoda unikania złudzenia optycznego Delboeufa w kontekście wielkości porcji?
Na naszą percepcję rozmiaru porcji wpływają dwa kluczowe czynniki: mechanizm kontrastu oraz zjawisko podobieństwa. Kontrast pomiędzy krawędziami samej porcji żywności a obrzeżami talerza znacząco nasila działanie wspomnianej iluzji wzrokowej. Jednym ze strategicznych podejść mających na celu zmniejszenie tego efektu jest wykorzystanie naczyń pozbawionych wyraźnie zarysowanych granic – na przykład tych bez ciemnej obwódki, która dodatkowo akcentuje kontury. Z kolei efekt podobieństwa, również redukujący wyrazistość granic naczynia, opiera się na analogicznej zasadzie. Jeśli zamiast czarnego obrusu, który wyraziście podkreśla kształt i gabaryty białego talerza, zastosujemy pokrycie w bardziej neutralnej tonacji – na przykład białej – granice naczynia ulegną pewnemu "rozmyciu", co pozwoli zachować niezakłóconą percepcję wielkości porcji. Co więcej, świadome skupienie się na procesie spożywania posiłku umożliwia podświadomą regulację ilości konsumowanego jedzenia. Nie bez powodu eksperci podkreślają znaczenie spożywania posiłków w sprzyjającym, spokojnym otoczeniu, wolnym od wszelkich czynników rozpraszających. Choć mogłoby się wydawać, że ilość spożywanego pokarmu zależy wyłącznie od naszej woli, należy pamiętać o licznych czynnikach poznawczych, takich jak wspomniane złudzenia optyczne. Aby zminimalizować ryzyko błędnej oceny wielkości porcji, warto nakładać jedzenie z pełną świadomością, w skupieniu, a także starannie dobierać zastawę stołową. Należy również mieć na uwadze, że nawet niewielki, lecz systematyczny nadmiar kalorii może z biegiem czasu przyczynić się do stopniowego wzrostu masy ciała.
Tagi
