Zaburzenia przyswajania fruktozy: symptomatologia, czynniki etiologiczne, procedury diagnostyczne oraz zalecenia dietetyczne w kontekście nietolerancji pokarmowej
Mateusz Pawlak
2026-03-16
4 min. czytania
1 / 1
1 zdjęcie
236
Już w starożytności, w I wieku przed naszą erą, rzymski filozof Lukrecjusz zwrócił uwagę na złożoność indywidualnych reakcji organizmu na pożywienie, stwierdzając, iż to, co dla jednej osoby stanowi źródło pożywienia, dla innej może okazać się substancją szkodliwą. Współcześnie, pomimo powszechnego uznania owoców za nieodzowny element zbilansowanej diety bogatej w składniki odżywcze, ich spożycie może u niektórych jednostek wywoływać szereg dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Objawy te obejmują między innymi uczucie pełności i wzdęcia w obrębie jamy brzusznej, ostre lub tępe bóle zlokalizowane w nadbrzuszu, nadmierne gromadzenie się gazów jelitowych prowadzące do dyskomfortu, a także epizody nudności czy upośledzonej konsystencji stolca w postaci biegunki. Chociaż zdiagnozowane przypadki nietolerancji fruktozy stanowią stosunkowo niewielki odsetek, to jednak szacuje się, że różnorodne formy zaburzeń wchłaniania węglowodanów – w tym również fruktozy – mogą dotyczyć nawet jednej trzeciej społeczeństwa, co podkreśla znaczenie tego problemu w kontekście zdrowia publicznego.
Nietolerancja fruktozy
Fruktoza jest powszechnie znanym cukrem, który słusznie kojarzony jest najczęściej z owocami.. Fachowo jest to 6-cio węglowy monocukier, który wchodzi w skład wielu produktów żywnościowych.. Występując w połączeniu w glukozą tworzy dwucukier sacharozę, co znacznie rozszerza możliwość występowania tego związku w produktach powszechnie spożywanych.. Fruktoza występuje również w postaci polimerów, budując fruktooligosacharydy np.. Inulinę występującą w cykorii lub topinamburze.. W normalnych warunkach fruktoza zostaje wchłonięta do krwiobiegu w jelicie cienkim za pośrednictwem specyficznych transporterów GLUT-5.. Znajdujący się w krwi monocukier jest transportowany do komórek docelowych, gdzie zostaje wykorzystany na cele energetyczne.. O nietolerancji fruktozy mówimy wówczas, gdy monocukier nie zostaje wykorzystany w organizmie.. Niewchłonięta cząsteczka fruktozy przedostaje się do jelita cienkiego, gdzie stanowi pożywkę dla żyjących tam bakterii gnilnych.. Bakterie przeprowadzają fermentację beztlenową, której produktami są gazy takie jak metan czy siarkowodór powodujące nieprzyjemne dolegliwości.
Nietolerancja fruktozy – objawy
Objawy nietolerancji fruktozy obserwowane są głównie ze strony układu pokarmowego, jednak jak wiadomo, jelita wpływają na funkcjonowanie mózgu, toteż możemy odczuwać zmiany nastroju, nudności oraz depresję.. Do objawów gastrycznych zaliczamy powszechne wzdęcia okolic brzucha, gromadzenie gazów w przewodzie pokarmowym, ból w nadbrzuszu, uczucie “gromadzenia wody”, nudności oraz biegunka.. Myślę, że każdy mógłby się podpisać pod stwierdzeniem, że wyżej wymienione dolegliwości nie są przyjemne dla organizmu.. Sprawiają, że czujemy się ociężali, ubrania nie leżą tak jak powinny, a gorszy nastrój psuje radość życia.
Nietolerancja fruktozy – przyczyny
Jakie są przyczyny występowania nietolerancji fruktozy? Można wyróżnić dwie następujące:
wrodzona fruktozemia, czyli brak wytwarzanego w wątrobie enzymu, który powoduje prawidłowe włączenie fruktozy w szlaki metaboliczne i jej wykorzystanie na cele energetyczne (mowa o glikolizie i reakcji, w której fruktoza zostaje zamieniona w glukozę za pośrednictwem enzymu aldolazy fruktozo-1-fosforanowej); nabyta nietolerancja fruktozy (której często towarzyszy, również nietolerancja laktozy, czyli cukru mlecznego), polega na zaburzeniu we wchłanianiu cukru w jelicie cienkim do krwiobiegu za pomocą transportera fruktozy obecnego w błonie śluzowej jelita cienkiego.. Niewchłonięty monocukier przedostaje się wówczas do jelita cienkiego, gdzie staje się doskonałą pożywką dla bytujących tam bakterii gnilnych, które przeprowadzając jej fermentację powodują wytworzenie gazów, wzdęć oraz biegunki.
Nietolerancja fruktozy – diagnostyka
Obecnie najczęściej do diagnozowania zaburzonego wchłaniania węglowodanów, w tym również fruktozy, stosuje się test przerostu niekorzystnej mikroflory jelit (SIBO – zespół przerostu bakteryjnego, który prawdopodobnie przyczynia się do zespołu jelita drażliwego).. Drugim sposobem, który skierowany jest do diagnostyki nietolerancji fruktozy jest wodorowy test oddechowy.. Dodatni wynik daje pewność, że zdiagnozowano u nas nietolerancję fruktozy.
Nietolerancja fruktozy – dieta
Nietolerancja fruktozy jest schorzeniem wymagającym zastosowania diety eliminacyjnej, podobnie jak w innych chorobach związanych z nietolerancją pewnych składników obecnych w spożywanej żywności.. W przypadku nietolerancji fruktozy należy szczególną uwagę zwrócić na produkty, w których:
występuje wolna fruktoza, która przewyższa zawartość innych monocukrów, takich jak glukoza lub galaktoza: owoce, soki owocowe, przeciery, dżemy, konfitury, musy owocowe i niektóre warzywne, ciasta z owocami lub słodzonych owocami; produktów bogatych we fruktozę uwalnianą z połączeń, w których występuje: sacharoza, syrop glukozowo-fruktozowy, syrop fruktozowo-glukozowy, miód, syrop kukurydziany, fruktoza, koncentraty soków owocowych, fruktooligosacharydy.. Z zalecanej żywności, można wymienić następujące produkty:
owoce pestkowe: morele, nektarynki, brzoskwinie, owoce jagodowe: jagody, żurawina, maliny, truskawki, cytrusy, dojrzałe banany, ananas, rabarbar, napoje słodzone wyłącznie glukozą, wyroby cukiernicze słodzone glukozą.. Powyższe zalecenia są dopełnieniem zaleceń zgodnych ze zdrowym stylem życia, które dotyczą spożywania fruktozy.. Nietolerancja fruktozy nie jest powszechnym zjawiskiem. Niemniej jednak warto o niej nie zapominać.. Odpowiednia dieta eliminacyjna powinna pomóc, działając terapeutycznie w przypadku otrzymania pozytywnego wyniku wodorowego testu oddechowego.. Pewne owoce np. Jabłka czy gruszki, bogate w liczne składniki mineralne i witaminy, powszechne w diecie wielu Polaków, mogą akurat Tobie zaszkodzić, ponieważ zawierają dużo nietolerowanej przez Twój organizm fruktozy.
Tagi
