Wsparcie odżywcze w przypadku urazów
Alicja Kowalska
2026-03-22
5 min. czytania
1 / 1
1 zdjęcie
231
Urazy fizyczne są nieodłącznym elementem życia osób, które prowadzą aktywny tryb życia. W zależności od stopnia nasilenia urazu, mogą one prowadzić do spadku częstotliwości treningu lub czasowego ograniczenia aktywności fizycznej. Urazy poważne mogą skutkować immobilizacją kończyny na dłuższy czas. Okres rehabilitacji obejmuje kilka faz. Pierwsza faza, leczenie, pojawia się natychmiast po urazie i zawiera ograniczenie aktywności. Składa się z trzech etapów: stanu zapalnego, proliferacji oraz remodelingu. Warta uwagi jest różnica między procesem odbudowy kośćca a tkanek miękkich. Podczas tej fazy wsparcie odżywcze ma na celu zminimalizowanie negatywnych skutków immobilizacji. Niedobór energii, witamin, soli mineralnych, makroskładników, zwłaszcza białka, może osłabiać procesy gojenia się ran i wzmagać utratę masy mięśniowej. Druga faza obejmuje powrót do aktywności. Dopasowanie ilości makroskładników i zapotrzebowania energetycznego wspiera proces odbudowy i dostarcza niezbędnej energii do wykonywania czynności fizycznych. Czas powrotu do pełnej sprawności zależy od stopnia nasilenia urazu i może trwać od kilku tygodni lub miesięcy do kilku lat.
Potrzeba energetyczna
Potrzeba energetyczna jest niezbędnym elementem każdego planu żywieniowego, a w okresie rekonwalescencji należy jej udzielić szczególnej uwagi. Większość osób kontuzjowanych zmniejsza całkowitą dostawę energii w wyniku ograniczenia aktywności fizycznej. Procedura wydaje się być oczywista, jednak warto zauważyć, że w czasie rekonwalescencji zapotrzebowanie na energię wzrasta, szczególnie gdy uraz jest poważny. Jeśli ograniczenie bilansu energetycznego jest zbyt duże, regeneracja może zostać spowolniona z powodu metabolicznych zmian. Utrzymanie równowagi energetycznej w czasie urazu jest trudne. Ujemny bilans energetyczny może utrudnić gojenie się rany i zwiększyć ryzyko utraty masy mięśniowej. Dodatni może przyczynić się do wzrostu ilości tkanki tłuszczowej. Niezależnie od tego, zwiększenie wydatku energetycznego o 15–50% jest zalecane u osób kontuzjowanych w zależności od stopnia poważności urazu.
Zalecane spożycie białka
Niedobór białka może utrudniać proces gojenia się ran i zwiększać poziom stanów zapalnych. Należy podkreślić, że redukcja masy mięśniowej jest związana ze zmniejszeniem syntezy białek miofibrylarnych, a procesy lecznicze w dużej mierze zależą od syntezy kolagenu i innych białek. Dostarczanie odpowiedniej ilości białka jest bardzo istotne, ponieważ ograniczanie zapotrzebowania energetycznego może również prowadzić do zmniejszenia ilości dostarczanego białka. Mniejsza ilość białka może prowadzić do negatywnego oddziaływania na metabolizm mięśniowy, nawet jeśli całkowite spożycie pozostaje na poziomie zalecanym. Ten stan może być zauważalny u osób, które spożywają większą ilość białka. Gwałtowny spadek spożycia białka może prowadzić do powstania ujemnego bilansu azotowego. Ponadto, w okresie bezczynności, mięśnie stają się mniej wrażliwe anabolicznie, co utrudnia budowę i utrzymanie masy mięśniowej. Badania sugerują, że dzienne zapotrzebowanie na białko u osób kontuzjowanych powinno wynosić 1,6-2,5 g/kg masy ciała, co jest ilością wymagana do podtrzymania masy mięśniowej podczas unieruchomienia. Portionowanie białka powinno być dokładnie zaplanowane w jadłospisie żywieniowym, a odpowiednie ilości pełnowartościowego białka powinny być dostarczane w odstępach czasowych, co 3-4 godziny (20-40 g lub 0,3-0,4 g/kg, 3 g leucyny).
Kreatyna wraz z kwasami omega-3
Istnieją dowody na zwiększenie spożycia składników odżywczych innych niż białko podczas unieruchomienia lub zmniejszonej aktywności po urazie. Kreatyna jest jednym z takich składników. Ogólne zastosowanie kreatyny ma na celu zwiększenie przyrostu masy mięśniowej podczas treningu oporowego. Dowody na stosowanie kreatyny w celu zapobiegania utracie masy mięśniowej podczas unieruchomienia są niejednoznaczne. Z jednej strony, suplementacja kreatyną przez 2 tygodnie przez zdrowe osoby z unieruchomioną kończyną nie była związana ze zmniejszonym ubytkiem masy mięśniowej. Z drugiej strony, podczas rehabilitacji po aktywacji fizycznej, suplementacja kreatyną prowadzi do zwiększonego przyrostu mięśni i siły w porównaniu z placebo. Zalecana dawka wynosi 10 gramów dziennie przez 2 tygodnie, a następnie 5 gramów dziennie przez 4-6 tygodni. Kwasy tłuszczowe omega-3 są często stosowane przez osoby w trakcie rekonwalescencji ze względu na ich działanie przeciwzapalne i immunomodulujące. Można je znaleźć w produktach spożywczych takich jak tłuste ryby morskie, owoce morza, olej rzepakowy, oliwa i nasiona lnianych; są także dostępne w formie suplementów diety. Mimo ich korzyści zdrowotnych, wprowadzenie suplementacji omega-3 wydaje się być działaniem nierozważnym. Podanie kwasów tłuszczowych omega-3 powinno być rozważone dla osób z przewlekłym zapaleniem. Jednak wyniki badań sugerują, że kwasów tłuszczowych omega-3 nie należy wprowadzać w ostrych stanach zapalnych ze względu na zaburzoną gojenie się ran. Zalecenia dotyczące suplementacji omega-3 podczas unieruchomienia powinny być traktowane z dużą ostrożnością.
Izoleucyna
Izoleucyna, podobnie jak leucyna, jest aminokwasem egzogenicznym i odgrywa istotną rolę w procesie stymulacji syntezy masy mięśniowej. Uważa się, że suplementacja izoleucyną w okresie unieruchomienia może pomóc w zmniejszeniu ryzyka utraty tkanki mięśniowej i w konsekwencji siły. Zaleca się przyjmowanie 4 g izoleucyny wieczorem.
Podsumowanie
Istnieje wiele elementów diety i strategii żywieniowych, które są sugerowane w celu wsparcia leczenia urazów i kontuzji. Konieczna jest ostrożność podczas wprowadzania zmian. Zaleca się unikanie znacznego ograniczania energii i tworzenie planów żywieniowych skoncentrowanych na produktach wspomagających odbudowę. Warto rozważyć wprowadzenie zwiększonej ilości białka (2-2,5 g białka/kg masy ciała dziennie), ilość białka powinna być taka sama nawet przy ograniczeniu spożycia energii. Istnieje wyraźna korelacja między wieloma mikroelementami i witaminami (cynk, witamina C, witamina A i inne) a gojeniem się ran i regeneracją organizmu w okresie rekonwalescencji. Zalecenia dotyczące spożycia mikroelementów i witamin są podobne – należy unikać niedoborów i dostarczać odpowiednich ilości witamin i składników mineralnych z dietą.
