Tłuszcze trans - zmiany wprowadzone nowym rozporządzeniem UE
Mia Hoffmann
2026-03-17
5 min. czytania
1 / 1
1 zdjęcie
221
W roku 2019 Komisja Europejska opublikowała rozporządzenie, w którym określono maksymalny dopuszczalny poziom izomerów kwasów tłuszczowych trans w produktach. Producentom przyznano dwa lata na przygotowanie się do nowych regulacji, począwszy od 2 kwietnia 2021 r. Rozporządzenie weszło w życie. Dlaczego jest konieczne ich ograniczenie? Czym są izomery trans? Jakie skutki dla towarów na półkach sklepowych przyniesie nowe prawodawstwo? Gdzie znajdują się te niezdrowe tłuszcze?
Izomery tłuszczów trans - odmiana nienasyconych kwasów tłuszczowych
Izomery tłuszczów trans, również znane jako tłuszcze trans, są odmianą nienasyconych kwasów tłuszczowych, które posiadają niepołączone wiązania podwójne w konfiguracji trans. Niezależnie od rodzaju atomów, z których są zbudowane, izomery mogą mieć różne właściwości, co jest wynikiem różnic w ich konfiguracji przestrzennej. Cząsteczki tłuszczów trans mają grupy wodorowe na przeciwległych stronach wiązania podwójnego, co skutkuje ich sztywniejszą strukturą i wyższą temperaturą topnienia, co wpływa na ich konsystencję. Proces produkcji tłuszczów trans, czyli uwodornienia, polega na dodawaniu atomów wodoru w miejsce wiązań podwójnych, co prowadzi do powstania syntetycznych tłuszczów nasyconych. Tłuszcze trans są stosowane w przemyśle spożywczym, ponieważ są tańsze i łatwiejsze w produkcji od tłuszczów naturalnych, ale ich spożywanie w dużych ilościach może być szkodliwe.
Tłuszcze trans - wpływ na zdrowie
Opinie ekspertów w dziedzinie żywienia dotyczące skutków różnych składników odżywczych nie są jednolite, ale nie ma prawdopodobnie żadnego trendu w żywieniu, w którym nie zaobserwowano szkodliwych skutków tłuszczów trans na zdrowie ludzkie. Są one szczególnie niebezpieczne dla układu krążenia. Zwiększają poziom szkodliwej frakcji cholesterolu (LDL) oraz obniżają poziom frakcji HDL, czyli tzw. dobrego cholesterolu. Spożywanie tłuszczów trans zwiększa ryzyko wystąpienia chorób serca, miażdżycy i zawału mięśnia sercowego. Jest także związane z podwyższonym ryzykiem wystąpienia cukrzycy typu 2.
Obecność tłuszczów trans
Tłuszcze trans występują w nieznacznych ilościach w produktach zwierzęcych, takich jak mleko, masło, tłuste sery, śmietana oraz mięso zwierząt przeżuwających - krów i owiec. Jednak największym problemem są tłuszcze przemysłowe, które są sztucznie produkowane w procesie uwodorniania. Najbardziej szkodliwe dla zdrowia człowieka są tłuszcze częściowo utwardzone, które stanowią źródło niebezpiecznych izomerów trans. Tłuszcze całkowicie utwardzone nie powinny zawierać wiązań podwójnych, dlatego są bezpieczniejsze dla zdrowia. Po odkryciu szkodliwych skutków uwodorniania, producenci margaryn zaczęli stosować inne metody, takie jak estryfikacja. Niestety, szkodliwe tłuszcze trans są wciąż stosowane przez niektórych producentów z powodu niższych kosztów produkcji i dłuższego okresu przydatności do spożycia. Tłuszcze te są obecne nie tylko w margarynach, ale także w wielu innych produktach, takich jak wyroby cukiernicze, słodycze, słone przekąski i zupy w proszku. Zawartość szkodliwych izomerów trans w produktach jest różna, dlatego ważne jest, aby zawsze sprawdzać skład produktów. Producenci mają obowiązek umieszczania informacji o zawartości tłuszczów trans na etykiecie. Aby ograniczyć spożycie tłuszczów trans, należy unikać produktów przetworzonych i zawsze sprawdzać skład produktów przed zakupem.
Różnorodne oleje roślinne obejmujące olej kokosowy i słonecznikowy (..)
Lody1. (. ) składające się częściowo ze stężałych tłuszczy palmowych (. )
Różnorodne oleje roślinne (palmowe, słonecznikowe i rzepakowe w różnych ilościach)
Margaryna do smażenia1. (. ) tłuszcz roślinny, częściowo uwodorniony, wyprodukowany z nasion oleistych rzepaku (. )
Masło roślinne (., )
Ser topiony1. (. ) Oleje roślinne (palmowy, kokosowy, częściowo twardniejące: palma rzepakowa) (. )2. (. ) Częściowo utwardzone tłuszcze roślinne (rzepakowy, kokosowy, sojowy, słonecznikowy, palmowy w zmiennych ilościach) (. )
Roślinny tłuszcz (palmowy), olej słonecznikowy (..)
Ciasteczko w czekoladzie1. (...) częściowo stałe tłuszcze roślinne (rzepakowe i palmowe).
(\.) olej palmowy (\.)
Zupa w proszku1. (\.) częściowo utwardzony olej palmowy (\.) Badacze z Instytutu Żywności i Żywienia przebadali produkty dostępne na rynku polskim pod kątem zawartości izomerów trans. Okazało się, że różnice wartości były znaczące, w zależności od producenta.
Jakie zmiany wdraża rozporządzenie?
Rozporządzenie Unii Europejskiej ustala maksymalny poziom izomerów kwasów tłuszczowych trans na poziomie 2 gramów na 100 gramów produktów, co oznacza, że wiele produktów będzie musiało zniknąć z półek handlowych. Producenci będą musieli zastąpić tłuszcze częściowo utwardzone mniej szkodliwymi alternatywami, co może skutkować wzrostem cen tych produktów. Podczas ustalania limitu zawartości tłuszczów trans Komisja Europejska opierała się na raporcie Światowej Organizacji Zdrowia z 2003 roku, w którym stwierdzono, że spożycie tłuszczów trans powinno być minimalne. Należy zwrócić uwagę na te zalecenia. Mimo że rozporządzenie sprawia, że czujemy się bezpieczniej, nie można całkowicie zapomnieć o problemie. Należy unikać spożywania więcej niż 2 gramów izomerów trans dziennie, a maksymalna dozwolona ilość w produktach to 2 gramy na 100 gramów. Łatwo więc przekroczyć ten limit, szczególnie jeśli w diecie znajduje się dużo przetworzonych produktów. Ważne jest rozwój świadomości żywieniowej, gdyż to dzięki niej podejmowane są coraz więcej działań prawnych mających na celu ochronę konsumentów przed szkodliwymi produktami.
