Olej z pestek dyni – właściwości i zastosowanie

Olej z pestek dyni jest zwykle uzyskiwany poprzez zimne, mechaniczne tłoczenie surowych lub prażonych pestek. Oznacza to, że jest pozyskiwany za pomocą procesu mechanicznego bez użycia wysokiej temperatury, dzięki czemu zachowuje większość wartościowych składników składających się na pestki. Jego widocznymi cechami są ciemnozielona barwa oraz owocowy, delikatny orzechowy smak i zapach, co odróżnia go od innych olejów tłoczonych na zimno. Czasami nazywany "zielonym złotem", jest uznawany i ceniony szczególnie w krajach południowo-wschodniej Europy (głównie w Austrii, Chorwacji, Słowenii i na Węgrzech). W oleju z pestek dyni przeważają kwasy tłuszczowe nienasycone (stanowią ok. 80% produktu), w tym niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT). Dodatkowo olej zawiera fitosterole, witaminy (A, C, D, E i K, witaminy z grupy B), składniki mineralne (m.in. Selen, potas, cynk) oraz skwalen i kukurbitynę. Podczas doboru produktu warto zwrócić uwagę na jego świeżość oraz jakość pestek. Najlepszym wyborem dla zdrowia jest olej nierafinowany, tłoczony na zimno (najlepiej na zamówienie) i przechowywany w ciemnej, szklanej butelce. Na dnie butelki może gromadzić się osad, jednak jest to naturalnym zjawiskiem i nie wpływa na wartość odżywczą produktu.

Zimno t\u0142oczone olej z nasion dyni zawiera r\u00f3\u017anorodn\u0119 substancji bioaktywnych. Od dawna u\u017cywany jest w medycynie ludowej do leczenia schorze\u0144 prostaty i dr\u00f3g moczowych, b\u00f3l\u0119w brzucha, oparze\u0144 i ran, a tak\u017ce jako \u015brodek przeciw paso\u017cytom. Kwasy t\u0142uszczowe, kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 w oleju ro\u015blinnym, korzystnie wp\u0142ywaj\u0105 na organizm. Kwasy oleinowe, stanowi\u0105ce grup\u0119 zwi\u0105zk\u00f3w t\u0142uszczowych mononenasyconych, polepsza\u0142 profil lipidowy (poprzez zwi\u0119kszenie poziomu cholesterolu HDL i zmniejszenie LDL) oraz wspiera funkcjonowanie naczy\u0144 krwiono\u015bnych. Mają te\u017c r\u00f3wnie\u017c obfity wp\u0142yw na cholesterol. Kwasy t\u0142uszczowe omega-6, takie jak kwas linolowy, obni\u017caj\u0105 te\u017c r\u00f3wnie\u017c poziom cholesterolu, obni\u017caj\u0105 ci\u015bnie\u0144 krwi i wspiera\u0142 funkcjonowanie w\u0105troby i nerek. Jednak wa\u017cne jest, \u017ceby pami\u0119ta\u0107, \.u017ce proporcja kwas\u0105 omega-3 do omega-6 w oleju z nasion dyni nie jest korzystna (jest znacznie mniej omega-3). Dlatego zaleca si\u0119 zapewnienie, \.u017ce dieta nie b\u0119dzie pozbawiona \u017cr\u00f3d\u0142 kwas\u0105 omega-3, takich jak ryby morskie, owoce morza lub olej lniany i rzepakowy. Fitosterole obecne w produkcie przeciwdzia\u0142aj\u0105 hipercholesterolemii, poprzez zmniejszenie wch\u0142aniania cholesterolu w przewodzie pokarmowym i zwi\u0119kszenie jego wydalania. Dieta bogata w olej z nasion dyni mo\u017ce wi\u0119c zatem zmniejszy\u0107 ryzyko chor\u00f3b sercowo-naczyniowych. Ponadto fitosterole maj\u0105 w\u0142asno\u015bci przeciwzapalne i antybakteryjne oraz zmniejsza\u0142 objawy zwi\u0105zane z powiekszeniem prostaty (w jej wczesnej fazie). Olej z nasion dyni mo\u017ce by\u0107 wi\u0119c wykorzystany w prewencji i leczeniu wspieraj\u0105cym powiekszenia prostaty. Kwasy fenolowe natomiast neutralizuj\u0105 dzia\u0142anie wolnych rodnik\u0142 i ograniczaj\u0105 tworzenie zwi\u0105zk\u00f3w mutagennych i rakotw\u017cowych. Podobne w\u0142asno\u015bci antyoksydacyjne posiadaj\u0105 pigmenty karotenoidowe obecne w oleju. W medycynie naturalnej nasiona dyni s\u0105 znane ze swoich w\u0142asno\u015bci przeciwrobaczych. One wynikaj\u0105 z obecno\u015bci cucurbitacyny pod skorupk\u0105 nasion, kt\u00f3ra wp\u0142ywa na układ nerwowy paso\u017cyt\u00f3w i u\u0142atwia ich usuni\u0119cie z przewodu pokarmowego. Wa\u017cne jest, \.u017ce ta substancja nie jest wch\u0142aniana z przewodu pokarmowego, nie dra\u017cli mag\u0119 i jelita, i nie wywo\u0142uje skutk\u00f3w ubocznych. Omawiany olej mo\u017ce wi\u0119c by\u0107 wi\u0119c wykorzystany r\u00f3wnie\u017c do wspierania walki z takimi paso\u017cytami, jak owsiki, tasiemce lub gl\u0119dzie. Jednak nie nale\u017cy samodzielnie leczy\u0107 chor\u00f3b paso\u017bytniczych - w przypadku podejrze\u0144 o paso\u017bytach nale\u017cy skonsultowa\u0107 lekarza w celu uzyskania diagnozy i leczenia.

Olej z pestek dyni może być z powodzeniem wykorzystywany jako dodatek do wielu dań, w tym pieczywa, serów, warzyw, sałatek, zup i sosów, a także jako składnik deserów. W Austrii tradycyjnie dodaje się go do lodów na wanilię lub śmietankę oraz serników. Należy pamiętać, że olej powinien być używany tylko w chłodzie, ponieważ tylko wtedy zachowuje swoje cenione właściwości. Nie należy go wykorzystywać do gotowania, pieczenia i smażenia. Butelka z olejem powinna być przechowywana w ciemnym i suchym miejscu, a po otwarciu najlepiej w lodówce. Okres przydatności do spożycia zwykle wynosi od 6 do 12 miesięcy, co zależy od zawartości wielonienasyconych kwasów tłuszczowych i antyoksydantów. Otwarty olej powinien zostać spożyty w ciągu 3 miesięcy. Olej z pestek dyni może być również stosowany w kosmetyce. Jest to środek uniwersalny, który może być wykorzystywany do pielęgnacji każdego typu skóry, jednak szczególnie polecany jest dla skóry suchej i dojrzałej. Jest doskonałym środkiem do zmniejszania widoczności blizn i rozstępów. Olej jest wykorzystywany jako dodatek do kremów i peelingów, olejek do masażu oraz środek wzmacniający włosy i zapobiegający ich wypadaniu.