OGM - czy jest bezpieczne? Jakie korzyści przynosi?
Mia Hoffmann
2026-03-21
5 min. czytania
1 / 1
1 zdjęcie
226
OGM (organizm genetycznie zmodyfikowany) to organizm (nie ma zastosowania do ludzkiego ciała), w którym zostało zmienione materiał genetyczne w sposób nienaturalny (ustawa z 22 czerwca 2001 r. na temat organizmów genetycznie zmodyfikowanych). Żywność genetycznie modyfikowana zgodnie z definicją Rozporządzenia UE (1829/2003) to żywność, która składa się z organizmów zmodyfikowanych genetycznie, zawiera je lub została wyprodukowana z nich. W Polsce obowiązują przepisy UE, które regulują rynek i oznakowanie żywności genetycznie zmodyfikowanej. Czy naszego zdrowia skutecznie chroni ustawodawstwo? Sprawdźmy, co mówią badania naukowe na temat OGM.
Korzyści z modyfikacji genetycznych
Modyfikacje genetyczne, które polegają na wprowadzaniu odpowiednich genów do pierwotnego materiału genetycznego, mają na celu nadanie roślinom pożądanych cech, takich jak odporność na działanie wirusa lub innych szkodliwych czynników. Przykładem może być ryż o wyższym poziomie żelaza i witamin, który został poddany modyfikacjom genetycznym w celu pomocy w walce z niedożywieniem w krajach azjatyckich. Intrygującym przykładem są również uprawy papai na Hawajach, gdzie aż 80% z nich podlega modyfikacji genetycznej. Dzięki temu interwencji wykazują one odporność na wirusa, który niszczy owoce uprawiane za pomocą tradycyjnych metod. Modyfikacje genetyczne mogą także sprawić, że rośliny rosną szybciej, są mniej podatne na choroby i mogą być hodowane na glebach o słabszym potencjale, w niekorzystnych warunkach. Pozwala to na ograniczenie stosowania herbicydów i insektycydów w uprawie roślin, dzięki czemu ilość chemicznych środków w żywności jest mniejsza.
Autoryzacja wprowadzenia GMO do obrotu
Według Davisona J. oraz Ammanna K. W. w publikacji zatytułowanej New GMO regulations for old. prawo Unii Europejskiej jest jednym z najbardziej restrykcyjnych aktów prawnych w odniesieniu do wprowadzania GMO na rynek na świecie. Na podstawie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003 z dnia 22 września 2003 r., przed wprowadzeniem do obrotu żywności i pasz zawierających bądź wytworzonych z organizmów genetycznie modyfikowanych, niezbędne jest poddanie ich ocenie bezpieczeństwa zgodnie z procedurami Unii Europejskiej. Zgodnie z tym rozporządzeniem, żadne produkty spożywcze zawierające GMO nie mogą być wprowadzane na rynek, jeżeli mogą wywołać szkodliwe skutki u ludzi i zwierząt. Ponadto, GMO nie może być wprowadzone na rynek bez uzyskania uprzedniej zgody. Podmiot składający wniosek o autoryzację ma obowiązek załączyć kopię badań potwierdzających, że produkt ten nie ma negatywnego wpływu na ludzi i zwierzęta, oraz analizę potwierdzającą, że cechy żywności nie odbiegają od cech jej tradycyjnego odpowiednika.
Jak Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności ocenia bezpieczeństwo produktów spożywczych?
Na stronie internetowej Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności można przeczytać, że ocena bezpieczeństwa opiera się na dokumentacji naukowej, która zostaje dostarczona przez osoby ubiegające się o pozwolenie na wprowadzenie produktu spożywczego na rynek. W trakcie oceny bezpieczeństwa bierze się pod uwagę m.in. nowe interakcje, które powstają w wyniku modyfikacji białek. Ocenia się również, czy produkt modyfikowany odbiega od swojego tradycyjnego odpowiednika pod względem wartości odżywczych oraz wizualnych (np. długości, koloru itp.). Ponadto, ocenia się jego potencjalną toksyczność, alergenność i wpływ na środowisko. Dzięki tym zabiegom, jako konsumenci możemy być pewni, że bezpieczeństwo produktów spożywczych modyfikowanych genetycznie jest pilnie analizowane.
Czy te rośliny są najczęściej poddawane modyfikacjom genetycznym?
Kukurydza, soja, rzepak, bawełna, ziemniaki, ryż i buraki cukrowe są najbardziej powszechnie modyfikowane genetycznie. Te uprawy są prowadzone przez Stany Zjednoczone, Chiny, Indie, Argentynę, Brazylię i Kanadę, jako kraje z największymi obszarami upraw GMO. W Unii Europejskiej dopuszczono jedynie uprawę kukurydzy MON 810, która została zmodyfikowana genetycznie i jest uprawiana w Hiszpanii, Portugalii, Czechach i Słowacji. Jednak Europa importuje znaczącą ilość żywności modyfikowanej, głównie w formie karmy dla zwierząt z Brazylii. W swoim przeglądzie 21 lat badań nad kukurydzą MON 810, Pellegrino E. i współpracownicy stwierdzili, że korzyści z jej uprawy przewyższają wady.
Oznaczanie GMO
Każdy produkt zawierający GMO lub składający się z GMO lub zawierający składniki wyprodukowane z GMO musi zawierać taką informację na etykiecie. Informacja może być umieszczona w wykazie składników lub pod wykazem składników na etykiecie. Jeżeli jednak produkt nie jest wstępnie pakowany, producent ma obowiązek umieścić informację na etykiecie wystawowej albo bezpośrednio obok niej. Uwaga - wymogi te nie dotyczą środków spożywczych, których składowe zawierają GMO w ilości nie większej niż 0,9%, lub jeżeli występowanie GMO jest przypadkowe lub nieuniknione technicznie. Mamy także prawo wiedzieć, jeżeli żywność odbiega od swojego tradycyjnego odpowiednika. O tym na etykiecie producent ma również obowiązek poinformować konsumenta. Producent nie ma natomiast obowiązku informować konsumenta, że nabiał czy mięso pochodzą od zwierząt karmionych paszami GMO.
Rejestr produktów poddanych modyfikacji genetycznej
Dla poznania rodzajów produktów wdrożonych na rynek oraz typów ingerencji w materiał genetyczny, których zostały one poddane, należy skonsultować się z.. Po wybraniu odpowiedniej kategorii są dostępne numer ID, producent, rodzaj zmodyfikowanych genów oraz sfera zastosowania. Każda osoba ma prawo do wnioskowania o dostęp do dokumentacji dostarczonej przez producentów i osoby trzecie do EFSA.
Czy produkty żywnościowe zmodyfikowane genetycznie są bezpieczne?
Nie ma odpowiedzi na to pytanie. Prawo dba o bezpieczeństwo produktów żywnościowych wprowadzanych na rynek i jest restrykcyjne. Na tej podstawie można przyjąć, że GMO nie stanowi dla nas zagrożenia. Jednak brakuje długoterminowych badań oceniających ten aspekt. Nie ma także dowodów na szkodliwość GMO. Profesor dr hab. Paweł Golik, dyrektor Instytutu Genetyki i Biotechnologii Uniwersytetu Warszawskiego, stwierdził w wywiadzie z Katarzyną Gandor: "Nie jest tak, że GMO jest całkowicie bezpieczne i nieszkodliwe, bo nic nie jest. Nie ma czegoś takiego, jak całkowite bezpieczeństwo w jakiejkolwiek dziedzinie życia. Ale też wiele lat badań nie wykazało istnienia problemów specyficznych wyłącznie dla odmian modyfikowanych genetycznie i niewystępujących przy innych. Dotyczy to zarówno kwestii zdrowotnych czy wpływu na środowisko, jak i kwestii społeczno-ekonomicznych". Nie ma podstaw do bezpodstawnych obaw przed GMO.
