Kapusta krzyżowa u osób z niedoczynnością tarczycy... czy naprawdę są niebezpieczne?
Isabella Taylor
2026-03-23
5 min. czytania
1 / 1
1 zdjęcie
189
Choroby tarczycy stanowią poważny problem, który jest dość rozpowszechniony w XXI wieku. Jednym z najpowszechniejszych zaburzeń funkcji tego narządu jest niedoczynność. Coraz bardziej rozwija się świadomość społeczna dotycząca roli odżywiania w leczeniu tej dolegliwości, a odpowiednia dieta jest nieodłącznym elementem tego procesu. W przypadku chorób tarczycy, zwłaszcza niedoczynności, pojawia się obawa przed spożywaniem warzyw krzyżowych, które mogą mieć negatywny wpływ na zdrowie i skuteczność leczenia. Czy te obawy są uzasadnione i czy naprawdę powinniśmy unikać warzyw krzyżowych w naszej diecie?
Niedoczynność tarczycy jako poważny problem zdrowotny
Niedoczynność tarczycy jest jedną z często występujących chorób endokrynologicznych, która dotyka ok. 4–10% populacji świata, szczególnie osób starszych. Choroba ta dotyka znacznie częściej kobiety niż mężczyzn. Niedoczynność tarczycy jest wynikiem niskiego poziomu hormonów produkowanych przez tarczycę lub ich nieprawidłowego działania w organizmie (H. Stolińska, D. Wolańska 2012). Istnieje wiele czynników odpowiedzialnych za rozwój niedoczynności tarczycy, takich jak stany zapalne tego gruczołu (w tym choroba Hashimoto), częściowe lub całkowite usunięcie tarczycy, uszkodzenie gruczołu tarczowego w wyniku radioterapii związanej z chorobą nowotworową lub niedobór jodu w diecie, który jest niezbędny do syntezy hormonów tarczycy. Brak odpowiedniego leczenia może prowadzić do szeregu zaburzeń, takich jak wypadanie włosów, senność, zaburzenia miesiączkowania, obrzęki, spowolnienie metabolizmu i w rezultacie przyrost masy ciała. Oprócz farmakologii konieczne jest również wprowadzenie odpowiedniego leczenia dietetycznego, które stanowi ważną część terapii.
Warzywa krzyżowe w diecie - znaczenie i wpływ na zdrowie tarczycy
Dieta w przypadku niedoczynności tarczycy powinna być oparta na zasadach zdrowego żywienia, dostarczając organizmowi niezbędnych makro- i mikroskładników w odpowiednich ilościach. Ważnym elementem wspierającym farmakoterapię i poprawiającym prawidłowe funkcjonowanie tarczycy jest odpowiednio zbilansowany i urozmaicony jadłospis, w którym zwraca się szczególną uwagę na warzywa krzyżowe (wolotwórcze), zawierające substancje goitrogenne. Goitrogeny to związki, które mogą wiązać się z jodem, co może utrudniać syntezę hormonów tarczycy. Brak jodu w połączeniu z goitrogenami może prowadzić do niekorzystnych konsekwencji takich jak przerost gruczołu tarczowego i rozwój niedoczynności tarczycy. Warzywa, w których występują substancje goitrogenne, to m.in. soja i rośliny kapustne, takie jak kalafior, kapusta, brokuły, brukselka, kalarepa i jarmuż. W przypadku, gdy osoby, których organizm nie zawiera wystarczającej ilości jodu, spożywają produkty bogate w te związki w nadmiarze, można zauważyć antyodżywcze działanie goitogenów. Jednak jeśli produkty zawierające substancje goitrogenne będą spożywane w umiarkowanej ilości, nie ma konieczności całkowitego rezygnowania z ich konsumpcji.
Znaczenie jodu w przypadku niedoboru hormonów tarczycy
Dla prawidłowego funkcjonowania gruczołu tarczowego niezbędne jest zapewnienie kilku kluczowych składników odżywczych. Jednym z nich jest jod, który jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy. Dostarczenie tego mikroelementu do organizmu za pośrednictwem diety jest bardzo istotne. Wśród najlepszych źródeł jodu można wymienić ryby (szczególnie dorsz i halibut) oraz skorupiaki morskie. W innych produktach spożywczych, takich jak warzywa, owoce, produkty zbożowe i mleczne, znajdują się także pewne ilości jodu, jednak są one mniejsze. Należy także wspomnieć, że w wielu krajach, w tym również w Polsce, dostępna jest sól jodowana, która pozwala na zwiększenie ilości jodu w diecie. Należy jednak pamiętać o nieprzekraczaniu dziennego zalecanego spożycia soli jodowanej (do 5 g dziennie). Wodę mineralną należy także uwzględnić jako źródło jodu, jednak należy wcześniej dokładnie sprawdzić na etykiecie deklarowaną ilość tego mikroelementu.
Negatywny wpływ substancji wolotwórczych na działanie tarczycy
Glukozynolany są substancjami, które uważa się za goitrogeny. W przypadku spożycia ich w nadmiarze, mogą one wykazywać działanie selektywne i mutagenne. Duże spożycie warzyw kapustnych może prowadzić do spadku aktywności wydzielania tarczycy oraz spowolnienia syntezy tyroksyny. W efekcie dochodzi do obniżenia poziomu hormonów T3 i T4. Następnie następuje wzrost aktywności przysadki mózgowej, co prowadzi do rozwoju tzw. wola tarczycowego. Aby zredukować ryzyko, należy zastosować odpowiednią mieszaną dietę. Osoby z niedoborem jodu i niedoczynnością tarczycy powinny ograniczyć spożycie warzyw kapustnych. Takie działanie jest szczególnie ważne w przypadku, gdy poziom hormonów jest niestabilny. W takiej sytuacji produkty o działaniu wolotwórczym mogą zakłócać prawidłowe przyswajanie jodu z pożywienia. Jeśli jednak udział warzyw krzyżowych w diecie jest umiarkowany, nie powinno to mieć negatywnego wpływu na funkcjonowanie tarczycy.
Jak zmniejszyć zawartość goitrogenów w posiłkach
Warzywa z rodziny kapustowatych, określane jako warzywa krzyżowe, są źródłem witamin i składników mineralnych o wartości leczniczej, jeśli spożywane są w umiarkowanych ilościach. Posiadają wysoką wartość odżywczą i silne właściwości antyoksydacyjne, które odgrywają ważną rolę w prewencji nowotworów. Podczas przygotowywania posiłków, które zawierają warzywa krzyżowe, należy przestrzegać kilku podstawowych zasad, dzięki którym można znacznie zmniejszyć zawartość antyodżywczych związków w daniu. Przede wszystkim nie należy spożywać warzyw krzyżowych surowych. Aby zmniejszyć udział goitrogenów w żywności, należy zastosować odpowiednią obróbkę termiczną. Warzywa najlepiej gotować w dużej ilości wody oraz bez pokrywy. Gotowanie warzyw pozwala wyeliminować ok. 30% substancji antyodżywczych. Istnieją także inne sposoby zmniejszenia ilości goitrogenów: siekanie, rozdrabnianie, gryzienie, żucie, procesy fermentacji czy zamrażanie (produkty wcześniej zamrożone zawierają mniej goitrogenów).
