Substancje ochronne przed utlenianiem – w żywności, tabletkach… Przewodnik po diecie bogatej w antyoksydanty

Współczesne badania naukowe potwierdzają, że liczne produkty spożywcze zawierają bioaktywne metabolity, których działanie wywiera korzystny wpływ na funkcjonowanie organizmu ludzkiego. Szczególną uwagę wśród nich zasługują substancje o właściwościach antyoksydacyjnych, gdyż skutecznie neutralizują one reakcje redoks inicjowane przez reaktywne formy tlenu (RFT) lub ozon, które wiążąc się z prooksydantami, generują niekontrolowane wolne rodniki. Te ostatnie indukują tzw. stres oksydacyjny – stan patofizjologiczny obarczony poważnymi konsekwencjami, takimi jak uszkodzenia strukturalne makrocząsteczek (w tym fragmentacja nici DNA), nieodwracalne mutacje komórkowe, a ostatecznie – apoptozę. Według aktualnych doniesień epidemiologicznych, przewlekła ekspozycja na stres oksydacyjny stanowi jeden z kluczowych czynników etiologicznych chorób cywilizacyjnych, w tym: insulinooporności i cukrzycy typu 2, miażdżycy tętnic, zaćmy starczej oraz neurodegeneracji (choroba Parkinsona, choroba Alzheimera). Do najważniejszych reprezentantów antyoksydantów dietetycznych zalicza się: retinol (witamina A), kwas askorbinowy (witamina C), tokoferole i tokotrienole (witamina E), flawonoidy i inne polifenole, karotenoidy (w tym β-karoten i likopen), fityniany, glukozynolany (prekursory izotiocyjanianów), a także pierwiastki śladowe takie jak selen oraz endogenne peptydy, np. trójpeptyd glutationu. Ich podstawową funkcją jest inhibicja łańcuchowych reakcji utleniania lipidów, białek i kwasów nukleinowych, co przekłada się na redukcję generacji rodników oraz łagodzenie objawów stresu oksydacyjnego. Co istotne, nawet umiarkowane spożycie tych związków w diecie może znacząco obniżać ryzyko rozwoju nie tylko wymienionych jednostek chorobowych, ale również nowotworów złośliwych (zwłaszcza układu pokarmowego i piersi) oraz schorzeń układu krążenia, takich jak nadciśnienie tętnicze czy niewydolność serca.