Bioaktywne składniki odżywcze, które pozytywnie wpływają na organizm

Aktywne biologicznie składniki to zarówno kluczowe elementy odżywcze, jak i nieodżywcze związki chemiczne, które występują naturalnie w surowcach pierwotnych lub powstają w wyniku przetwarzania technologicznego (przykładowo, produkty reakcji melanoidynowej, znanej jako reakcja Maillarda), wywierające istotny wpływ na procesy fizjologiczne oraz metaboliczne organizmu – potęgując je, osłabiając lub modyfikując ich przebieg. Z tego względu substancje te można klasyfikować jako korzystne lub szkodliwe dla zdrowia. Jeśli jednak skoncentrujemy się na związkach o pozytywnym działaniu, wiele z nich występuje naturalnie w produktach spożywczych, w tym: frakcje błonnika pokarmowego o różnorodnych właściwościach, funkcjonalne oligosacharydy (w tym fruktooligosacharydy i galaktooligosacharydy), kultury probiotyczne oraz ich podłoża prebiotyczne, synbiotyki łączące obie te grupy, wielowodorotlenowe alkohole cukrowe (poliole), egzogenne i endogenne aminokwasy oraz ich pochodne peptydowe, pełnowartościowe białka o wysokiej przyswajalności, nienasycone kwasy tłuszczowe z rodzin omega-3, omega-6 i omega-9, kompleksy witaminowe i mikroelementy, fosfolipidy takie jak lecytyna oraz cholina, a także szerokie spektrum związków fitochemicznych (w tym polifenole, karotenoidy, glukozynolany i terpeny). Pojęcie to pozostaje w ścisłym związku z definicjami żywności funkcjonalnej oraz żywności fortyfikowanej. Żywność funkcjonalna charakteryzuje się obecnością naturalnie występujących lub celowo dodanych bioaktywnych składników, które wykazują udokumentowane korzyści dla określonych funkcji organizmu – np. wspomaganie układu immunologicznego, regulację metabolizmu glukozy czy ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym. Z kolei żywność wzbogacana (fortyfikowana) poddawana jest procesowi dodawania bioaktywnych związków, które uległy degradacji w trakcie obróbki technologicznej, lub też wprowadzania składników pierwotnie nieobecnych w surowcu bądź występujących w nim w ilościach znikomych. Poniższe przykłady stanowią jedynie fragment obszernego katalogu naturalnie występujących substancji o udokumentowanym działaniu bioaktywnym.