Znaczenie położenia kontroli dla różnych sfer aktywności ludzkiej

Tacy ludzie czują się odpowiedzialni za swoje losy, decyzje i osiągnięcia. Gdy trafiają w trudną sytuację, podejmują konkretne kroki, aby ją poprawić. Ich upór i konsekwencja często prowadzą do realizacji zamierzonych celów. Nie jest to zaskakujące, gdyż silne poczucie własnej wartości i przekonanie o możliwości osiągnięcia postawionych sobie celów stanowią dla nich silny motywator. Doświadczone sukcesy dodatkowo wzmacniają ich pewność siebie. Podobnie jak dzieci, skłonni są przypisywać sobie zwycięstwa, a porażki przypisują czynnikom zewnętrznym.

U osób z zewnętrznym umiejscowieniem kontroli (LOC) sytuacja przedstawia się zupełnie odwrotnie. Nie odczuwają oni odpowiedzialności za skutki swoich działań, gdyż przekonani są, że ich los decydują losowe, zewnętrzne czynniki. Brak przekonania o możliwości wpływu na swoją sytuację prowadzi do rezygnacji z podejmowania działań mających na celu osiągnięcie sukcesu. Poddając się już na początku, znacznie obniżają swoje szanse na realizację postawionych celów. W rezultacie naprawdę doświadczają wielu niepowodzeń lub pozostają w niekorzystnej sytuacji życiowej, co tylko potwierdza ich przekonanie, że "nic się nie da zrobić". Tacy ludzie często przyjmują fatalistyczne podejście, narzekają na brak szczęścia w miłości, są przekonani, że dobrą pracę można znaleźć tylko "po znajomości". Ponadto łatwiej poddają się presji społecznej, są bardziej ulegli i ugodowi, cechuje ich niska samoocena, nieufność i wyższy poziom lęku, tendencja do depresji i niezadowolenia z życia, a także większa liczba symptomów niedostosowania społeczno-emocjonalnego. W sytuacjach stresowych działają mniej efektywnie oraz odczuwają bardziej nasilone reakcje psychiczne i fizyczne na stres. Może to sugerować, że osoby z wewnętrznym LOC są idealnie przystosowane do życia, podczas gdy te z zewnętrznym umiejscowieniem kontroli nie radzą sobie w żadnej dziedzinie. Jednak to nieprawda – opisane cechy są wynikiem licznych badań nad funkcjonowaniem osób z różnym umiejscowieniem kontroli, co oznacza, że wymienione cechy osobowości towarzyszą lokalizacji kontroli, ale nie występują automatycznie u każdej osoby. Pamiętajmy też, że lokalizacja kontroli jest kontinuum, a rzadko kto znajduje się na jednym z jej skrajnych punktów. Niemniej jednak, zdecydowanie korzystniej jest posiadać bardziej wewnętrzne poczucie kontroli. Dlatego warto zastanowić się, jak bardzo bierzemy odpowiedzialność za własne sukcesy i porażki.

Jak już wcześniej podkreślano, zewnętrzne LOC wiąże się z obniżonym poczuciem własnej wartości, skłonnością do depresyjnych stanów oraz trudnościami w adaptacji społecznej. Warto zaznaczyć, że osoby o zewnętrznym LOC wykazują także niską zdolność do samokontroli oraz ograniczoną zdolność do samoregulacji, co utrudnia im określanie i realizację celów, utrzymywanie określonych standardów oraz modyfikację własnych zachowań lub nawyków. Ten aspekt ma istotne znaczenie dla zdrowia psychicznego i fizycznego. Indywidualności z zewnętrznym LOC nie odczuwają odpowiedzialności za swoje zdrowie, co skutkuje rzadszym podejmowaniem i utrzymywaniem zdrowych nawyków, a także długotrwałym brakiem samokontroli w zarządzaniu masą ciała, co prowadzi do specyficznych zaburzeń fizycznych, takich jak nadciśnienie tętnicze lub poważne przypadki hemofilii.

Cechy charakteru nie poddają się łatwo modyfikacji ze względu na ich wewnętrzną strukturę, lecz to nie oznacza, że nie warto podjąć działań mających na celu samorozwój. Jeśli zorientowałeś się, że jesteś osobą z zewnętrznym źródłem kontroli i pragniesz tego zmienić, gratuluję! Przed Tobą otwiera się możliwość transformacji. Twoje zadaniem jest zdecydować, jak wykorzystasz tę wiedzę. Nie zawsze będzie Ci łatwo unikać odpowiedzialności za swoje życie. Każda zmiana wymaga głębokiej introspekcji, dlatego warto przeanalizować swoje schematy myślenia i zwrócić uwagę na chwile, w których szukasz zewnętrznych czynników powodujących sukces lub porażkę. W rzeczywistości, większość sytuacji w życiu podlega naszej kontroli. Możemy podjąć różnorodne działania, aby wpłynąć na swoje życie lub osiągnąć postawione cele. Jeśli trudno Ci uwierzyć w możliwość osiągnięcia sukcesu, może to wynikać z utrwalonych wzorców myślowych i zachowań. Jeśli unikasz działań, ponieważ nie widzisz sensu w dążeniu do celu, przełam ten schemat i podejmij ryzyko. Analiza własnego sposobu myślenia oraz starań o osiągnięcie pożądanych rezultatów jest najlepszym sposobem na rozwinięcie silniejszego poczucia wewnętrznej kontroli. Warto również skorzystać z wsparcia specjalisty, takiego jak psycholog lub psychoterapeuta, w niektórych sytuacjach.