Właściwości lecznicze i zastosowanie pietruszki korzeniowej oraz olejku pietruszkowego – jak wykorzystuje się pietruszkę korzeniową?

Pietruszka zwyczajna korzeniowa (*Petroselinum crispum* var. *tuberosum*) należy do rodziny selerowatych (*Apiaceae*). Wytwarza gruby, stożkowaty korzeń spichrzowy o barwie kremowobiałej, który w przeciwieństwie do pasternaku cechuje się wyrazistym, ostrym, świeżym aromatem i zwartym miąższem. Pod względem biochemicznym pietruszka korzeniowa jest skarbnicą związków mineralnych: obfituje w potas (ponad 300 mg/100 g), żelazo, magnez oraz wapń. Zawiera znaczne ilości witaminy C (ok. 40 mg/100 g w świeżym korzeniu), witaminy z grupy B (B1, B2, B6) oraz kwas foliowy. Kluczowym elementem warunkującym jej specyficzne działanie farmakologiczne jest frakcja olejku eterycznego, stanowiąca od 0, 1% do 0, 3% masy świeżego korzenia.

Najbardziej cenioną właściwością leczniczą pietruszki korzeniowej jest jej silne działanie moczopędne (diuretyczne). Zawarte w korzeniu flawonoidy (apiina, luteolina, apigenina) oraz związki fenolowe hamują aktywność pompy sodowo-potasowej (Na+/K+-ATP-azy) w kanalikach nerkowych. Zmniejsza to zwrotne wchłanianie sodu i wody, zwiększając objętość wydalanego moczu bez nadmiernej utraty elektrolitów. Zwiększony przepływ moczu zapobiega zastojowi płynów w drogach moczowych, wypłukuje piasek nerkowy i złogi kwasu moczowego oraz przeciwdziała kolonizacji bakteryjnej w pęcherzu moczowym. Z tego względu odwary z korzenia pietruszki są tradycyjnym lekiem pierwszego rzutu w profilaktyce kamicy nerkowej i nawracających infekcjach dróg moczowych.

Olejek pietruszkowy pozyskiwany metodą destylacji z parą wodną z korzeni i nasion pietruszki jest koncentratem biologicznie czynnych fenylopropanoidów. Głównymi składnikami aktywnymi są apiol (tzw. kamfora pietruszkowa) oraz mirystycyna. Apiol wykazuje silne działanie rozkurczowe na mięśnie gładkie naczyń krwionośnych oraz przewodu pokarmowego, stymulując jednocześnie przekrwienie narządów miednicy mniejszej. Mirystycyna z kolei wykazuje aktywność przeciwutleniającą oraz hamuje peroksydację lipidów. Olejek ten wykazuje także potwierdzone działanie przeciwbakteryjne wobec bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych (w tym *Escherichia coli* odpowiedzialnej za większość infekcji urologicznych) oraz grzybostatyczne wobec patogennych drożdżaków.

Mimo ogromnych korzyści zdrowotnych, stosowanie skoncentrowanych preparatów z pietruszki wymaga zachowania rygorystycznych środków ostrożności. Apiol zawarty w olejku pietruszkowym wykazuje silne działanie uterotoniczne – pobudza skurcze mięśniówki gładkiej macicy i wywołuje przekrwienie narządów rodnych. Z tego powodu skoncentrowany olejek z pietruszki oraz wyciągi alkoholowe są **bezwzględnie przeciwwskazane u kobiet w ciąży**, gdyż mogą wywołać poronienie lub przedwczesny poród (w medycynie ludowej apiol był wręcz używany jako środek poronny). Ponadto wysokie dawki apiolu i mirystycyny są hepatotoksyczne i nefrotoksyczne. Spożywanie pietruszki korzeniowej w standardowych ilościach kulinarnych (jako warzywo w zupie czy sałatce) jest jednak w 100% bezpieczne dla wszystkich grup konsumentów.

Pietruszka korzeniowa to wszechstronny rarytas kulinarny. Choć w kuchni polskiej stanowi nieodzowny element tradycyjnej włoszczyzny do rosołu, jej potencjał kulinarny jest znacznie szerszy. Pokrojona w słupki, obtoczona w oliwie z oliwek, tymianku i upieczona w piekarniku w temperaturze 190°C staje się słodka, karmelizowana i delikatna – stanowiąc doskonały niskowęglowodanowy zamiennik frytek. Wyśmienicie smakuje w postaci aksamitnej zupy krem z dodatkiem prażonych nasion słonecznika lub gruszki. Można ją również zetrzeć na surowo do surówek z jabłkiem i sosem jogurtowym. Dodatek pietruszki do dań mięsnych i rybnych nie tylko wzbogaca bukiet aromatyczny, ale dzięki związkom goryczkowym i olejkom eterycznym wspomaga wydzielanie soków żołądkowych i trawienie tłuszczów.