Jak przechowywać żywność, aby zwiększyć jej trwałość

Głównym celem przechowywania produktów spożywczych jest zachowanie ich świeżości i jakości na najwyższym możliwym poziomie. Odpowiednio wybrane miejsce zapewni im ochronę przed szkodliwymi czynnikami. Ponadto właściwe warunki przechowywania umożliwią zmniejszenie niepotrzebnego niszczenia żywności. Skala tego problemu jest olbrzymia. Szacuje się, że w Polsce ilość niszczonej żywności rocznie przekracza 9 milionów ton, a na świecie ta liczba dochodzi nawet do 1,3 miliarda ton (A. Marszałek 2018). W jednym z badań zwrócono uwagę, że główną przyczyną wyrzucania jedzenia jest jego zepsucie. Z kolei nieodpowiednie przechowywanie spowodowało, że co czwarty respondent z wsi wyrzucał żywność. W miastach ten problem był nieco mniej widoczny, gdyż dotyczył co dziesiątego badanego (A. Puchała-Piotrowska, S. Stasiak 2019). Wśród produktów, które najczęściej wyrzucają Polacy, można wymienić chleb, mięso oraz owoce i warzywa (D. Kołożyn-Krajewska, B. Bliska 2019).

Temperatura ma znaczący wpływ na jakość żywności. Niewłaściwy dobór może doprowadzić do rozwoju mikroorganizmów w produktach. Ponadto może mieć wpływ na zmianę ich wyglądu, faktury i konsystencji. Światło słoneczne o zbyt dużej intensywności aktywuje w żywności enzymy, które przyspieszają proces dojrzewania. Może to skrócić znacznie okres świeżości produktu, co z kolei zwiększa ryzyko zepsucia. Ponadto naświetlanie promieniowaniem słonecznym takich produktów jak tłuszcze, np. oliwa z oliwek lub olej rzepakowy, zwiększa ich podatność na utlenianie. Powietrze może mieć zarówno pożądany, jak i niepożądany wpływ na żywność. Stały dostęp do powietrza opóźnia proces psucia się żywności. W przypadku tłuszczów jednak dostęp powietrza nie ma już tak pożądanego działania. Może spowodować utlenianie i utratę cennych substancji. Wilgotność także może działać zarówno korzystnie, jak i niekorzystnie. Zbyt duża powoduje nadmierne nawilżenie produktu, natomiast zbyt niska sprzyja wysychaniu.

Podczas wybierania miejsca do składowania żywności, powinno się skupić na unikatowych cechach danego produktu. Niektóre produkty wymagają odpowiedniej temperatury i wilgotności, aby utrzymać świeżość i jakość. Wybranie odpowiedniego miejsca może wydłużyć trwałość produktów żywnościowych, ale także zapobiec zakażeniu mikroorganizmami.

W chłodziarce panuje zróżnicowana temperatura. Wszystko zależy od położenia – im niższa półka, tym niższa temperatura w chłodziarce. Na górnych półkach panuje średnia temperatura 8–10°C, co czyni je idealnymi do przechowywania produktów takich jak jogurty, kefiry, masło lub dżemy. Między górnymi a dolnymi półkami temperatura wynosi około 4–7°C. Tam powinny być przechowywane produkty mięsne, sery twarogowe lub sery żółte. Ponadto jest to odpowiednie miejsce do przechowywania gotowych potraw, np. garnka z zupą. Dolna półka jest miejscem, gdzie temperatura wynosi około 2°C. Należy tam przechowywać żywność, która łatwo może się popsuć, np. mięso lub ryby. W szufladach wilgotność jest znacznie wyższa niż na półkach, a temperatura wynosi około 10°C. Powinny być tam przechowywane warzywa oraz owoce. Drzwi chłodziarki to miejsce na jajka, keczup, majonez oraz żywność w kartonach, np. sok oraz mleko. Temperatura wynosi 10–15°C. Jeśli to możliwe, żywność znajdująca się w chłodziarce powinna być wcześniej umieszczona w odpowiednich opakowaniach, takich jak pojemniki, folia aluminiowa lub szklane lub ceramiczne opakowania. Stosowanie takich opakowań przedłuży trwałość żywności oraz zapobiegnie rozprzestrzenianiu się zapachów.

Zamrażanie jest jedną z metod zachowania świeżości produktów spożywczych, która chroni przed działaniem mikroorganizmów, zapobiegając tym samym psuciu się żywności. Temperatura w zamrażarce utrzymuje się na poziomie około -20°C. Niemniej jednak, nie wszystkie produkty są przystosowane do tego procesu. Tylko te, które nie ulegną uszkodzeniu w warunkach niskiej temperatury, są odpowiednie. Szczególnie dotyczy to jogurtów, kefirów, twarogów, jaj, majonezu i sosów. Niektóre owoce i warzywa również nie nadają się do zamrażania, takie jak pomidory, ogórki, cytryny. Zamrażanie może powodować zmiany w ich konsystencji i smaku. Produkty, które można zamrozić to mięso, ryby, większość owoców i warzyw, pieczywo, grzyby lub delikatne ciasta.

1. Nie należy poddawać zamrożeniu żywności, na której pojawiły się grzyby, ponieważ proces ten nie eliminuje mikroorganizmów! 2. Nie można powtórnie zamrozić produktu, który został rozmrożony! Może to prowadzić do poważnego skażenia żywności, a spożycie takiej żywności stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia ludzkiego.

Poszukiwanie miejsc z ograniczonym dostępem do światła słonecznego i niską wilgotnością, które są idealne do przechowywania wyrobów takich jak makarony, płatki, mąka, cukier czy przyprawy, nie jest trudne. Nie wymagają one chłodu, aby zachować świeżość, dlatego szafki kuchenne stanowią odpowiednie miejsce. Regularne monitorowanie dat przydatności do spożycia oraz kontrola poziomu zanieczyszczeń i kurzu jest niezbędne.

Kwaszenie i marynowanie żywności to jedna z metod przedłużenia jej trwałości. Proces kwaszenia przebiega za pośrednictwem bakterii mlekowych. Żywność poddawana jest kwaszeniu mlekowemu, co prowadzi do zmniejszenia poziomu cukru w niej zawartego. Ponadto produkty kwaśne charakteryzują się wysoką wartością odżywczą i wykazują znaczną liczbę cech korzystnych dla zdrowia. Do produktów, które doskonale sprawdzą się w tym procesie, można zaliczyć ogórki, kapustę, jabłka, groch, gruszki, fasolę, kalafior oraz seler. Można skwasić wiele produktów, jednak zaleca się wybieranie tych dojrzałych i świeżych. Żywność poddana kwaszeniu może być przechowywana nawet przez kilka miesięcy. Marynowanie natomiast to metoda, która opiera się na dodaniu do produktu odpowiednio przygotowanej marynaty. Najczęściej jej składniki to woda, ocet, sól oraz cukier. Zaleca się ograniczenie spożycia soli, dlatego warto zamienić ją na inne składniki, np. liść laurowy, czosnek, koper lub ziele angielskie. Przyprawy nadadzą żywności wyrazisty smak, a ilość soli w diecie zostanie zredukowana. Zapobiegnie to niekorzystnym skutkom nadmiaru soli, do których można zaliczyć m. in. Wzrost ciśnienia tętniczego krwi. Składnikiem marynaty może być także jeden z tłuszczów używanych w kuchni. Idealnie jest dobrym wyborem oliwa z oliwek, która w połączeniu z ziołami nada żywności smak oraz aromat. Warzywa, które szczególnie nadają się do marynowania w ten sposób, to papryka, bakłażan lub szparagi. Ponadto można marynować wiele owoców, warzyw, ale także mięso oraz ryby. Tak samo jak w przypadku kwaszenia ta metoda pozwala na przechowywanie żywności nawet do kilku miesięcy bez obaw o jej zepsucie. Spośród dwóch wyżej wymienionych metod warto wybrać kwaszenie. Jest to naturalny proces konserwacji żywności, natomiast marynowanie to metoda chemiczna. Kwaszenie przebiega za pośrednictwem bakterii mlekowych, które mają pozytywny wpływ na mikrobiotę człowieka. Ponadto produkty kwaśne wykazują więcej cech korzystnych dla zdrowia.

Zgrzewarka próżniowa stanowi doskonałe rozwiązanie, dzięki któremu możliwe jest zapakowanie produktów w ciągu dosłownie minuty. Zapewnia ona dłuższe utrzymanie świeżości, jednocześnie skutecznie przeciwdziałając mikroorganizmom. Żywność zapakowana próżniowo nie traci smaku ani zapachu, a także nie wchłania zapachów innych produktów. Nie traci również wilgoci, dzięki czemu zachowuje swoją strukturę po otwarciu. Mięso, ser jasny, wędliny, ryby oraz warzywa blanszowane idealnie nadają się do próżniowego zapakowania.

Suszenie żywności to metoda usuwania wody z produktów poprzez parowanie. Jest to kolejna technika konserwacji, która może być wykorzystana w domowym otoczeniu. Wystarczy posiadać odpowiedni suszarkę, którą można nabyć w wielkopowierzchniowych sklepach spożywczych. Suszenie produktów znacząco zmniejsza prawdopodobieństwo rozwoju drobnoustrojów. Żywność jednak musi zostać uprzednio przygotowana poprawnie. Produkty należy umyć oraz oczyścić, a następnie poddać procesowi suszenia. Proces ten zwykle dotyczy grzybów, warzyw i owoców, a także mięsa. Główną zaletą suszenia żywności jest wydłużenie jej trwałości. Wadą jest jednak długi czas, jaki należy poświęcić na ten proces.

Aby ograniczyć ilość niepotrzebnie marnotrawionej żywności, należy przestrzegać kilku przepisów w odniesieniu do jej przechowywania. Wybór właściwego miejsca odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu świeżości i wartości produktów. W ten sposób pomoże ograniczyć rozwój mikroorganizmów, co wpłynie pozytywnie na zdrowie i bezpieczeństwo ludzi.