Witamina B3 (PP, kwas nikotynowy) - skutki, niedobór... Gdzie można znaleźć witaminę B3?

Witamina B3, znana także jako nikotynamid lub witamina PP, obejmuje struktury związków takich jak kwas nikotynowy i jego amid, a także wszystkie ich pochodne wykazujące aktywność biologiczną nikotynamidu. Zarówno kwas nikotynowy, jak i jego amid są zdolne do wzajemnej przemiany. Oba te związki są równie cenne dla organizmu i występują w rezultacie przemian tryptofanu. Zarówno tryptofan, jak i nikotynamid muszą być dostarczane wraz z pożywieniem. Nikotynamid jest składnikiem dwóch koenzymów: dinukleotydu nikotynamidoadeninowego i jego fosforanu (NAD+, NADP+). Witamina B3 występuje w różnych formach, takich jak kwas nikotynowy, amid kwasu nikotynowego, NAD+, NADP+. Nikotynamid jest łatwo rozpuszczalny w wodzie i alkoholu oraz oporny na działanie tlenu, światła, temperatury i alkoholi.

Kwas nikotynowy stanowi źródło koenzymów, które uczestniczą w reakcjach utleniania i redukcji w organizmie. Kwas nikotynowy wykazuje wszystkie parametry programu. Katabolizm, czyli degradacja białek, tłuszczów i węglowodanów przy użyciu NAD+, stanowi źródło energii dla organizmu. Natomiast NADP+ uczestniczy w reakcjach syntezy cholesterolu lub kwasów tłuszczowych. Kwas nikotynowy jest głównie stosowany w leczeniu zaburzeń lipidowych w organizmie. Kwas nikotynowy zmniejsza LDL cholesterol o 5-25%, zmniejsza ogólny poziom cholesterolu o 20-50% i zwiększa HDL cholesterol o 15-35% [3]. W związku z tym kwas nikotynowy jest idealnym lekiem stosowanym w terapii niskiego poziomu cholesterolu HDL, hipertriglicerydemii oraz dyslipidemii występujących w cukrzycy typu 2. Kwas nikotynowy jest również skuteczny w leczeniu chronicznych migren i bólów głowy napięciowych. Powoduje on rozszerzenie naczyń krwionośnych podskórnych, co zmniejsza objawy migrenowe. Badania na zwierzętach wykazały, że kwas nikotynowy może zmniejszać defekty neurodegeneracyjne u płodu spowodowane przez alkohol, zmniejszając tym samym liczbę przypadków FAS (zespół alkoholowy płodu). Ponadto udowodniono, że kwas nikotynowy działa przeciwko inwazyjnemu działaniu komórek nowotworowych wątroby. Istnieją również badania sugerujące, że kwas nikotynowy zapobiega rozwojowi cukrzycy typu 1 w rodzinach z cukrzycą typu 1, jednak wymaga to dalszych badań na większej liczbie pacjentów. Nieprawidłowe przyjmowanie suplementów kwasu nikotynowego bez konsultacji z lekarzem lub dietetykiem może prowadzić do powstania działań ubocznych wynikających z nieodpowiedniej dawki suplementu. Najczęstszym działaniem niepożądanym występującym przy stosowaniu preparatów kwasu nikotynowego jest nagłe zaczerwienienie, uczucie gorąca, mrowienie i swędzenie na twarzy, ramionach i klatce piersiowej, wynikające z rozszerzenia skórnych naczyń krwionośnych [4].

Jedna z najbardziej rozpoznawalnych konsekwencji niedoboru kwasu nikotynowego w diecie jest choroba zwana pelagrą. Jej pierwsza epidemia wybuchła w XVIII wieku w Europie, spowodowana przez import kukurydzy z Ameryki do Hiszpanii. Objawy choroby zostały po raz pierwszy opisane w 1735 roku przez Gaspara Casala, który stwierdził, że dotykają one pacjentów, którzy żywią się głównie importowaną kukurydzą i mają ograniczony dostęp do mięsa. Kolejna epidemia pelagry miała miejsce w Stanach Zjednoczonych na początku XX wieku, spowodowana ubóstwem mieszkańców, którzy żywili się głównie tanimi i łatwo dostępnymi produktami, takimi jak kukurydza, uboga w niacynę i tryptofan. Odgrywające kluczową rolę w leczeniu pelagry było odkrycie przez Josepha Goldbergera związku między występowaniem choroby a sposobem odżywiania chorych. Dzięki tej odkryciu, Joseph Goldberger został pięciokrotnie nominowany do Nagrody Nobla. Pelagra może być podzielona na pierwotną, która wynika z niedoboru witaminy spowodowanego nieprawidłowym odżywianiem, oraz wtórną, która jest skutkiem zaburzeń wchłaniania w żołądku i jelitach, spowodowanych przewlekłym uzależnieniem od alkoholu lub narkotyków. Obraz kliniczny pelagry to triada objawów, na które składają się zapalenie skóry, biegunka i demencja. Obecnie choroba ta jest rzadko spotykana w krajach wysoko rozwiniętych przemysłowo, z wyjątkiem rzadkich przypadków pelagry u alkoholików oraz osób z zaburzonym metabolizmem tryptofanu.

Potrzeba codzienna człowieka na niacynę (witaminę B3) zależy od ilości spożywanej energii w dziennej porcji pokarmu. Dla kobiet zalecane spożycie wynosi od 18 do 23 mg na osobę na dzień, a dla mężczyzn od 20 do 25 mg na osobę na dzień, w zależności od stopnia aktywności fizycznej. Do najbogatszych źródeł tej witaminy zaliczamy wątrobę, mięso, ryby, zboża oraz drożdże [2]. Niacyna odgrywa kluczową rolę w naszym organizmie, nie tylko normalizując profil lipidowy, ale będąc również koenzymem reakcji anabolicznych i katabolicznych, które umożliwiają naszemu ciału pozyskanie energii na życie.