Mukbang, czyli transmisje jedzenia

Mukbang, czyli transmisja jedzenia, jest trendem, który pojawił się na wielu platformach strumieniowych już w 2000 roku, szczególnie w Korei Południowej, a później w innych regionach Azji. Ostatnio zyskał popularność na całym świecie, głównie dzięki filmom na YouTube i TikTok. Trend ten polega na jedzeniu znacznej ilości pokarmów, nagrywaniu procesu i udostępnianiu go w mediach społecznościowych. Aby wzmocnić przekaz, wykorzystuje się specjalne mikrofony, które wydobywają dźwięki żucia i przeżuwania. Jedzenie podczas transmisji składa się przeważnie z fast foodów, przetworzonych produktów, alkoholu i kontrowersyjnych potraw. Przykładem jest wyzwanie 10.000 kalorii, które polega na spożyciu 10.000 kalorii w ciągu jednego dnia.

Najbardziej znaczącym czynnikiem wpływającym na popularność mukbangów wydaje się być samotność. Ludzie, jako istoty społeczne, są przyzwyczajeni do życia w grupie, ale w ciągu ostatnich lat coraz częściej obserwuje się w społeczeństwie życie pojedyncze, pracę zdalną oraz samodzielne spędzanie większości czasu. Badania pokazują, że transmisje jedzenia oglądane są zwykle podczas spożywania posiłku, co ma na celu naśladowanie konsumpcji wśród najbliższych, dostarczenie uczucia społecznego zjednoczenia oraz przezwyciężanie fizycznej odległości. Potwierdzono, że może to być efektywna metoda (C. Spence, M. Mancini, G. Huisman 2019). Ponadto, osoby oglądające mają wrażenie obecności innych użytkowników dzięki dodawanym przez nich komentarzom oraz reakcjom (A. L. Bruno, S. Chung 2017).

Kluczowym elementem przyczyniającym się do popularności mukbangu jest uczucie zadowolenia odczuwane przez niektórych użytkowników podczas oglądania materiałów. Dźwięki wydawane przez mukbangerów podczas jedzenia (żucie, chrupanie, głośne połykanie, otwieranie pakowanych produktów) mogą być zaliczone do kategorii dźwięków wywołujących efekt ASMR (autonomiczna odpowiedź sensoryczna meridianów), czyli przyjemne mrowienie w różnych częściach ciała, które przyczynia się do redukcji stresu oraz wyzwala uczucie przyjemności i zadowolenia. Większość widzów ogląda mukbangi z powodu tych dźwięków, a nie ze względu na sam akt jedzenia, chociaż pewna grupa osób czerpie przyjemność z oglądania materiałów jako rozrywki (S. Woo 2018). Obserwuje się, że oglądanie osób jedzących posiłki może wywoływać podobne reakcje chemiczne w mózgu, co jedzenie, i dlatego może wywoływać podobne uczucia satysfakcji sensorycznej (A. Schwegler-Castañer 2018).

Badania dowiodły, że dla wielu odbiorców mukbang stanowi ucieczkę od rzeczywistości i ich własnych problemów. Niektórzy oglądają filmy, aby zapomnieć o stresie i odpocząć, zwłaszcza przy bardzo intensywnym trybie życia. Istnieje również grupa, która ze względów zdrowotnych lub z powodu osobistych przekonań lub diety usuwa różne produkty z codziennej diety, a obserwowanie, jak inni je konsumują, daje im ulgę. Z tego samego powodu zainteresowanie transmisjami jedzenia często występuje u nastolatków, którzy nie mają pełnej kontroli nad tym, co jedzą, ponieważ np. rodzice nie pozwalają im zamówić ulubionego fast foodu. Oglądanie transmisji daje im zastępczą satysfakcję (H. Hakimey, R. Yazdanifard 2015). Intrygującym aspektem jest także ucieczka od uczucia winy u osób z nadwagą. Mukbang pozwala im usprawiedliwić nadmierne spożywanie jedzenia i normalizować ten fakt, jednocześnie dając sobie zgodę na dalsze przesadne jedzenie (A. L. Bruno, S. Chung 2017).

Kultura współczesnej żywności podnosi na piedestał szczupłe, idealne ciała, ograniczony wkład kaloryczny oraz stosowanie ekstremalnie surowych programów odchudzających. Atakuje osoby o wyższej masie ciała, przekonując codziennie, że muszą schudnąć, co często prowadzi do powstawania przykrego dyskomfortu, takiego jak strach, niepokój lub wstyd. Większość treści w mediach społecznościowych również promuje ten trend. Jest to zjawisko, które ma wiele niekorzystnych następstw zarówno dla zdrowia fizycznego, jak i psychicznego, a także może prowadzić do rozwoju zaburzeń odżywiania lub innych chorób, na przykład depresji.

W mediach społecznościowych i telewizji można oglądać sporo programów kulinarnych i vlogów, które prezentują spożywanie jedzenia. Jednakże, mukbang poszedł dalej i przekształcił się w formę kulinärpornografii (food porn). Podczas transmisji jedzenia, widzowie mogą spełnić swoje kulinarnych potrzeby, nie dokonując właściwego aktu jedzenia. Taki rozwiązanie często stosowane jest przez osoby, które znajdują się na restrykcyjnych dietach. Po przeglądaniu transmisji jedzenia, pojawia się nawet odczucie sytości. Dodatkowo, istnieją transmisje na żywo, podczas których widzowie decydują, co mukbanger ma zjeść, co powoduje wzrost poczucia alternatywnej satysfakcji i zmniejsza chęć do samodzielnego jedzenia. Głośne odgłosy i atrakcyjne przedstawianie produktów w kamerze dodatkowo przyciągają widzów, którzy nie są zainteresowani osobą prowadzącą, a spożywanym pokarmem (B. Pereira, B. Sung, S. Lee 2019).

Głównym ryzykiem związanym z oglądaniem mukbangów jest nadmierne spożywanie pokarmów i normalizacja przejadania się. Może to prowadzić do ataków objadania się i rozwinięcia zaburzeń odżywiania, takich jak bulimia. Mukbangerzy są często osobami szczupłymi, które poza transmisjami spożywają normalne lub zbyt małe ilości jedzenia, co może skłaniać widzów do myślenia, że nie ma powiązania między sposobem żywienia a sylwetką. Oczywiście jest to nieprawda. Częste epizody objadania się mogą przyczyniać się do zwiększenia masy ciała, otyłości, a w konsekwencji do rozwinięcia licznych chorób cywilizacyjnych oraz pogłębienia izolacji społecznej (G. Donnar 2017). Ważną konsekwencją oglądania mukbangów jest także negatywny wpływ na wybory żywieniowe społeczeństwa. Poprzez normalizację spożywania dużych ilości wysokoprzetworzonych produktów widzowie zaczynają sięgać po nie coraz częściej i opierać na nich całą swoją dietę, co jest nie bez znaczenia dla stanu zdrowia i samopoczucia. Ciekawym aspektem są także maniery podczas spożywania posiłku. Częste oglądanie eating broadcastów, podczas których prowadzący mlaszczą, jedzą łapczywie i mówią z pełnymi ustami, może wpływać na sposób jedzenia widzów (S. Hong, S. Park 2018). Bardzo dużym problemem wśród mukbangerów jest kwestia marnowania żywności. W trakcie swoich transmisji często otwierają kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt produktów, by móc skonsumować różne ich rodzaje. Oczywiście większość z nich ląduje później w śmietniku. Co ciekawe, w Chinach wprowadzono karę grzywny dla eating broadcasterów, która jest nakładana, gdy spożywają oni duże ilości jedzenia na wizji. Dodatkowo autorzy treści mają obowiązek umieszczać informację o niemarnowaniu żywności na początku swoich filmów, aby zachęcić oglądających do podejmowania działań w tym kierunku (L. Wang, Y. Yang, G. Wang 2022). Wszystkie wymienione wyżej ryzyka dotyczą widzów, ale najbardziej narażonymi na negatywne konsekwencje w tym przypadku są sami mukbangerzy. Najoczywistszym skutkiem ubocznym spożywania tak dużych ilości jedzenia jest ryzyko nadmiernej masy ciała oraz znacznego zwiększenia zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie, a w konsekwencji rozwinięcia otyłości, która prowadzić może do wielu chorób, takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca czy miażdżyca (A. Leaf, J. Antonio 2017). Często obserwowanym zjawiskiem wśród osób regularnie się przejadających jest również deregulacja gospodarki hormonalnej, zwłaszcza w obrębie hormonów głodu (grelina) i sytości (leptyna), przez co mogą rozwinąć się problemy z rozpoznawaniem sygnałów świadczących o stanie najedzenia (A. S. Espinoza García, A. G. Martínez Moreno, Z. Reyes Castillo 2021). W długoterminowej perspektywie może również dojść do zaburzeń w funkcjonowaniu mózgu, zwłaszcza do problemów z pamięcią (Z. A. Cordner, K. L. Tamashiro 2015). Oczywistymi dolegliwościami pojawiającymi się bezpośrednio po zjedzeniu tak ogromnej ilości jedzenia są mdłości i wymioty, ale także wzdęcia, zaparcia i gazy (A. Santonicola i wsp. 2019). U niektórych osób w wyniku częstego przejadania się może rozwinąć się zjawisko hipoglikemii reaktywnej, czyli gwałtownego obniżenia poziomu glukozy we krwi po posiłku. Objawami tego stanu są ospałość, problemy z koncentracją, przyspieszone bicie serca czy bóle głowy (K. Stuart i wsp. 2013).

Mukbang to trend bezspornie bardzo niebezpieczny zarówno dla odbiorców, jak i twórców. Mimo że może służyć jako sposób radzenia sobie z samotnością i innymi problemami codzienności, w rzeczywistości nie jest to metoda na pokonanie tych trudności i może prowadzić do poważnych konsekwencji. Oglądanie takich treści od czasu do czasu dla zabawy jest całkowicie dopuszczalne. Jednak jeśli oglądanie mukbangów staje się częstym nawykiem, warto zastanowić się nad tym szczególnie, gdy są zaangażowane młodsze osoby, których diety są w trakcie kształtowania.