Gastroskopia – niezbędne informacje przed badaniem

Gastroskopia stanowi istotną metodę diagnostyczną stosowaną w przypadkach, gdy wymagana jest ocena stanu górnego odcinka przewodu pokarmowego. Do kluczowych wskazań do przeprowadzenia tego badania należą: przewlekłe objawy ze strony układu pokarmowego, takie jak zgaga, bóle brzucha, nudności, wymioty, uczucie pełności po posiłkach, podejrzenie choroby wrzodowej, podejrzenie krwawienia z przewodu pokarmowego, obecność polipów w przewodzie pokarmowym, trudności w przełykaniu (dysfagia), nieuzasadniona utrata masy ciała oraz konieczność monitorowania zmian po zabiegach chirurgicznych w obrębie układu trawiennego (D. S. Early i wsp. 2012).

Gastroskopia to procedura, która zazwyczaj trwa od 10 do 30 minut. Przed jej rozpoczęciem pacjent otrzymuje miejscowe znieczulenie gardła w postaci aerozolu, co zmniejsza odczuwalny dyskomfort i ogranicza odruch wymiotny. W przypadku, gdy pacjent doświadcza silnego niepokoju, lekarz może podjąć decyzję o podaniu środka uspokajającego dożylnie. Pacjent leży na lewym boku, z głową nieco uniesioną, co ułatwia wprowadzenie endoskopu i zapewnia lepszy dostęp do górnych odcinków przewodu pokarmowego. Lekarz wprowadza elastyczną, cienką sondę z kamerą przez usta, przełyk, aż do żołądka i dwunastnicy. W trakcie badania pacjent może być proszony o przełknięcie lub kontrolowane oddychanie, co ułatwia przesuwanie endoskopu. Lekarz monitoruje na żywo obraz z kamery, co pozwala na dokładną ocenę stanu przełyku, żołądka i dwunastnicy. W razie konieczności pobiera się materiały do biopsji lub wykonuje inne zabiegi, takie jak usunięcie polipów. Po zakończeniu badania endoskop jest usuwany, a pacjent może odczuwać krótkotrwały dyskomfort w gardle, który zwykle szybko mija. Po zabiegu, szczególnie po podaniu środków uspokajających, pacjent powinien odpoczywać i unikać prowadzenia pojazdów (S. Pérez Romero i in., 2019).

Prawidłowe przygotowanie do gastroskopii jest niezbędne, aby zapewnić precyzję diagnostyczną i minimalizować dyskomfort pacjenta podczas procedury.

Przed gastroskopią pacjent powinien przestrzegać specjalnych wytycznych dietetycznych. W ciągu 6–8 godzin przed zabiegiem należy powstrzymać się od spożywania pokarmów, aby żołądek był całkowicie pusty podczas badania. Dzięki temu lekarz będzie mógł dokładnie ocenić stan błony śluzowej przewodu pokarmowego, a ryzyko powikłań, takich jak aspiracja treści pokarmowej do dróg oddechowych, zostanie zminimalizowane. Jeśli gastroskopia jest zaplanowana na poranne godziny, ostatni posiłek powinien być lekki i spożyty najpóźniej wieczorem dnia poprzedniego. Powinien składać się z łatwostrawnych produktów, które zawierają minimalne ilości tłuszczu, ponieważ tłuszcz może opóźniać opróżnianie żołądka. Przykładem odpowiedniej kolacji może być gotowany kurczak, ryż i warzywa gotowane na parze. Należy unikać ciężkostrawnych, tłustych i wzdymających potraw, takich jak smażone dania, nasiona roślin strączkowych, kapusta, brokuły czy napoje gazowane. W przypadku gastroskopii zaplanowanej na późniejsze godziny pacjent może spożyć lekki posiłek wcześnie rano, jednak konieczna jest 6–8-godzinna przerwa przed badaniem. Zasady komponowania tego posiłku są takie same jak w przypadku gastroskopii wykonywanej rano. Picie klarownych płynów, takich jak woda czy słaba herbata bez cukru, jest dozwolone do 4 godzin przed badaniem. Te płyny są szybko wchłaniane przez organizm i nie pozostawiają resztek w żołądku. Należy jednak unikać napojów, które mogą być trudniejsze do strawienia lub pozostawiać osad w żołądku, zwłaszcza kawy z mlekiem, napojów gazowanych, soków cytrusowych czy płynów o wysokiej zawartości cukru. Na około 4 godziny przed badaniem należy całkowicie zaprzestać picia, aby upewnić się, że żołądek będzie pusty (Mayo Clinic 2024).

Przed gastroskopią pacjent powinien dokładnie poinformować lekarza o wszystkich stosowanych lekach, aby zapewnić odpowiednie przygotowanie do zabiegu. Niektóre substancje, zwłaszcza te wpływające na krzepliwość krwi, mogą zwiększać ryzyko powikłań podczas procedury. W takich sytuacjach lekarz może zalecić dostosowanie dawkowania lub tymczasowe przerwanie przyjmowania leków na kilka dni przed badaniem, co umożliwi bezpieczne wykonanie zabiegu. Leki przeciw nadciśnieniu zazwyczaj można przyjąć w dniu badania, najlepiej rano, popijając niewielką ilością wody, aby utrzymać stabilne ciśnienie krwi. W przypadku leków przeciwcukrzycowych, takich jak insulina lub doustne preparaty, lekarz może dostosować dawkowanie lub harmonogram podawania, aby uniknąć ryzyka hipoglikemii, zwłaszcza gdy pacjent musi być na czczo przed badaniem. Warto również poinformować lekarza o wszelkich suplementach, ziołach lub innych preparatach, ponieważ niektóre z nich mogą wpływać na krzepliwość krwi lub wchodzić w interakcje z innymi lekami. Pełna lista stosowanych środków pozwoli lekarzowi podjąć odpowiednie środki ostrożności, aby procedura przebiegła sprawnie i bez komplikacji (NHS 2022).

W dniu przeprowadzania badań gastroskopowych należy całkowicie wyeliminować palenie papierosów, w tym elektronicznych oraz urządzeń do podgrzewania tytoniu. Nikotyna i towarzyszące jej związki chemiczne w dymie wywołują nadmierne wydzielanie kwasu solnego, co może prowadzić do podrażnienia śluzówki żołądka. Dodatkowo, nadmiar kwasu żołądkowego utrudnia dokładną ocenę stanu przewodu pokarmowego, zakłócając widoczność podczas gastroskopii. To z kolei może skutkować mniej precyzyjnymi wynikami, co wpływa na wiarygodność diagnozy i dalsze postępowanie terapeutyczne (W. Q. Yu et al., 2022).

Gastroskopia stanowi procedurę, która może wywoływać niepokój u pacjentów, zwłaszcza ze względu na jej inwazyjny charakter oraz obawy związane z ewentualnym dyskomfortem. Aby zmniejszyć te lęki, istotne jest, aby pacjent posiadał pełną wiedzę na temat przebiegu badania oraz możliwych odczuć, takich jak krótkotrwałe dolegliwości w gardle czy odruch wymiotny. Po zabiegu często stwierdza się również odbijanie i wzdęcia, co stanowi zupełnie naturalny proces. Zrozumienie, jakie dolegliwości mogą wystąpić na poszczególnych etapach, pomaga znacznie zmniejszyć niepokój i przygotować się psychicznie (F. Behrouzian i in. 2017).

Endoskopia żołądka jest zazwyczaj procedurą niskiego ryzyka, jednak, podobnie jak inne badania medyczne, nie jest całkowicie wolna od zagrożeń. Najczęstsze dolegliwości to krótkotrwałe podrażnienie gardła, które może objawiać się bólem, chrypką lub suchością, a także odruchem wymiotnym podczas zabiegu. Znieczulenie miejscowe zwykle pomaga złagodzić te objawy. Rzadziej mogą wystąpić poważniejsze powikłania, takie jak krwawienie, zwłaszcza jeśli podczas badania wykonano biopsję lub usunięto polipy. W wyjątkowo rzadkich przypadkach może dojść do perforacji ściany żołądka, co wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Istnieje również niewielkie ryzyko zakażenia, które może objawiać się gorączką i nasilającym się bólem. U niektórych pacjentów mogą wystąpić reakcje alergiczne na środki znieczulające lub uspokajające, które mogą objawiać się wysypką, trudnościami w oddychaniu, a w skrajnych przypadkach wstrząsem anafilaktycznym. Po podaniu środków uspokajających pacjent może odczuwać senność, zawroty głowy lub nudności przez kilka godzin po zabiegu, dlatego zaleca się unikanie prowadzenia pojazdów i intensywnej aktywności fizycznej. Mimo że gastroskopia nie należy do najprzyjemniejszych procedur, jest mało inwazyjna, bezpieczna i bardzo przydatna w diagnostyce, dlatego w przypadku wskazań do jej wykonania, warto jak najszybciej ją przeprowadzić (Z. Nabi 2016).