Anyż – właściwości, na zmarszczki: olej z nasion anyżu, herbata, masło anyżowe

Biedrzeniec anyż (*Pimpinella anisum* L.) to roślina zielna należąca do rodziny selerowatych (*Apiaceae*), której naturalne siedliska obejmują głównie regiony Azji Mniejszej oraz północno-wschodnią Afrykę, w szczególności Egipt. Historyczne źródła wskazują, że jej uprawa rozpowszechniła się w basenie Morza Śródziemnego, skąd w okresie średniowiecza została wprowadzona na tereny Polski przez zakonników benedyktyńskich. Obecnie plantacje anyżu na skalę komercyjną spotyka się rzadko w klimacie umiarkowanym, podczas gdy główne obszary produkcji koncentrują się w krajach o korzystniejszych warunkach klimatycznych, takich jak Hiszpania, Turcja, Meksyk czy Argentyna. Szczególnym uznaniem cieszy się hiszpańska odmiana, ceniona za intensywny aromat i wysoką zawartość olejku eterycznego. Roślina charakteryzuje się prostą, wzniesioną łodygą osiągającą wysokość do 60 centymetrów, zakończoną baldachogronami z drobnymi, białymi kwiatami. Owoce anyżu, o zielonoszarym zabarwieniu i delikatnym owłosieniu, dojrzewają pod koniec lata, a ich zbiór przypada zazwyczaj na koniec sierpnia. Zarówno owoce, jak i nasiona stanowią surowiec przyprawowy oraz leczniczy, jednak ze względu na szybką utratę lotnych związków aromatycznych, wymagają przechowywania w szczelnie zamkniętych, nieprzezroczystych pojemnikach. Anyż znajduje zastosowanie nie tylko w kuchni – jako składnik pieczywa, ciast i wyrobów cukierniczych – ale również w medycynie naturalnej, gdzie wykorzystywany jest w profilaktyce oraz terapii wybranych schorzeń [1].

Anyż pospolity (*Pimpinella anisum*) stanowi cenne źródło surowców leczniczych, wśród których wyróżnia się przede wszystkim nasiona oraz olejek eteryczny. Te składniki znajdują szerokie zastosowanie w terapii schorzeń o zbliżonej etiologii. W szczególności anyż, w połączeniu z takimi roślinami jak tymianek, bluszcz pospolity czy prawoślaz lekarski, stanowi kluczowy składnik wyciągów o udokumentowanym działaniu wykrztuśnym oraz rozkurczowym. Kompozycje ziołowe tego typu są powszechnie wykorzystywane w leczeniu uporczywego kaszlu o charakterze przewlekłym, będącego następstwem infekcji górnych dróg oddechowych lub zapalnych zmian w obrębie układu oddechowego. Badania kliniczne wskazują, że systematyczne stosowanie syropu na bazie tych ziół może przynieść poprawę w aż 90% przypadków zaburzeń oddechowych [2].

Anyż, znany przede wszystkim jako aromatyczna przyprawa kulinarna, odgrywa również istotną rolę w dziedzinie kosmetyki oraz medycyny estetycznej. Jego wyjątkowe właściwości wynikają z obecności kwasu anyżowego w nasionach, który charakteryzuje się silnym działaniem konserwującym. Co więcej, związek ten wykazuje znaczną aktywność przeciwdrobnoustrojową, skutecznie hamując rozwój infekcji o podłożu grzybiczym. Dzięki tym cechom anyż nie tylko zapobiega powstawaniu nieestetycznych wyprysków, lecz również działa liftingująco oraz wygładzająco, minimalizując widoczność zmarszczek. Przygotowanie domowego preparatu jest niezwykle proste: wystarczy zagotować wodę z czterema łyżkami nasion anyżu, odczekać do momentu ostygnięcia, a następnie przelać płyn do czystego pojemnika, takiego jak butelka po toniku lub płynie micelarnym. Aby osiągnąć optymalne rezultaty, mieszaninę należy odstawić na okres dwóch tygodni, co pozwoli na pełne uwolnienie aktywnych składników. W celu regularnej pielęgnacji zaleca się nasączanie wacika kosmetycznego uzyskanym ekstraktem i dwukrotne przemywanie nim miejsc narażonych na zmiany skórne, zgodnie z zaleceniami specjalistów [4].

Olejek anyżowy, uzyskiwany poprzez destylację parową z dojrzałych owoców anyżu gwiazdkowatego (*Illicium verum*), charakteryzuje się dominującą obecnością trans-anetolu – związku organicznego o udokumentowanym działaniu sekretolitycznym, czyli wspomagającym rozrzedzanie i usuwanie wydzieliny oskrzelowej. Ponadto, badania potwierdzają jego skuteczność jako środka rozkurczowego, szczególnie w łagodzeniu napadowego kaszlu o podłożu skurczowym. Właściwości przeciwgrzybicze olejku sprawiają, że znajduje on zastosowanie w profilaktyce oraz wspomagającej terapii infekcji skórnych i błon śluzowych. Dzięki zdolności do stymulowania wydzielania soków trawiennych oraz poprawy perystaltyki jelit, cieszy się uznaniem zarówno w tradycyjnej medycynie europejskiej, jak i w kuchniach różnych kultur. Jego intensywny, słodkawo-korzenny aromat stanowi nieodłączny element wypieków takich jak pierniki, ciasta drożdżowe czy biszkopty, nadając im charakterystyczny posmak. Co istotne, olejek wywiera pobudzający wpływ na ośrodkowy układ nerwowy – już niewielka ilość dodana do porannej kawy zbożowej lub napoju mlecznego może znacząco poprawić koncentrację i witalność. Ze względu na zdolność do niwelowania uczucia ciężkości po posiłkach bogatych w tłuszcze, bywa również stosowany jako naturalny suplement wspomagający trawienie potraw mięsnych o wysokiej zawartości białka [zgodnie z badaniami cytowanymi w piśmiennictwie, m.in. pozycja 6].

Tradycyjne napary przygotowywane z suszonych owoców anyżu gwiaździstego od wieków wykorzystywane są jako skuteczny środek łagodzący zaburzenia trawienne, wzdęcia oraz kolki jelitowe. Przygotowanie leczniczego wywaru polega na zalaniu jednej łyżki zmielonych owoców wrzącą wodą i podgrzewaniu przez około dziesięć minut – uzyskany w ten sposób napój, spożywany regularnie w dawce pół szklanki trzykrotnie na dobę, przynosi ulgę w dolegliwościach żołądkowo-jelitowych. Ponadto infuzja ta jest szczególnie polecana kobietom karmiącym piersią, które borykają się z niedostateczną laktacją, a także jako łagodny środek wspomagający w przypadkach kolki niemowlęcej oraz uporczywego kaszlu u małych dzieci. Wzbogacenie naparu o rumianek potęguje jego działanie uspokajające, a podawanie dwóch łyżeczek przygotowanego specyfiku co dwie godziny może przynieść znaczną poprawę samopoczucia [źródło: 5].

Pierwsze ślady uprawy anyżu na ziemiach polskich sięgają przełomu XV i XVI stulecia, gdzie początkowo pełnił on funkcję kluczowego składnika w procesie destylacji domowych gorzałek. Do chwili obecnej esencja anyżowa stanowi nieodzowny element aromatyzacji wielu trunków wysokoprocentowych, w tym charakterystycznych specjałów takich jak bułgarska *Mastika*, francuski *Anisett* czy turecki *Koki*. W polskiej tradycji kulinarnej anyżówka to słodki, niskoalkoholowy likier (z reguły zawierający nie więcej niż 25% objętości alkoholu), który wyróżnia się krystaliczną przejrzystością oraz wyrazistym aromatem i smakiem, zbliżonym do greckiego *Ouzo*. Co warte podkreślenia, smak anyżu zyskał szczególną popularność wśród mieszkańców krajów skandynawskich, gdzie wykorzystuje się go nie tylko do produkcji napojów wyskokowych, lecz również jako dodatek smakowy do wypieków, czekolad oraz cukierków. Co więcej, domową nalewkę anyżową można przygotować samodzielnie – poniżej przedstawiono szczegółową instrukcję tworzenia tego aromatycznego trunku. **Składniki:** 20 g nasion anyżu, 0,25 l spirytusu rektyfikowanego, 0,25 l czystej wódki, miód pszczeli. **Przygotowanie:** Nasiona anyżu (20 g) umieścić w szklanym naczyniu z 0,25 l spirytusu i odstawić na okres dwóch tygodni w miejsce zaciemnione. Po upływie tego czasu płyn przecedzić, a do pozyskanych ziaren dodać 0,25 l wódki i ponownie odczekać dwa tygodnie. Otrzymane ekstrakty połączyć, a następnie dosłodzić miodem do uzyskania pożądanej intensywności smaku. Gotową nalewkę spożywać trzykrotnie dziennie w dawce 15–20 kropli jako naturalny środek wspomagający leczenie uporczywego kaszlu. Nie ulega wątpliwości, że biedrzeniec anyż (*Pimpinella anisum*) to roślina o wyjątkowych właściwościach – zarówno kulinarnych, jak i leczniczych, szczególnie w kontekście dolegliwości układu oddechowego oraz trawiennego.