Substancje przeciwnowotworowe

Zapoznaj się z tymi dietami, które mogą przyspieszyć naszą poprawę zdrowotną.

Już w latach 60. ubiegłego stulecia naukowcy ustalili, że mieszkańcy państw basenu Morza Śródziemnego rzadziej zapadają na niektóre rodzaje nowotworów. Dieta typowych mieszkańców Włoch czy Grecji wyróżnia się dużym spożyciem świeżych warzyw i owoców, produktów pełnoziarnistych oraz oliwy z oliwek. Często wykorzystywane są także przyprawy - czosnek, bazylia, rozmaryn, kolendra. Jednak spożycie jajek, cukru i mięsa czerwonego jest bardzo ograniczone i zastępowane rybami oraz owocami morza. Dieta opiera się zatem na nieprzetworzonych produktach lokalnych. Ponadto, badania wykazały, że dieta śródziemnomorska dostarcza dużo polifenoli, nienasyconych kwasów tłuszczowych oraz substancji, które zmniejszają stres oksydacyjny, takich jak witaminy C i E. Udowodniono, że osoby stosujące dietę śródziemnomorską rzadziej chorują na nowotwory jelita grubego, piersi, macicy i prostaty.

Dieta wegetariańska posiada wiele odmian, w których w zależności od stopnia wprowadzonych ograniczeń spożywa się jaja i produkty mleczne lub wyklucza je z jadłospisu. Oparty jest ona na produktach roślinnych, takich jak produkty strączkowe, zbożowe i korzeniowe. W jej skład również wchodzą orzechy, warzywa i owoce oraz oleje. Badania naukowe wskazują, że dieta oparta na roślinach wykazuje działanie ochronne przed różnymi rodzajami nowotworów, w tym nowotworami jelita grubego, prostaty i piersi. Ponadto stwierdzono, że wysoka podaż warzyw, takich jak kapusta, brokuły, szpinak i cebula, chroni przed nowotworami jamy ustnej, przełyku i żołądka. Adaptacja diety wegetariańskiej może także zmniejszyć ryzyko wystąpienia nowotworu o 12%. Brak spożycia czerwonego mięsa, kontrolowanie masy ciała oraz spożywanie wysokiej ilości warzyw i owoców są kluczowymi czynnikami, które wpływają na te rezultaty.

W najprostszy sposób, dieta o niskim indeksie glikemicznym (IG) to taka, która powoduje ograniczony wzrost poziomu glukozy we krwi po spożyciu posiłku w porównaniu z tym, jaki wzrost wywołałoby spożycie tej samej ilości węglowodanów w postaci czystej glukozy. Dieta o niskim IG jest oparta na węglowodanach złożonych, które powoli uwalniane są do krwiobiegu, dzięki czemu nie powodują dużego wzrostu poziomu glukozy we krwi oraz wyrzutu insuliny, który ten wzrost powinien zahamować. Dieta ta opiera się na produktach pełnoziarnistych, warzywach, orzechach i strączkowych. W niej również znajdują się owoce, ale w mniejszej ilości niż warzywa. Wyróżnia się produkty o niskim indeksie (70). Dodatkowo warto wspomnieć o ładunku glikemicznym, który określa nie tylko tempo wchłaniania węglowodanów przyswajalnych, ale także zawartość tych węglowodanów w produkcie. Wyróżnia się produkty o niskim ładunku (19). Dieta, która bazuje na produktach o niskim IG oraz niskim ładunku glikemicznym, redukuje ryzyko hiperinsulinemii oraz wysokiego poziomu insulinopodobnego czynnika wzrostu, czyli IGF. Przypuszcza się, że dieta bogata w produkty o wysokim IG oraz ładunku glikemicznym zwiększa ryzyko nowotworów piersi, jelita grubego, prostaty, trzustki, jamy ustnej, przełyku i żołądka. Warto zatem pamiętać, że dieta bogata w produkty pochodzenia roślinnego, nieprzetworzona, bazująca na ziarnach, kaszach, orzechach, warzywach, zdrowych olejach i rybach znacząco zmniejsza ładunek glikemiczny diety, co sprawia, że działa antykancerogennie.

Tradycyjna azjatycka metoda żywienia, charakteryzująca się niską gęstością energii, jest bogata w antyoksydanty i polifenole. Ponadto mieszkańcy Tajwanu, Kambodży, Indii, Japonii i Chin spożywają bardzo duże ilości ryżu, soi, strąków, ryb i owoców morza, a także olbrzymie ilości przypraw i ziół, które, choć są jedynie uzupełnieniem diety, mają duże zdrowotne właściwości. Dodatkowo te osoby cenią wysoko herbatę, ograniczając jednocześnie spożycie warzyw, czerwonego mięsa i tłuszczu. Szczególne znaczenie ma badanie mieszkańców niewielkiej wyspy Okinawa. Średnia długość życia mieszkańców przekracza 90 lat, a liczba osób w wieku powyżej 100 lat jest największa na całym kontynencie azjatyckim. Lekarze i badacze wskazują na metodę żywienia się jako główną przyczynę długowieczności mieszkańców wyspy. Dieta opiera się na zasadach typowego azjatyckiego sposobu żywienia, poszerzonych o bardzo niewielkie spożycie soli i cukru oraz wysokie spożycie produktów o działaniu antyoksydacyjnym. Dieta mieszkańców Okinawy dostarcza ponad 80% energii z wielocukrów, niewielką ilość tłuszczów oraz niewielką ilość białka zwierzęcego. W Azji obserwuje się mniejsze zachorowalności nie tylko na pewne typy nowotworów, cukrzycę typu 2 i miażdżycę, ale także rzadziej występuje otyłość. Typowa azjatycka metoda żywienia się zmniejsza prawdopodobieństwo zachorowania na nowotwory piersi, prostaty, żołądka, sutka, jelita grubego i tarczycy.

Czy istnieje jakieś pożywienie, które można spożyć, aby zadbać o swoje zdrowie?

Sojowe boby są roślinami strączkowymi, których spożywanie jest powszechne wśród wegetarian i często wykorzystywane w kuchni azjatyckiej. Sojowe boby mogą być spożywane jako napój, pasta, tofu, tempeh, natto, miso lub popularna sos sojowy. Wszystkie te przetworzone produkty wykazują korzystny wpływ na zdrowie.

Ten specyficzny napój jest produkowany z liści herbaty chińskiej, które są poddawane minimalnym procesom utleniania. Istnieje wiele odmian zielonej herbaty, które różnią się miejscem uprawy, metodami uprawy, zbioru oraz przetwarzania. Wszystkie rodzaje zielonej herbaty, które spożywane są w zalecanej ilości, mają wyjątkowo korzystny wpływ na zdrowie. Zielona herbata nie tylko zmniejsza prawdopodobieństwo chorób serca, otyłości czy cukrzycy, ale także wykazuje właściwości przeciwnowotworowe. Zielona herbata jest bogatym źródłem flawanoli, w tym katechiny, epikatechiny, epigallokatechiny i proantocyjanidynów. Te związki chemiczne stymulują proces apoptozy komórek nowotworowych, blokują cykl komórkowy oraz ograniczają sam proces kancerogenezy. Ponadto niektóre flawonoidy wykazują działanie antyoksydacyjne do 100 razy silniejsze niż witaminy C i E oraz silne działanie przeciwzapalne. Badania naukowe udowodniły, że spożywanie zielonej herbaty zmniejsza ryzyko nowotworów żołądka, trzustki, jelita grubego, płuc, prostaty i piersi, a także mózgu. Flawanole znajdziemy również w kakao, czekoladzie gorzkiej, winie oraz warzywach.

Grupa roślin kapustnych obejmuje nie tylko najbardziej popularną u nas kapustę, ale także inne warianty, takie jak brokuł, kalafior, kapusta pekińska, włoska oraz brukselka, kalarepa i inne. Wysoka zawartość karotenoidów, polifenoli i substancji antyoksydacyjnych działa ochronnie na komórki organizmu i wykazuje działanie przeciwmutagenne, szczególnie w przypadku soku z kapusty. Te składniki zmniejszają stres oksydacyjny w komórce, co pozwala na ochronę przed uszkodzeniami, zwłaszcza przed degradacją DNA. Glukozynolany, obecne w roślinach kapustnych, mają zdolność do indukowania enzymów fazy II, które pozwalają na skuteczną detoksykację związków rakotwórczych. Dodatkowo sok z kapusty wykazuje działanie stymulujące pracę wątroby oraz wspomagające jej działanie detoksykacyjne. Organiczne związki siarki, obecne np. w brokułach, hamują proliferację komórek, stymulują ich różnicowanie się, hamują powstawanie rakotwórczych nitrozoamin oraz przyspieszają wydalanie związków rakotwórczych. Warto więc zapewnić sobie spożycie nie tylko brokułów, ale także czosnku, cebuli czy pora, które również zawierają dużą ilość związków siarki. Rośliny kapustne według badań mogą stanowić wartościową grupę produktów, ich spożycie może zmniejszać ryzyko powstania nowotworów, takich jak rak jelita grubego, płuc, prostaty, żołądka, piersi i pęcherza moczowego.

Do przypraw, które wykazują właściwości przeciwnowotworowe, należy zaliczyć curry i czosnek. Curry, którego głównym składnikiem jest kurkumina, jest polifenolem o właściwościach antyoksydacyjnych, przeciwzapalnych i przeciwnowotworowych. Kurkumina ma zdolność hamowania metastaz, angiogenezy i zatrzymywania proliferacji komórek nowotworowych. Ponadto, zaobserwowano, że w połączeniu z resweratrolem, występującym w czerwonym winie, indukuje procesy apoptozy. Z kolei czosnek, mimo swojej niepozornej natury i wbrew pozorom, popularny składnik kuchni polskiej, ukrywa w sobie skarb wartości zdrowotnych. Czosnek wykazuje właściwości grzybobójcze, przeciwbakteryjne, przeciwzakrzepowe, stabilizujące poziom cukru we krwi, regulujące ciśnienie krwi i przeciwnowotworowe. Odpowiedzialne za jego właściwości przeciwnowotworowe są związki siarki, flawonoidy, oligosacharydy, aminokwasy i selen. Związki siarki hamują wzrost komórek nowotworowych poprzez wpływ na metabolizm substancji karcynogennych, regulację apoptozy i hamowanie angiogenezy. Dodatkowo, czosnek wykazuje również właściwości antyoksydacyjne. Badania przeprowadzone w Chinach wykazały, że czosnek chroni przed rozwojem polipów okrężnicy, zmniejszając ryzyko raka jelita grubego. Inne badania wykazały, że czosnek podawany z selenem zmniejsza ryzyko raka żołądka o nawet 47%, a ogólnego ryzyka raka o 22%.

W skład substancji odżywczych o właściwościach przeciwnowotworowych wchodzą między innymi: witamina C, która działa ochronnie przed nowotworami przełyku, żołądka i trzustki. Witamina ta hamuje efekty wolnych rodników, zmniejsza ryzyko uszkodzenia komórek i mutacji, pobudza proces apoptozy. Można ją znaleźć w świeżych owocach aronii, porzeczków, cytrusów, a także w papryce, czosnku i truskawkach; witamina D, której niedobór powoduje wzrost ryzyka wystąpienia choroby nowotworowej. Prawidłowy poziom tej witaminy zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia raka okrężnicy, w szczególności raka odbytnicy, a także nowotworu trzustki. Witamina D ogranicza proliferację, angiogenezę, wykazuje działanie immunostymulujące i przeciwzapalne. Witaminę D zawierają m.in. jajka, oleje roślinne, tłuste ryby morskie, produkty mleczne, wątróbka; witamina E, która zmniejsza ryzyko wystąpienia raka piersi, prostaty, płuc i okrężnicy. Jest silnym antyoksydantem, wykazuje działanie przeciwzapalne, reguluje ekspresję genów i apoptozę. Znaleźć ją można m.in. w olejach roślinnych, orzechach, nasionach, np. słonecznika; kwas foliowy (foliany), które są odpowiedzialne za prawidłową syntezę, ekspresję i naprawę DNA. Niedobór folianów może prowadzić do zaburzeń tych funkcji, co w konsekwencji może spowodować rozwój nowotworu. Foliany zmniejszają ryzyko wystąpienia nowotworu trzustki u kobiet o 53%, nowotworu okrężnicy o 25% oraz nowotworu przełyku i piersi. Foliany zawierają np. brukselka, szpinak, brokuły, orzechy arachidowe i kapusta włoska.

Bakterie z rodziny kwasu mlekowego, takie jak Lactobacillus i Bifidobacterium, oraz drożdże Saccharomyces boulardii stanowią probiotyki, które są pobudzane do wzrostu przez prebiotyki - substancje nieskładane w świetle jelit, takie jak oligosacharydy. Probiotyki mają zdolność modyfikowania metabolizmu niektórych składników odżywczych, wpływając w ten sposób na ich działanie biologiczne. Ponadto wykazują one działanie immunostymulujące i przeciwzapalne, a także są w stanie zmniejszać poziom związków rakotwórczych w świetle jelita. Dlatego odpowiednie działanie flory jelitowej jest niezwykle istotne w profilaktyce nowotworów, w tym raka jelita grubego. Bakterie i drożdże probiotyczne są obecne w produktach mlecznych fermentowanych oraz w kiszonkach - kapuście i ogórkach. Substancje, które stymulują ich wzrost, znajdują się w świeżych warzywach i owocach oraz w produktach z pełnego przemiału.

Badania medyczne wykazały, że kwasy należące do grupy omega-3 mają zdolność hamowania rozwoju nowotworów. Do tej grupy zaliczają się kwasy alfa-linolenowy (ALA), eikozapentaenowy (EPA) oraz dokozaheksaenowy (DHA). Znajdują się one w tłustych morskich rybach, takich jak sardynki, śledź, łosoś, orzechach, zwłaszcza włoskich, a także w olejach roślinnych, np. sojowym i lnianym. Składniki te istotnie zmniejszają prawdopodobieństwo wystąpienia raka piersi (nawet o 62%), piersi, prostaty, trzustki, jelita grubego (nawet o 12%), płuc i żołądka. Mechanizmy ochronne nie są całkowicie wyjaśnione, ale prawdopodobnie wynikają z możliwości regulacji apoptozy, różnicowania komórek, proliferacji oraz silnego działania przeciwzapalnego.

Należą do składników mineralnych, które według doniesień naukowych wykazują działanie przeciwnowotworowe: – wapń – działa antyproliferacyjnie, stymuluje apoptozę, przeciwdziała mutacjom komórkowym, między innymi poprzez wiązanie kwasów tłuszczowych i żółciowych. Istnieją silne dowody na to, że wapń zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia raka jelita grubego, a kwestia zmniejszania ryzyka nowotworu piersi jest stale badana. Głównymi źródłami wapnia są produkty mleczne, ryby spożywane z kośćmi, np. szprotki, nasiona maku i sezamu, soja, pietruszka, fasola, jarmuż, figi i morele suszone, orzechy; – selen – wykazuje działanie ochronne przed rakiem prostaty, a ograniczone dowody wskazują na działanie ochronne przed nowotworami żołądka, jelita grubego, płuc i pęcherza moczowego. Selen jest składnikiem enzymów antyoksydacyjnych, wzmacnia odpowiedź immunologiczną, wykazuje działanie przeciwzapalne, chroni i stabilizuje DNA, reguluje apoptozę i hamuje proliferację komórek. Selen znajduje się w orzechach brazylijskich, czosnku, soczewicy, kukurydzy, fasoli, grzybach.

Przestrzeganie odpowiedniego planu żywieniowego, który jest obfituje w składniki o działaniu przeciwzapalnym, antyoksydacyjnym, immunostymulującym i przeciwnowotworowym, może przyczynić się do zmniejszenia ryzyka rozwoju nowotworów. Nasze zwyczaje żywieniowe są często niewystarczające, a dieta wysokoprzetworzona, bogata w tłuszcze nasycone, cukier, sól i mięso czerwone, sprzyja rozwojowi chorób nowotworowych. Ważne jest, aby zwracać uwagę na to, że stosowanie skutecznej profilaktyki ma ogromny wpływ na nasze zdrowie. Dlatego zaleca się zwracanie uwagi na to, co jemy, i staranie się włączać do naszego codziennego jadłospisu produkty o działaniu przeciwnowotworowym.