Żywokost – właściwości lecznicze, zastosowanie. Ekstrakt z żywokostu

Żywokost lekarski (Symphytum officinale), znany również jako kosztywał, to pospolita w Polsce bylina z rodziny ogórecznikowatych. Od wieków wykorzystywany w medycynie naturalnej jako surowiec leczniczy. Zawiera śluzy, saponiny, inulinę, taniny, olejki eteryczne, kwas rozmarynowy i alantoinę. Do celów zielarskich wykorzystuje się liście i korzeń tej rośliny. Dawniej stosowany był zarówno zewnętrznie, jak i wewnętrznie. Stare źródła opisują go jako lek na zapalenia układu pokarmowego i dróg oddechowych. Wyciąg z korzenia żywokostu wchodził w skład maści na hemoroidy. Oprócz okładów i maści, zalecano napary z tej rośliny do wspomagania leczenia układu pokarmowego i płuc. Badania wykazały jednak obecność alkaloidów pirrolizydynowych (PAs), które są toksyczne dla wątroby. Dlatego żywokost stosuje się obecnie jedynie zewnętrznie. Spożycie naparu z tej rośliny jest potencjalnie szkodliwe, zwłaszcza dla dzieci i kobiet w ciąży. Stosowanie maści i innych preparatów z żywokostem na skórę jest względnie bezpieczne, jednak należy zachować ostrożność. Nie zaleca się stosowania na otwarte rany ze względu na ryzyko wchłonięcia PAs do krwioobiegu. Preparaty z żywokostem nie powinny być stosowane dłużej niż 10 dni. Kobiety w ciąży i karmiące powinny unikać produktów zawierających ten składnik.

Pomimo obecności szkodliwych składników, żywokost pozostaje cenionym surowcem farmaceutycznym. Wykazuje bowiem działanie przeciwzapalne, ściągające oraz antyseptyczne, co przyspiesza proces gojenia się ran. Ponadto, roślina ta łagodzi obrzęki, stany zapalne skóry i działa nawilżająco. Jego właściwości lecznicze wynikają głównie z zawartości alantoiny, kwasu rozmarynowego oraz tanin. Alantoina działa łagodząco na zapalne zmiany skórne, wspomaga regenerację naskórka i nawilża go. Kwas rozmarynowy chroni tłuszcze organizmu przed działaniem wolnych rodników oraz hamuje produkcję mediatorów zapalnych. Taniny, będące polifenolami, wykazują działanie przeciwutleniające i ściągające. Badania kliniczne potwierdziły skuteczność żywokostu w przyspieszaniu gojenia ran. W grupie leczonej 10% preparatem żywokostowym obserwowano skrócenie czasu gojenia o prawie 3 dni w porównaniu do grupy kontrolnej, leczonej 1% preparatem. Ponadto, maść z żywokostem zmniejsza ból w stopniu porównywalnym z diklofenakiem – popularnym lekiem przeciwzapalnym.

Żywokost jest cenionym roślinem leczniczym, które znajduje zastosowanie w leczeniu skręceń, złamań oraz bólu stawów. Dzięki swoim właściwościom jest składnikiem wielu preparatów zewnętrznych, takich jak maści, które pomagają w łagodzeniu dolegliwości. Ponadto dostępny jest olej żywokostowy, który stosuje się do masażu stawów i pielęgnacji skóry. Odwar z żywokostu może być wykorzystywany do płukania skóry lub jako kompres. Z korzenia tej rośliny można przygotować nalewkę, jednak ze względu na wysokie ryzyko zatrucia nie nadaje się ona do spożycia. Można natomiast stosować ją zewnętrznie na bolące stawy.

Nalewka z żywokostu może być przygotowana w domu. Wystarczy pokroić korzeń żywokostu, zalać go alkoholem o stężeniu 40% i pozostawić w szczelnie zamkniętym słoiku przez kilka tygodni. Po tym czasie należy przecedzić płyn do czystej butelki i opatrzyć ją etykietą z nazwą. Takie domowe preparaty zawsze należy oznakować, aby nie pomylić ich ze środkami spożywczymi. Jest to szczególnie istotne w przypadku żywokostu, gdyż jego spożycie może prowadzić do poważnego zatrucia i uszkodzenia wątroby. Mimo postępu medycyny, tradycyjne ziołowe preparaty nie straciły na znaczeniu. Żywokost lekarski jest często stosowany w leczeniu bólu, obrzęków oraz przyspieszaniu gojenia się ran. W okresie letnim, kiedy wzrasta ryzyko urazów podczas wycieczek, warto mieć w apteczce maść z żywokostem.