Zasady ergonomicznego urządzania stanowiska pracy z biurkiem – najważniejsze wytyczne dotyczące organizacji miejsca pracy

Ergonomia stanowiska pracy dotyczy zasad i praktyk mających na celu zapewnienie pracownikom bezpiecznych i komfortowych warunków do wykonywania codziennych zadań. Ergonomia jest ściśle powiązana z efektywnością pracy – optymalne warunki do wykonywania określonych funkcji przyczyniają się do poprawy zdrowia i samopoczucia pracowników. Przyjazne środowisko oraz dobrze przygotowane stanowisko pracy sprzyjają większej wydajności w realizacji określonych celów. W kontekście ergonomii stanowisk pracy wyróżnia się dwa typy działań: - ergonomia projektowa – obejmuje planowanie i projektowanie przestrzeni pracy dla pracowników. Kluczowym elementem jest analiza zależności między zespołem a środowiskiem pracy oraz dostępnymi urządzeniami (np. klawiatury, myszy, monitory, oświetlenie w pomieszczeniach); - ergonomia adaptacyjna – polega na ocenie i dostosowaniu istniejących warunków stanowiska pracy do indywidualnych potrzeb pracownika. Personalizacja miejsca pracy powinna uwzględniać dostępne zasoby techniczne (np. regulacja wysokości biurka w zależności od wzrostu pracownika).

Przygotowanie ergonomicznego stanowiska pracy zaczyna się od oceny obecnego wyposażenia i układu pomieszczenia. Należy pamiętać, że stanowiska pracy są integralnymi elementami większego środowiska. Dlatego konieczne jest uwzględnienie szeregu czynników, które mogą utrudniać wykonywanie zadań i wpływać na efektywność pracy. Wśród nich znajdują się: - jakość powietrza, - temperatura w pomieszczeniu, - rozmieszczenie okien i nasłonecznienie, - standardy sprzętu komputerowego, - proporcje powierzchni w stosunku do liczby pracowników, - poziom hałasu i izolacja akustyczna. Dodatkowe zasady ergonomii dotyczą bezpośrednio najbliższego otoczenia, w tym biurka, komputera i innych urządzeń.

Najważniejsze wytyczne dotyczące stanowiska pracy zostały zawarte w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz. U. 1998 nr 148 poz. 973). 18 października 2023 r. wprowadzono Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej (Dz. U. 2023 poz. 2367), które stanowi aktualizację poprzedniego dokumentu. Poniżej przedstawiono kluczowe wymagania dotyczące stanowiska pracy z monitorami – Biurko pracownika musi być dostosowane do jego wzrostu i rodzaju wykonywanej pracy. Na biurku powinny znajdować się wszystkie niezbędne urządzenia, tak aby pracownik nie musiał wykonywać nadmiernych ruchów, np. obrotowych. – Krzesła i fotele powinny być regulowane pod względem wysokości, aby można je było dostosować do wysokości biurka. Pracownik powinien mieć możliwość swobodnego opierania przedramion na blacie lub podłokietnikach. Odcinek lędźwiowy musi być odpowiednio wsparty, a sylwetka utrzymana w pozycji wyprostowanej, co zapobiega garbieniu. Krzesła powinny być wyposażone w kółka, co ułatwia przemieszczanie się przy komputerze. W przypadku braku kontaktu stóp z podłożem, należy zastosować podnóżek, który umożliwi swobodne oparcie. – Poprawna wysokość krzesła określa się na podstawie kątów między stopami a podłożem (10–15°), udami a podudziami (90°) oraz rękami a klatką piersiową (90°). – Jedną z najważniejszych kwestii jest przestrzeganie wymogów dotyczących monitorów. Odległość ekranów od oczu powinna wynosić 50–70 cm. W przypadku wysokości górna krawędź monitora powinna znajdować się na poziomie oczu. Przy pracy na kilku monitorach wszystkie ekrany muszą być na tej samej wysokości. – Monitory należy umieścić bokiem do okna, aby zminimalizować odbicia światła i refleksy, które wpływają negatywnie na komfort pracy i wzrok. – Mysz i klawiatura są równie istotnymi elementami stanowiska biurowego. Nie powinny obciążać nadgarstków, a przedramiona powinny być swobodnie położone na blacie. Dlatego wielu pracodawców decyduje się na zakup podkładek odciążających stawy nadgarstkowe.

Warto podkreślić, że ergonomia nie ogranicza się jedynie do modyfikacji w zakresie wyposażenia stanowiska pracy. Pracodawcy często angażują się w edukację pracowników w dziedzinie ergonomicznych praktyk dotyczących codziennego trybu życia. Są to dodatkowe strategie, które wspierają zdrowie i poprawiają komfort pracy. Należą do nich regularne przerwy w pracy, świadome kontrolowanie postawy, zmiana pozycji oraz wykonywanie ćwiczeń rozciągających w trakcie lub po zakończeniu obowiązków zawodowych. Ponadto osoby pracujące przy biurku powinny samodzielnie dbać o swoje zdrowie, wprowadzając do rutyny codziennych obowiązków aktywność fizyczną, np. spacery do pracy.

Brak ergonomii w miejscu pracy prowadzi do licznych negatywnych skutków dla zdrowia. Zły stan zdrowia pracownika wpływa na jego efektywność, co może utrudniać wykonywanie obowiązków zawodowych. Niewłaściwe ustawienie ciała podczas długotrwałej pracy biurowej może spowodować: bóle głowy i zawroty, wady postawy, problemy ze wzrokiem, zespół cieśni nadgarstka, utrudnioną koncentrację, zaburzenia snu, skurcze mięśni, dolegliwości kręgosłupa i układu ruchu, takie jak zwyrodnienia, stany zapalne, bóle i przeciążenia.