Otyłość, ale w formie – znaczenie tego pojęcia

Pojęcie "Fat but fit" pojawiło się w latach 90. ubiegłego wieku. Oznacza ono jednostkę, która, mimo nadmiernej masy ciała, wykazuje wysoką sprawność fizyczną. Niektóre badania wskazują, że wysoki poziom sprawności układu sercowo-oddechowego (CRF) może zmniejszać negatywne skutki nadwagi. CRF definiuje się jako zdolność układów krążenia i oddechu do skutecznego transportu tlenu podczas długotrwałego wysiłku. W 2015 roku S. J. Dankel, J. P. Loenneke i P. D. Loprinzi opublikowali analizę danych z programu NHANES, obejmującą ponad 11 tysięcy osób w wieku 38–85 lat. Badacze podzielili uczestników na grupy według masy ciała (nadwaga/otyłość/norma) oraz aktywności fizycznej (aktywni/nieaktywni). Okazało się, że jedynie osoby fizycznie nieaktywne miały zwiększone ryzyko zgonu niezależnie od przyczyny. Autorzy podkreślają konieczność skupienia się na kondycji fizycznej i wprowadzenia rutynowych ocen wydolności pacjentów.

Nadmiar tkanki tłuszczowej stanowi czynnik ryzyka osteoporozy. Negatywnie na strukturę szkieletową wpływa nie tylko zwiększone obciążenie masą ciała, ale również prozapalne cytokiny wytwarzane przez komórki tłuszczowe. Z kolei korzystny wpływ na kości ma regularna aktywność fizyczna. W związku z tym A. Torres-Costoso i współpracownicy postanowili zbadać, czy u osób z nadmiarem tkanki tłuszczowej, ale charakteryzujących się dobrym poziomem wydolności fizycznej (CRF), można zaobserwować większą gęstość mineralną kości w porównaniu z osobami o słabej wydolności fizycznej. Badania objęły studentów w wieku 18–30 lat. Oceniano ich masę ciała, skład ciała oraz gęstość mineralną kości. Dodatkowo sprawdzano siłę mięśni (za pomocą testu chwytu) oraz wydolność fizyczną (wielostopniowym testem beep). Test ten polega na przebieganiu wahadłowego biegu na dystansie 20 metrów, gdzie uczestnicy muszą pokonać trasę pomiędzy dwoma sygnałami. Z biegiem czasu tempo wzrasta, a test trwa do momentu rezygnacji z powodu zmęczenia. Wyniki porównywano z normami, co pozwala ocenić poziom wytrzymałości tlenowej. Badania wykazały, że osoby z dobrą wydolnością fizyczną i lepszą siłą mięśni, niezależnie od procentowego udziału tkanki tłuszczowej, charakteryzowały się większą gęstością kości niż osoby niewytrenowane.

Badania naukowe sugerują, że regularna aktywność fizyczna może znacząco obniżać ryzyko zgonu u pacjentów z chorobą wieńcową. W badaniu przeprowadzonym przez P. D. Loprinziego uczestniczyło 766 osób, które zostały podzielone na sześć grup: osoby z prawidłową masą ciała, nieaktywne fizycznie; osoby z nadwagą, nieaktywne fizycznie; osoby z otyłością, nieaktywne fizycznie; osoby z prawidłową masą ciała, aktywne fizycznie; osoby z nadwagą, aktywne fizycznie; osoby z otyłością, aktywne fizycznie. W ciągu 86 miesięcy obserwacji zmarło 301 uczestników. Analiza danych wykazała, że regularna aktywność fizyczna zwiększa szansę na przeżycie, niezależnie od masy ciała. Osoby aktywne fizycznie miały statystycznie niższe ryzyko zgonu.

Badania naukowe wskazują, że nadmierna masa ciała może wpływać na ryzyko wystąpienia depresji. Otyłość często towarzyszą choroby metaboliczne, takie jak cukrzyca czy insulinooporność, które mogą negatywnie wpływać na samopoczucie psychiczne. Dodatkowo, presja społeczna dotycząca wyglądu zewnętrznego może prowadzić do negatywnych myśli i obniżenia samooceny. Jednakże, badania przeprowadzone przez K. M. Beckofsky i współpracowników wykazały, że niska sprawność fizyczna jest silniej skorelowana z depresją niż sam poziom tkanki tłuszczowej. Aktywność fizyczna może wpływać na poziom neurotransmiterów, takich jak serotonina i dopamina, oraz redukować stres poprzez obniżenie poziomu kortyzolu.

Badania naukowe potwierdzają, że tak, jednak jest to zjawisko stosunkowo rzadkie. G. E. Duncan przeprowadził analizę danych z badania NHANES, obejmującą ponad 4,5 tysiąca osób w wieku 20–49 lat, dotyczących masy ciała i kondycji fizycznej. Określił, że jedynie 8,9% dorosłych mieszkańców Stanów Zjednoczonych spełnia kryterium "otyły, ale w dobrej formie". Osobom z nadmiarem tkanki tłuszczowej trudniej jest osiągnąć dobry poziom wydolności fizycznej niż tym z prawidłową masą ciała. Według G. E. Duncana, wśród osób otyłych 20% wykazywało niski poziom CRF, natomiast aż 80% osiągnęło poziomy od średniego do wysokiego. Wśród osób z nadwagą 12,5% miało niski poziom CRF, a 87,5% osiągnęło średnie do wysokie wyniki. To sugeruje, że pomimo nadwagi można osiągnąć wysoką kondycję fizyczną. Niemniej jednak, nadmiar masy ciała zwiększa ryzyko nadciśnienia, chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy typu 2. W badaniach pojawia się pojęcie MHO – metabolically healthy obese, czyli otyłość z prawidłową wrażliwością na insulinę i profilem lipidowym. Nie jest to jednak ściśle zdefiniowane. R. E. Brown i J. L. Kruk w pracy poglądowej stwierdzają, że badania dotyczące MHO są sprzeczne. Niektóre wskazują, że fenotyp MHO naraża na podobne ryzyko chorób układu krążenia jak osoby z prawidłową masą ciała. Inne badania przeczą temu, twierdząc, że otyłość, nawet bez zaburzeń metabolicznych, zwiększa ryzyko chorób serca i cukrzycy typu 2. Szacuje się, że MHO dotyczy jedynie 3–6% osób z otyłością. Czy bycie "fat but fit" rzeczywiście chroni przed konsekwencjami nadwagi? Nie ma na to jednoznacznej odpowiedzi. Wszystkie badania są obserwacyjne, co oznacza, że korelacja nie musi oznaczać kausalności. Jedno jest pewne – aktywność fizyczna korzystnie wpływa na zdrowie, niezależnie od masy ciała.