Luteina – właściwości, naturalne źródła i wpływ na wzrok: kompleksowy przewodnik o korzyściach zdrowotnych karotenoidu

Luteina jest to organiczny związek chemiczny należący do grupy karotenoidów.. Karotenoidy jest to grupa związków obejmująca około 50 zidentyfikowanych substancji będących naturalnymi, roślinnymi barwnikami o korzystnym działaniu prozdrowotnym dla człowieka.. Ze względu na budowę chemiczną grupę tę można podzielić na ksantofile i węglowodory izopenu.. Luteina wraz z jej izomerem zeaksantyną klasyfikowana jest do ksantofili.. Związek ten dobrze rozpuszcza się w tłuszczach, dlatego warto produkty bogate w luteinę spożywać wraz z tłuszczami roślinnymi, aby zwiększyć ich wchłanianie w przewodzie pokarmowym człowieka.. Należy podkreślić, że ludzie oraz zwierzęta nie syntezują tego związku w swoim organizmie, dlatego tak ważne jest, żeby dostarczać go wraz z codzienną dietą.. Temat metabolizmu oraz wchłaniania luteiny jest nadal kontrowersyjny.. Uważa się, że podlega ona takim samym przemianom chemicznych, jak tłuszcze spożywane wraz z dietą, czyli po spożyciu trawiona jest w żołądku i dwunastnicy, następnie za pomocą chylomikronów w enterocytach wydzielana jest do naczyń chłonnych i transportowana do wątroby.. W razie potrzeby luteina może być również transportowana z wątroby do innych tkanek.. Szczególnie duże pokłady tego związku zawiera siatkówka oka i plamka żółta, w których to miejscach luteina się gromadzi.. W celu dostarczenia do organizmu odpowiednich dawek luteiny należy nie tylko zwrócić uwagę na spożywanie produktów bogatych w ten związek, ale również sposób przechowywania oraz obróbki żywności będącej jej źródłem.. Dodatkowo uważa się, że w profilaktyce chorób (szczególnie oczu) dostarczenie do organizmu odpowiedniej ilości luteiny wraz z dietą jest często niemożliwe, dlatego wymagana jest jej zewnętrzna suplementacja [1] Z kolei w żywności mocno przetworzonej odnotowuje się niższą zawartość tego związku niż w jej surowych odpowiednikach! Warto podkreślić, że rozdrabnianie, siekanie, gniecenie nie powoduje obniżenia zawartości luteiny w żywności, a zwiększa jej biodostępność!.

Luteina, podobnie jak i reszta karotenoidów, ma duże znaczenie żywieniowe, ponieważ korzystnie wpływa na zdrowie człowieka.. Wykazuje właściwości antyoksydacyjne (przeciwdziała powstawaniu stresu oksydacyjnego), przeciwnowotworowe oraz wspomagające prawidłowe funkcjonowanie układu krążenia.. Wyniki z dotychczas przeprowadzonych badań określających działanie prozdrowotne luteiny na organizm człowieka wskazują, że przypuszczalnie może ona zmniejszać ryzyko rozwoju raka jelita grubego, płuc i piersi.. Dodatkowo podobne właściwości wykazuje ona w stosunku do miażdżycy i choroby niedokrwiennej serca, jednak badania te nie były jednoznaczne i wymagają pogłębienia analizy.. Luteina spożywana doustnie lub w postaci maści na skórę zapobiega starzeniu się skóry oraz konsekwencjom promieniowania słonecznego czy UV.. Najbardziej wiarygodne źródła podkreślają znaczenie spożywania produktów bogatych w luteinę w celu obniżenia ryzyka rozwoju zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem (AMD) [1].

Zwyrodnienie plamki żółtej siatkówki oka jest obecnie bardzo dużym problemem zdrowotnym występującym głównie w krajach rozwiniętych.. Wynika to ze starzenia się społeczeństwa, ponieważ wraz z wiekiem zawartość tych związków w siatkówce oka maleje.. Konsekwencją tego jest obniżenie stopnia filtrowania światła niebieskiego docierającego do oczy (luteina zmniejsza jego intensywność o 40 – 90%) oraz obniżenie właściwości przeciwutleniających tych związków.. Pod wpływem światła powstają więc wolne rodniki, które nie są w wystarczający sposób neutralizowane przez wspomniane przeciwutleniacze.. Zwiększać ryzyko rozwoju tego zaburzenia może również częsta ekspozycji na światło słoneczne, palenie tytoniu, spożywanie alkoholu, otyłość, cukrzyca i zły stan odżywienia.. W celu obniżenia ryzyka rozwoju AMD zaleca się spożywanie znacznej ilości luteiny i zeaksantyny w codziennej diecie, witamin E, C oraz cynku.. Dawka spożytej wraz z dietą luteiny koreluje dodatnio z jej zawartością w plamce żółtej oka.. Uważa się, że szacowane dzienne spożycie tego związku w celu obniżenia ryzyka rozwoju AMD nie powinno być niższe niż 6 mg/dobę, jednak w krajach rozwiniętych często jest zdecydowanie mniejsze, co niesie ze sobą negatywne skutki.. [2]

Do produktów bogatych w luteinę należą: jarmuż, szpinak, sałata brokuły, brukselka, por, ogórek, pomidory, papryka, kapusta biała i czerwona.. Warto podkreślić, że największe pokłady luteiny znajdują się w skórze i zewnętrznej warstwie warzyw, dlatego usunięcie zewnętrznych liści kapusty przed spożyciem pozbawia warzywo znacznej części cennej substancji [3].. Bez wątpienia luteina spełnia bardzo ważną rolę w organizmie człowieka.. Stanowi ona podstawowy związek chroniący przed rozwojem zwyrodnienia plamki żółtej oka, ale również prawdopodobnie korzystnie wpływa na inne narządy i układy.. Niestety jej spożycie wraz z dietą nadal jest niewystarczające, dlatego w dalszym ciągu należy podkreślać znaczenie warzyw i owoców w diecie człowieka, które są jedynym źródłem tego cennego związku.