Co naprawdę jest otyłością
Otyłość jest przewlekłym stanem chorobowym, w którym występuje nadmierne lub nieregularne nagromadzenie tkanki tłuszczowej, co powoduje negatywny wpływ na funkcjonowanie całego organizmu. Diagnozuje się ją, jeśli wskaźnik masy ciała (BMI) wynosi co najmniej 30 kg/m2 lub jeżeli ilość tkanki tłuszczowej przekracza 30% u kobiet i 25% u mężczyzn. Jest to skutkiem oddziaływania różnorodnych czynników, w tym genów, trybu życia, nawyków żywieniowych, aktywności fizycznej oraz środowiskowych i społecznych, jednak bezpośrednią przyczyną jest spożywanie zbyt dużej ilości energii w porównaniu do zapotrzebowania ciała. Nieleczona otyłość jest poważnym problemem, ponieważ może prowadzić do rozwoju chorób, w tym układu krążenia, cukrzycy typu 2, układu mięśniowo-szkieletowego (np. choroby zwyrodnieniowej stawów) oraz nowotworów (np. endometrium, piersi, jajników i jelita grubego) (M. L. Endalifer, G. Diress 2020).
Wymagania energetyczne i deficyt u osoby z nadwagą, jak go obliczyć
Podstawową metodą leczenia nadwagi jest terapia dietetyczna, której kluczowym założeniem jest generowanie ujemnego bilansu energetycznego. Aby to oszacować, należy wykorzystać Model Harrisa-Benedicta lub Metodę Mifflina-St. Jeora, które obliczają podstawową przemianę materii (PPM) i mnożą ją przez współczynnik aktywności fizycznej (PAL), aby uzyskać całkowitą przemianę materii (CPM), czyli liczbę kalorii potrzebną do utrzymania dotychczasowej masy ciała. W tym celu wykorzystuje się również podejście Harris-Benedicta-Benedicta lub Mifflins-St Jeora, które uwzględniają masę ciała, wzrost, wiek i płeć, w celu określenia ilości kalorii, która umożliwi przekształcenie całkowitego wskaźnika masy ciała z wartości normalnej do wartości normalnej lub którejkolwiek ilości kalorii wymaganej do utrzymania rzeczywistej straty masy ciała. W przypadku otyłości stosuje się jednak inne podejście, które znajduje zastosowanie głównie w klinicznej dietetyce i umożliwia precyzyjniejsze określenie ujemnego bilansu energetycznego. Polega ona na wyliczeniu tzw. docelowej masy ciała (czyli masy ciała idealnej dla danego wzrostu, wieku i płci), następnie obliczeniu PPM na podstawie wyżej wymienionych formuł i pomnożeniu jej przez współczynnik aktywności PAL. W tym przypadku nie zawsze trzeba odliczać kalorie, ponieważ od samego początku oczekuje się deficytu energetycznego. Jednak w przypadku znacznego nadwagi, należy dodać niewielką ilość energii dziennie, która powinna być dodatkowo zmniejszona. Ważne jest również, aby stosować bardziej elastyczną metodę określania zapotrzebowania energetycznego i dostosowywać ją do indywidualnych potrzeb. Należy pamiętać, że wartości oparte na formułach są ogólne i nie zawsze idealnie odzwierciedlają indywidualne cechy metaboliczne każdego człowieka. Dlatego ważne jest, aby pozwolić sobie na wprowadzanie ewentualnych zmian, jeśli wcześniejsze metody nie przynoszą spodziewanych rezultatów. Ponadto kluczowe jest nie ograniczanie się wyłącznie do wskaźnika masy ciała (BMI) jako miernika postępu w leczeniu nadwagi. Lepiej jest obserwować zmiany przy użyciu różnych parametrów, takich jak obwód talii, obwód bioder lub stosunek obwodu talii do obwodu bioder, a także ogólna sylwetka ciała. Lepiej odzwierciedlają one zmiany w składzie ciała, takie jak wzrost masy mięśniowej w wyniku regularnych ćwiczeń fizycznych i tym samym utrata tkanki tłuszczowej (R. N. Dickerson i wsp. 2022).
Jakie rodzaje diety pomagają w zwalczaniu otyłości
Podstawowe założenia diety stosowanej w leczeniu otyłości są zgodne z ogólnymi zasadami zdrowego odżywiania zalecanymi dla ludności Polski. Obejmują one zwiększenie spożycia różnorodnych warzyw, owoców, pełnoziarnistych produktów zbożowych, wysokiej jakości białka (chude mięso, nasiona roślin strączkowych, jaja), tłuszczów roślinnych i produktów mlecznych, oraz ograniczenie spożycia produktów o niskiej wartości odżywczej i przetworzonych. Kolejnym istotnym elementem diety w leczeniu otyłości jest zwiększenie spożycia błonnika pokarmowego, który zapewnia uczucie sytości, poprawia pracę przewodu pokarmowego i poziom cholesterolu i glukozy we krwi. Jednak najważniejszym aspektem dietoterapii otyłości jest utrzymanie deficytu energetycznego (NCEZ 2022).
Jak ułatwić sobie proces zmniejszania masy ciała? Poradnik
Niektórzy ludzie popełniają błąd, ustalając zbyt ponad siły, nierealistyczne cele, co doprowadza do szybkiego odczuwania frustracji i utraty motywacji. Konieczne jest ustalenie celów opartych na realistycznych założeniach, pozwalających na powolną, ale trwałą zmianę nawyków żywieniowych i trybu życia. Przykładem realistycznego celu podczas redukcji wagi może być stopniowe zmniejszanie masy ciała w granicach 0,5-1 kg na tydzień. Takie tempo redukcji masy ciała nie jest nie tylko bezpieczne dla organizmu, ale także bardziej prawdopodobne do utrzymania na dłuższą metę.
Planuj posiłki codziennie lub na cały tydzień
Starać się systematycznie opracowywać plany posiłków na każdy dzień lub na cały tydzień, ale pozostawić również nieco elastyczności, aby nie czuć się jak uwięziony w diecie. Jeśli mamy trudności z zbilansowaniem odpowiedniego jadłospisu, możemy skorzystać z pomocy wykwalifikowanego dietetyka.
Zwracaj uwagę na wielkość porcji i systematycznie spożywaj posiłki
Za sprawą spożywania 4-5 mniejszych, ale systematycznych posiłków, poczujesz się sytym przez większość dnia i unikniesz napadów głodu oraz przejedzenia.
Zwiększ codzienne spożycie owoców i warzyw
Niskokaloryczna natura owoców i warzyw wraz z ich dużą objętością zapewnia uczucie sytości i pełności, co prowadzi do zmniejszenia całkowitego spożycia kalorii.
Unikaj płynnych źródeł kalorii
Napoje słodzone oraz soki, pomimo atrakcyjnego smaku, nie posiadają wybitnych wartości odżywczych i dostarczają znaczącej ilości kalorii, jednak nie zapewniają uczucia sytości. Możliwe jest rozważenie koktajli, jednakże należy pamiętać, że powinni oni zawierać nie tylko owoce/warzywa, ale także źródło białka oraz tłuszczów.
Zadbaj o regularną aktywność ruchową
Umożliwia nie tylko spalanie nadmiarowych kalorii, ale także wpływa pozytywnie na zdrowie i funkcjonowanie całego organizmu. Kluczowe jest dostosowanie jej do indywidualnych preferencji i możliwości. Dobrze jest rozpocząć od chodzenia i stopniowo przechodzić na bardziej intensywne formy ruchu.
Śledź rozwój
Utrzymywanie dziennika żywieniowego i śledzenie postępów pomaga ci świadomie kontrolować spożycie kalorii oraz zapewnia motywację do kontynuowania wysiłków.
Nie zapominaj o odpoczynku, śledź poziom stresu
Odpoczynek odgrywa kluczową rolę w regeneracji organizmu i utrzymaniu pozytywnego samopoczucia psychicznego. Ponadto, monitorowanie poziomu stresu może przynieść korzyść w postaci uniknięcia nadmiernego spożycia pożywienia jako strategii radzenia sobie ze stresem. Dlatego też, warto rozważyć wypróbowanie regularnego ćwiczenia technik relaksacyjnych, takich jak medytacja, głębokie oddechy bądź joga.
Unikaj ścisłych diet
Wykluczanie całych kategorii produktów spożywczych lub gwałtowne zmniejszenie spożycia kilokalorii może prowadzić do braków składników odżywczych i problemów zdrowotnych, a także szybkiej rezygnacji z diety i powrotu do dotychczasowych nawyków. Zamiast tego, pozwól sobie na różnorodną i zrównoważoną dietę, która będzie ci smakować!
Wyposaż się w cierpliwość, bądź nieustępliwy
Proces redukcji ciężaru może wymagać znacznego wkładu czasu i wysiłku. Nigdy jednak nie zapominaj, że każdy krok naprzód jest sukcesem i małe przypadki słabości nie odwołują wszystkich poprzednich wysiłków. Nie zapomnij, że każdy człowiek jest inny, dlatego eksperymentuj z różnymi metodami i odkryj te, które najlepiej pasują do twojego stylu życia i preferencji. Nie pozwól, aby rezultaty innych osób miały wpływ na twoje działania i ufaj procesowi.