Podwyższona kreatynina we krwi – przyczyny nerkowe i pozanerkowe, normy laboratoryjne, wskaźnik eGFR oraz dieta nerkowa

Wyniki badań morfologicznych krwi oraz ogólnych moczu zlecane przez lekarza pierwszego kontaktu bądź specjalistę, dostarczają cennych informacji na temat stanu zdrowia jego pacjenta. Sprawdź, co oznacza podwyższone stężenie kreatyniny. Jakie produkty są zakazane w diecie osób z podwyższonym markerem pracy nerek, a które koniecznie powinny znaleźć się w menu na co dzień?

Kreatynina to substancja chemiczna, będąca produktem przemiany materii związanej z białkiem i mięśniami. Znajduje się we krwi krążącej oraz w moczu ostatecznym, a jej ilość w wymienionych płynach jest zależna od pracy nerek. Najczęściej stężenie kreatyniny oznaczane jest w surowicy krwi lub próbce moczu i służy do oceny czynności oraz prawidłowości pracy nerek. Kreatynina jest związkiem zbędnym dla organizmu, zatem powinna być usunięta.

Podobnie jak w przypadku innych badań oznaczanie poziomu stężenia kreatyniny w moczu lub we krwi powinno być wykonywane w regularnych odstępach czasu. Monitorowanie stanu zdrowia pozwala w porę wykryć wszelkie nieprawidłowości, dlatego lekarze rekomendują jego przeprowadzanie raz do roku. Wśród bezwzględnych wskazań do badania znajdują się:

krew lub piana w moczu, ból w dolnej części pleców, skąpomocz (nieproporcjonalnie mała ilość usuwanych płynów z organizmu względem ich spożycia). Oznaczanie stężenia kreatyniny jest także badaniem rutynowym zlecanym u pacjentów przed zabiegami operacyjnymi oraz badaniami diagnostycznymi wymagającymi podania kontrastu. Zaliczają się do nich:

rezonans magnetyczny z kontrastem, tomografia komputerowa z kontrastem, arteriografia, koronarografia. W niektórych przypadkach badanie powinno być przeprowadzane częściej niż raz do roku. Dotyczy to w szczególności pacjentów, u których zdiagnozowano ostrą lub przewlekłą niewydolność nerek, niewydolność trzustki, serca lub wątroby, a także chorych poddawanych dializom i po przeszczepie nerek. Badanie to powinny wykonywać również częściej wszystkie osoby, które przyjmują w diecie za dużo białka. Osoby przyjmujące białko w proszku powinny się badać nawet co 3 miesiące. Pozostałe wskazania do wykonania badania kreatyniny:

wysokie ciśnienie krwi, ciąża, choroby metaboliczne (cukrzyca, hiperurykemia), ostre i przewlekłe schorzenia nerek, występowanie biegunki i wymiotów, nadmierna potliwość, podejrzenie zakażenia dróg moczowych, posocznica, ciężkie zabiegi operacyjne, szpiczak mnogi.

Badanie kreatyniny wykonuje się na próbce moczu bądź krwi. Częstszą metodą jest oznaczenie jej stężenia we krwi. Do badania należy się zgłosić na czczo, czyli ostatni posiłek powinien zostać spożyty 8–12 godzin przed badaniem. Także dieta i wysiłek fizyczny mogą wpłynąć na wynik badania. Dzień przed pobraniem krwi należy powstrzymać się od większego wysiłku fizycznego, a także zrezygnować z tłustych posiłków i alkoholu. Niezależnie od tego, jaki rodzaj badania zostanie zlecony, należy wstrzymać się od intensywnej aktywności fizycznej. Kreatynina jest produktem metabolizmu mięśni szkieletowych, dlatego nadmierny wysiłek fizyczny może fałszywie zawyżyć wynik, utrudniając diagnostykę. Aby wyniki były maksymalnie miarodajne, niewskazane jest spożywanie obfitych i tłustych posiłków na dzień przed badaniem. Dotyczy to także wspomnianego wyżej picia alkoholu (co najmniej trzy dni przed badaniem). Jak prawidłowo pobrać mocz do badania? Przed pobraniem moczu zaopatrz się w jałowe pojemniki dostępne w aptece bądź laboratorium. Przed oddaniem pierwszego moczu po przerwie nocnej dokładnie umyj i osusz okolice narządów płciowych, a następnie pobierz mocz ze środkowego strumienia. Bardzo ważne, aby unikać bezpośredniego kontaktu ze ściankami wewnętrznymi i brzegami pojemnika, aby nie doszło do zanieczyszczenia moczu.

Zobacz, ile zapłacisz za badanie kreatyniny w największych polskich miastach:

Miasto / Placówka Medicover Luxmed Diagnostyka Warszawa od 21, 00 zł ~18-20 zł ~20 zł Bielsko-Biała od 12, 00 zł ~15-20 zł ~11 zł Trójmiasto od 12, 00 zł ~18-20 zł ~12 zł Gliwice od 12, 00 zł ~15-20 zł ~12 zł Katowice od 12, 00 zł ~15-20 zł ~12 zł Kraków od 12, 00 zł ~18-20 zł ~15 zł Łódź od 12, 00 zł ~15-20 zł ~12 zł Lublin od 12, 00 zł ~15-20 zł ~14 zł Poznań od 12, 00 zł ~18-20 zł ~18 zł Wrocław od 12, 00 zł ~18-20 zł ~14 zł Bydgoszcz od 12, 00 zł ~15-20 zł ~13 zł

Ceny podane w tabeli są aktualne na dzień 27 listopada 2024 roku.

W różnych laboratoriach przyjmuje się inne wartości referencyjne. Zależy to od przyjętej metody badania oraz aparatury. Na wynik ma wpływ także masa mięśniowa, wiek i płeć pacjenta. Poziom substancji we krwi może kształtować się inaczej w przypadku mężczyzn, kobiet i dzieci. Nie bez znaczenia pozostaje też poziom aktywności fizycznej – im większa, tym większe stężenie kreatyniny. Otrzymane wyniki należy zawsze konsultować z lekarzem. Ogólnie norma kreatyniny dla poszczególnych grup wynosi:

Norma kreatyniny w moczu:

Mężczyźni 1 1, 04–2, 35 g/dobę lub 9–21 mmol/dobę Kobiety 1 0, 74–1, 57 g/dobę lub 7–14 mmol/dobę

Podwyższone wartości mogą mieć różne przyczyny, poczynając od zbyt dużej aktywności fizycznej dzień przed badaniem, nadmiernego spożycia mięsa czy stosowania niektórych grup leków. Normy kreatyniny w surowicy krwi

Mężczyźni 1 62–106 µmol/l Kobiety 1 44–80 µmol/l

U noworodków norma mieści się w zakresie od 0, 3 a 1, 0 mg/dl. W przypadku niemowląt to 0, 2-0, 4 mg/dl. U dzieci starszych norma wynosi 0, 3-0, 7 mg/dl. Za niską kreatyninę u dziecka powyżej 12. Roku życia uznaje się wskaźnik na poziomie niższym niż 0, 3 mg/dl.

Gdy nerki nie filtrują krwi prawidłowo, poziom kreatyniny w surowicy krwi wzrasta, gdyż substancja nie zostaje przetransportowana do moczu, z którym powinna zostać wydalona z organizmu. Im wyższą wartość stężenia kreatyniny w surowicy krwi ponad przyjętą normę otrzymamy, tym większe uszkodzenie narządu filtrującego. Wysoki poziom kreatyniny jest czynnikiem, który wymaga konsultacji z lekarzem. Na podstawie wyników oznaczeń biochemicznych, lekarz może obliczyć GFR, czyli zdolność nerek do filtracji kłębuszkowej, inaczej mówiąc zdolność nerek do funkcji wydalniczych.

Przyczyn niskiej kreatyniny jest znacznie mniej niż potencjalnych powodów podwyższonego stężenia tego markeru. Niski poziom może mieć różne podłoże, niemniej najczęściej wskazuje na:

odwodnienie, dystrofie mięśniowe oraz inne schorzenia przebiegające z zanikiem mięśni, choroby nerek, restrykcyjną dietę (najczęściej głodówkę), przyjmowanie leków sterydowych o działaniu przeciwzapalnym lub przeciwalergicznym, a także moczopędnych. Obniżony poziom kreatyniny może wskazywać również na zbyt niską masą mięśniową, niedożywienie i ogólne wyniszczenie organizmu. Zbyt niskie wartości są także charakterystyczne dla kobiet w ciąży.

Działania ukierunkowane na obniżenie lub ustabilizowanie poziomu kreatyniny muszą być bezwzględnie skonsultowane z nefrologiem i zależą od pierwotnej przyczyny zaburzenia. Postępowanie dietetyczne i medyczne obejmuje: 1. Właściwe nawodnienie – u pacjentów bez obrzęków i bez oligurii picie 2–2,5 litra wody na dobę zapobiega przednerkowej retencji toksyn mocznicowych; 2. Umiarkowane ograniczenie białka – w przewlekłej chorobie nerek (stadium 3–4 przed dializami) zaleca się redukcję podaży białka do 0,6–0,8 g/kg m.c./dobę, wybierając źródła o wysokiej wartości biologicznej, aby zmniejszyć produkcję mocznika; 3. Ograniczenie czerwonego mięsa – obróbka termiczna wołowiny przekształca zawartą w mięsie kreatynę w kreatyninę, sztucznie podbijając jej stężenie we krwi; 4. Rezygnację z suplementacji monohydratem kreatyny; 5. Kontrolę sodu, potasu i fosforu; 6. Unikanie leków nefrotoksycznych, zwłaszcza niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ – ibuprofen, ketoprofen).