Skip to main content
4 min czytania

Niedożywienie białkowo-energetyczne u dzieci i dorosłych: marasmus vs kwashiorkor, diagnostyka i etapy leczenia

David Janitzek
David Janitzek ✓
Ekspert Diets Premium • 23.10.2026
✓
Zweryfikowane merytorycznie przez dietetyka klinicznego: Treść artykułu została zweryfikowana pod kątem zgodności z normami żywieniowymi IŻŻ, WHO oraz standardami klinicznymi PTGiP.
Ekspert Diets Premium David Janitzek min czytania 4 min Zweryfikowane merytorycznie przez dietetyka klinicznego 23.10.2026
Niedożywienie białkowo-energetyczne u dzieci i dorosłych: marasmus vs kwashiorkor, diagnostyka i etapy leczenia

Odtwarzacz głosowy

•

Odsłuchaj treść artykułu na żywo

0:00 / 0:00
Najważniejsze fakty w pigułce

Niedożywienie białkowo-energetyczne (Protein-Energy Malnutrition – PEM) jest stanem patologicznym wynikającym z niedostatecznej podaży energii, białka lub mikroskładników w stosunku do zapotrzebowania organizmu. Występuje nie tylko w krajach rozwijających się, lecz także w szpitalach i domach opieki w krajach zamożnych (niedożywienie szpitalne związane z chorobą). W niniejszym kompendium przedstawiamy podział na uwiąd (marasmus) i kwashiorkor, kryteria antropometryczne (obwód ramienia MUAC, wskaźniki Z-score WHO) oraz bezpieczne etapy rehabilitacji żywieniowej.

Plan Żywieniowy

Chcesz wdrożyć te zasady w codziennej diecie?

Nasz inteligentny generator ułoży dla Ciebie zbilansowany jadłospis w 3 minuty, uwzględniając zalecenia z tego artykułu.

Clinical Taxonomy: Marasmus (Caloric Wasting) vs Kwashiorkor (Hypoalbuminemic Edema)

Protein-energy malnutrition diverges into distinct phenotypic entities driven by divergent endocrinological adaptations:

  • Marasmus (Caloric Wasting): Prompted by severe, balanced deprivation of both energy and protein. The neuroendocrine axis adapts via sustained cortisol output and low insulin, driving controlled lipolysis and somatic muscle proteolysis to preserve hepatic visceral protein synthesis. Features profound emaciation ('wizened elderly facies'), absent edema, and preserved serum albumin.
  • Kwashiorkor (Dysadaptation and Edema): Precipitated by diets adequate in carbohydrates but severely lacking in essential amino acids. Hyperinsulinemia blocks peripheral amino acid mobilization, collapsing hepatic albumin output. Dropping plasma oncotic pressure triggers diffuse dependent edema and gross ascites.
  • Hepatic Steatosis and Integumentary Pathology in Kwashiorkor: Impaired synthesis of apolipoprotein B-100 halts very-low-density lipoprotein (VLDL) export, trapping triglycerides in hepatocytes to produce massive hepatomegaly. Displays pathognomonic 'flaky-paint' dermatosis and hair depigmentation ('flag sign').
  • Marasmic Kwashiorkor: Represents the worst prognostic tier, combining severe somatic tissue wasting with extensive pitting edema.

Diagnostic Screening: Anthropometrics (MUAC, WHO Z-Scores), and Laboratory Biomarkers

Standardized diagnostic screening protocols categorize severity to direct hospital admission:

  • Mid-Upper Arm Circumference (MUAC): A validated rapid surrogate of muscle mass in children aged 6 to 59 months. MUAC < 115 mm designates Severe Acute Malnutrition (SAM), bearing severe mortality risk; readings between 115 and 125 mm denote Moderate Acute Malnutrition (MAM).
  • WHO Standardized Growth Metrics: Weight-for-height Z-score (WHZ < -3 standard deviations) establishes acute wasting; height-for-age Z-score (HAZ < -2 SD) quantifies irreversible chronic linear stunting.
  • Adult Laboratory Indices: Serum albumin (below 3.0 g/dL), serum prealbumin / transthyretin (below 15 mg/dL, reflecting short 48-hour synthetic turnover), and total lymphocyte count (TLC < 1,200/mcL reflecting thymic and lymphoid atrophy).
  • GLIM Phenotypic Diagnostic Criteria: Unintentional weight loss exceeding 5% within 30 days or >10% within 180 days, combined with reduced BMI (below 18.5 kg/m2 in adults below 70 years, below 20 kg/m2 in seniors) and reduced muscle mass.

Clinical Rehabilitation Protocol: Stabilization Phase, Therapeutic Milks (F-75, F-100), and RUTF

Therapeutic management of severe acute malnutrition must strictly adhere to the validated WHO three-phase algorithm:

  • Phase I: Acute Stabilization (Days 1 to 7): Focuses entirely on treating hypoglycemia, hypothermia, dehydration, and silent sepsis while halting metabolic decay. Caloric delivery is capped using F-75 formula (75 kcal and 0.9 g protein/100 mL), featuring low sodium and reduced osmolarity to avert cardiac decompensation.
  • Averting Refeeding and Free Radical Storms: High protein and sodium loads are strictly contraindicated during stabilization. Multivitamins, potassium, magnesium, zinc, and high-dose vitamin A are supplemented immediately. Supplemental iron is strictly prohibited during Phase I, as unbound iron fuels overwhelming sepsis.
  • Phase II: Catch-Up Transition (Day 8 Onwards): Following edema resolution and return of appetite, calories are titrated upward using F-100 formula (100 kcal and 2.9 g protein/100 mL) or lipid-based Ready-to-Use Therapeutic Food (RUTF). Therapeutic iron is cautiously introduced to support catch-up erythropoiesis.
  • Phase III: Community Rehabilitation and Convalescence: Transitioning to nutrient-dense local whole foods, sensory stimulation, and continued growth velocity surveillance.

Child malnutrition

In Poland, data on the incidence of malnutrition among children are not unambiguous. Often it is the result of the neglect of parents in relation to the lack of nutrition in the family. Among such irregularities is the frequent intake of developed products, the deficiency of nutrients in the diet, which can also lead to the development of poor nutritional parameters, but it is also important to note that it is not a problem for pregnant women and adolescents to be diagnosed with malnutritional deficiencies.
mgr David Janitzek

mgr David Janitzek

✓

Ekspert Diets Premium

Ekspert zespołu Diets Premium. Specjalizuje się w planach żywieniowych, sportach siłowych oraz planach treningowych.

Zobacz profil →
Polecane artykuły z tej kategorii

Powiązane artykuły

Odkryj podobne publikacje i porady ekspertów.

Jak sposób odżywiania się rodziców wpływa na wybory żywieniowe ich dzieci
Wybory Żywieniowe
Jak sposób odżywiania się rodziców wpływa na wybory żywieniowe ich dzieci
⏱ 5 min czytania
#Wybory Żywieniowe #Nawyki Żywieniowe
Gęsta pasta kokosowa o kremowej konsystencji
Produkty
Gęsta pasta kokosowa o kremowej konsystencji
⏱ 2 min czytania 📚 Produkty
#Nietolerancja Laktozy #Wybory Żywieniowe
Pomarańczowo-żółta papryka słodka – właściwości zdrowotne, luteina, kaloryczność i zastosowanie
Produkty
Pomarańczowo-żółta papryka słodka – właściwości zdrowotne, luteina, kaloryczność i zastosowanie
⏱ 2 min czytania 📚 Produkty
#Zdrowie Sercowo-naczyniowe #Substancje Bioaktywne
Dieta w profilaktyce miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych: regulacja profilu lipidowego i kardioprotekcja
Choroby Układu Krążenia
Dieta w profilaktyce miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych: regulacja profilu lipidowego i kardioprotekcja
⏱ 10 min czytania
#Choroby Układu Krążenia #Zdrowie Sercowo-naczyniowe
Siedzenie – plaga XXI wieku
Siedzący
Siedzenie – plaga XXI wieku
⏱ 4 min czytania
#Siedzący #Siedzący
Niepohamowana odpowiedź na insulinę oraz ciąża
Zdrowy Tryb Życia
Niepohamowana odpowiedź na insulinę oraz ciąża
⏱ 5 min czytania 📚 Zdrowy Tryb życia
#Siedzący #Oporność
Siedzący tryb życia a zdrowie – zagrożenia metaboliczne, wady postawy i strategie kompensacji
Siedzący Tryb Życia
Siedzący tryb życia a zdrowie – zagrożenia metaboliczne, wady postawy i strategie kompensacji
⏱ 3 min czytania
#Siedzący Tryb Życia #Siedzący
Czy prawdziwe jest, że geny mają odpowiedzialność za nadwagę i otyłość?
Zaburzenia Genetyczne
Czy prawdziwe jest, że geny mają odpowiedzialność za nadwagę i otyłość?
⏱ 4 min czytania 📚 Zaburzenia Genetyczne
#Siedzący Tryb Życia #Otyłość
Polifenole roślinne – potężne antyoksydanty neutralizujące wolne rodniki i stres oksydacyjny
Żywność Przetworzona
Polifenole roślinne – potężne antyoksydanty neutralizujące wolne rodniki i stres oksydacyjny
⏱ 4 min czytania
#Żywność Przetworzona #Choroby Przewlekłe
Czy wykorzystanie rolek przynosi pozytywne skutki?
Siedzący Tryb Życia
Czy wykorzystanie rolek przynosi pozytywne skutki?
⏱ 4 min czytania
#Siedzący Tryb Życia #Siedzący
Karmienie piersią – jak długo i kiedy przejść na butelkę
Kobieta I Ciąża
Karmienie piersią – jak długo i kiedy przejść na butelkę
⏱ 3 min czytania 📚 Kobieta I Ciąża
#Witaminy #Składniki Odżywcze Niezbędne
Sok z pietruszki - łodygi i korzenie... Skuteczność soku z pietruszki
Korzyści Zdrowotne Warzyw
Sok z pietruszki - łodygi i korzenie... Skuteczność soku z pietruszki
⏱ 4 min czytania
#Korzyści Zdrowotne Warzyw #Korzyści Zdrowotne Olejów
Kłącze seleru – cechy, sok, przepisy... Liście seleru
Składniki Odżywcze Niezbędne
Kłącze seleru – cechy, sok, przepisy... Liście seleru
⏱ 6 min czytania
#Składniki Odżywcze Niezbędne #Olejki Eteryczne
Pierwsze etapy laktacji – o czym warto pamiętać podczas karmienia piersią
Kobieta I Ciąża
Pierwsze etapy laktacji – o czym warto pamiętać podczas karmienia piersią
⏱ 8 min czytania 📚 Kobieta I Ciąża
#Składniki Odżywcze Niezbędne #Karmienie Piersią
Cukinia – właściwości, wartości odżywcze, witaminy oraz przepisy dietetyczne
Składniki Odżywcze Niezbędne
Cukinia – właściwości, wartości odżywcze, witaminy oraz przepisy dietetyczne
⏱ 4 min czytania
#Składniki Odżywcze Niezbędne #Skład Odżywczy
Co to jest nattokinaza? Opis działania, efektów ubocznych i przeciwwskazań nattokinazy
Składniki Odżywcze Niezbędne
Co to jest nattokinaza? Opis działania, efektów ubocznych i przeciwwskazań nattokinazy
⏱ 3 min czytania
#Składniki Odżywcze Niezbędne #Białko Sojowe
Zawsze czuję głód, nawet gdy jeszcze właśnie jadłem
Składniki Odżywcze Niezbędne
Zawsze czuję głód, nawet gdy jeszcze właśnie jadłem
⏱ 4 min czytania
#Składniki Odżywcze Niezbędne
8 naturalnych reduktorów tłuszczu - spożywaj i schudzaj!
Dieta
8 naturalnych reduktorów tłuszczu - spożywaj i schudzaj!
⏱ 4 min czytania 📚 Dieta
#Niezbędny Składnik Odżywczy #Naturalne Reduktory Tłuszczu
Starożytny jadłospis: jak żywność z przeszłości wspiera zdrowie współczesnych
Składniki Odżywcze Niezbędne
Starożytny jadłospis: jak żywność z przeszłości wspiera zdrowie współczesnych
⏱ 3 min czytania
#Składniki Odżywcze Niezbędne #Żywienie
Terapia żywieniowa w warunkach domowych: żywienie dojelitowe (HEN) i pozajelitowe (HPN) u pacjentów przewlekle chorych
Nauka O Żywieniu
Terapia żywieniowa w warunkach domowych: żywienie dojelitowe (HEN) i pozajelitowe (HPN) u pacjentów przewlekle chorych
⏱ 4 min czytania 📚 Nauka O żywieniu
#Źródła Składników Odżywczych W Diecie #Zapotrzebowanie Energetyczne Diety
Czy jajka naprawdę zwiększają cholesterol? Dowiedz się, co mówią badania!
Składniki Odżywcze Niezbędne
Czy jajka naprawdę zwiększają cholesterol? Dowiedz się, co mówią badania!
⏱ 3 min czytania
#Składniki Odżywcze Niezbędne #Jajka
Cechy charakterystyczne malin – optymalne metody konserwacji na okres zimowy
Owoce
Cechy charakterystyczne malin – optymalne metody konserwacji na okres zimowy
⏱ 4 min czytania 📚 Owoce
#Warzywa Sezonowe #Substancje Bioaktywne
Mleko kokosowe – tradycyjny przepis, wartościowe składniki oraz praktyczne zastosowania w kuchni i nie tylko
Napoje Bezmleczne
Mleko kokosowe – tradycyjny przepis, wartościowe składniki oraz praktyczne zastosowania w kuchni i nie tylko
⏱ 4 min czytania 📚 Napoje Bezmleczne
#Wszechstronny Składnik #Tradycje Kulinarne
Napoje ryżowe w diecie przyszłych matek, karmiących, niemowląt oraz małych dzieci – analiza wartości odżywczej i bezpieczeństwa stosowania
Kobieta I Ciąża
Napoje ryżowe w diecie przyszłych matek, karmiących, niemowląt oraz małych dzieci – analiza wartości odżywczej i bezpieczeństwa stosowania
⏱ 4 min czytania 📚 Kobieta I Ciąża
#Składniki Odżywcze Niezbędne #Preferencje Żywieniowe
Optymalna dieta dla zdrowia wzroku - kluczowe składniki odżywcze, przeciwutleniacze i minerały
Dolegliwości I Zdrowie
Optymalna dieta dla zdrowia wzroku - kluczowe składniki odżywcze, przeciwutleniacze i minerały
⏱ 3 min czytania 📚 Dolegliwości I Zdrowie
#Składniki Odżywcze Niezbędne #Składniki Odżywcze
Odżywianie matki karmiącej piersią - kluczowe elementy diety wspierającej laktację i zdrowie
Dolegliwości I Zdrowie
Odżywianie matki karmiącej piersią - kluczowe elementy diety wspierającej laktację i zdrowie
⏱ 6 min czytania 📚 Dolegliwości I Zdrowie
#Żywienie W Okresie Karmienia Piersią #Składniki Odżywcze Niezbędne
Domowe masło migdałowe – korzyści zdrowotne, sprawdzone przepisy oraz instrukcja krok po kroku dotycząca jego przygotowania w warunkach kuchennych
Produkty
Domowe masło migdałowe – korzyści zdrowotne, sprawdzone przepisy oraz instrukcja krok po kroku dotycząca jego przygotowania w warunkach kuchennych
⏱ 5 min czytania 📚 Produkty
#Składniki Odżywcze Niezbędne #Wzmacnianie Smaku
Rola kwasów omega-3: EPA i DHA w diecie ciężarnych oraz niemowląt – rozwój mózgu, siatkówki oka i profilaktyka porodu przedwczesnego
Nauka O Żywieniu
Rola kwasów omega-3: EPA i DHA w diecie ciężarnych oraz niemowląt – rozwój mózgu, siatkówki oka i profilaktyka porodu przedwczesnego
⏱ 6 min czytania 📚 Nauka O żywieniu
#Kwasy Tłuszczowe Omega-3 I Omega-6 #Wielonienasycone Kwasy Tłuszczowe
Papaja (Carica papaya) – właściwości odżywcze, działanie papainy i zastosowania kulinarne
Produkty
Papaja (Carica papaya) – właściwości odżywcze, działanie papainy i zastosowania kulinarne
⏱ 4 min czytania 📚 Produkty
#Właściwości Odżywcze #Składniki Odżywcze Niezbędne
Jak płatki owsiane na śniadanie mogą zabezpieczyć malucha przed nadwagą i wspierać jego prawidłowy rozwój!
Dolegliwości I Zdrowie
Jak płatki owsiane na śniadanie mogą zabezpieczyć malucha przed nadwagą i wspierać jego prawidłowy rozwój!
⏱ 1 min czytania 📚 Dolegliwości I Zdrowie
#Składniki Odżywcze Niezbędne #Nawyki Żywieniowe
Ekosystem Wszystkich Aplikacji

Dopasowane Narzędzia, Generatory i Kalkulatory Kliniczne

Wykorzystaj dedykowane aplikacje ekosystemu Diets Premium powiązane z tym tematem lub wylosuj kolejny zestaw narzędzi.

Wszystkie aplikacje

Udostępnij