Nadmierny wzrost bakterii w jelicie cienkim - zalecane diety dla zespołu SIBO

Zespół nadmiernego rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego, znany pod skrótem SIBO (od angielskiej nazwy *Small Intestinal Bacterial Overgrowth*), stanowi zaburzenie charakteryzujące się obecnością w świetle jelita cienkiego nieprawidłowych szczepów bakteryjnych, które w warunkach fizjologicznych nie powinny się tam znajdować, bądź też nadmiernym namnożeniem mikroorganizmów, które normalnie występują w tym odcinku przewodu pokarmowego jedynie w śladowych ilościach. Patologiczna kolonizacja bakteryjna prowadzi do wystąpienia u pacjentów szeregu uciążliwych symptomów ze strony układu trawiennego, takich jak nawracające bóle brzuszne, naprzemienne zaparcia i biegunki, uciążliwy refluks żołądkowo-przełykowy, nadmierne gromadzenie się gazów oraz wzdęcia. Ponadto obserwuje się także objawy pozajelitowe, w tym epizody depresyjne, przewlekłe uczucie zmęczenia, dolegliwości stawowe o charakterze zapalnym oraz różnorodne zmiany skórne. Etiologia SIBO jest złożona i wieloczynnikowa – wśród najczęstszych przyczyn wymienia się obniżoną produkcję kwasu solnego w żołądku (achlorhydrię), dysfunkcje w wydzielaniu enzymów trzustkowych, zaburzenia odporności immunologicznej, a także strukturalne nieprawidłowości w obrębie przewodu pokarmowego, takie jak zwężenia, nowotworowe zmiany jelita cienkiego czy obecność uchyłków. Schorzenie to często współwystępuje z innymi jednostkami chorobowymi, w tym z celiakią, chorobą Leśniowskiego-Crohna, przewlekłymi chorobami wątroby oraz neuropatią cukrzycową. Terapia SIBO stanowi wyzwanie kliniczne ze względu na złożoność patomechanizmu oraz tendencję do nawrotów. Standardowe podejście terapeutyczne opiera się przede wszystkim na celowanej antybiotykoterapii, z wykorzystaniem preparatów takich jak metronidazol, doksycyklina oraz rifaksymina, które wykazują skuteczność w redukcji nadmiernej populacji bakteryjnej. Niemniej jednak kluczowym, uzupełniającym elementem leczenia okazuje się być odpowiednio zbilansowana dieta, której zasadniczym celem jest przywrócenie równowagi mikrobiologicznej w jelicie cienkim oraz złagodzenie charakterystycznych dla SIBO objawów klinicznych.

Dieta FODMAP – skrót ten oznacza fermentujące oligo-, di-, monosacharydy oraz poliole (z ang.. F ermentable O ligo-, Di-, M onosacharides a nd P oliols), które podlegają wykluczeniu ze względu na ich słabą absorpcję w jelicie cienkim i tendencję do fermentowania skutkującego dyskomfortem jelitowym.. Związki te, nietrawione w jelicie stają się łatwą pożywką dla obecnych tam bakterii, szczególnie, jeśli te – jak dzieje się w przebiegu SIBO – bytują tam w dużej ilości.. Mikroorganizmy patologicznie zasiedlające jelito cienkie, korzystając z wymienionych sacharydów i polioli, mają dobre warunki do szybkiego namnażania i zintesyfikowanej produkcji metabolitów (metan, wodór), które obecne w jelicie cienkim odpowiadają za charakterystyczny dla SIBO przewlekły dyskomfort trawienny.. W diecie FODMAP usuwa się z jadłospisu wszystkie pokarmy będące źródłem fermentujących w jelicie oligo-, di-, monosacharydów i polioli.. Na potrzeby diety opracowano specjalne tabele informujące o zawartości FODMAP w poszczególnych produktach tak, by ułatwić stosującym ją osobom przestrzeganie tych założeń.. Najważniejszą zasadą tego modelu żywieniowego jest oparcie jadłospisu na produktach z grupy tzw.. Low-FODMAP, czyli nie zawierających wyżej wymienionych węglowodanów i polioli o fermentującym charakterze i usunięcie z diety produktów high-FODMAP, czyli zasobnych w te związki.. Z założenia dieta powinna trwać 6 – 8 tygodni, po tym czasie należy obserwując swój organizm stopniowo rozszerzać jadłospis początkowo o niewielką ilość produktów o średniej, a później wysokiej zawartości FODMAP.. Dieta ta jest uznana za najefektywniejszą dietę stosowaną przez pacjentów cierpiących na Zespół Jelita Nadwrażliwego, ściśle powiązanego z SIBO.. Produkty zakazane/ograniczane (high-FODMAP) Produkty dozwolone (low-FODMAP) warzywa kapusta, szparagi, karczochy cebula, por, czosnek, rośliny strączkowe, groszek cukrowy, buraki, kapusta, seler, kukurydza, brokuły sałata, pomidor, cukinia, ogórek, papryka, marchew, fasola szparagowa, kapusta pekińska, szczypiorek, świeże zioła, kiełki owoce jabłka, gruszki, mango, arbuz, nektarynki, brzoskwinie, śliwki, awokado, daktyle, owoce suszone i z puszki banany, pomarańcze, mandarynki, winogrona, melony, truskawki, jagody, porzeczki, kiwi, ananas nabiał i jego odpowiedniki mleko, jogurty, miękkie sery (np.. Brie), śmietana, lody, produkty sojowe, mleczko kokosowe mleko i jogurty bezlaktozowe, sery żółte, mleko migdałowe i ryżowe źródła białka rośliny strączkowe mięso, ryby, jaja produkty zbożowe pszenica i żyto: pieczywo, makaron i płatki pszenne (np.. Kasza manna, semolina, kuskus), otręby pszenne i produkty z mąki żytniej produkty owsiane i ryżowe, bezglutenowe, kasza gryczana, quinoa orzechy i pestki orzechy nerkowca, pistacje do 10 sztuk: migdały, orzechy włoskie, arachidowe, makadamia; max.. 1–2 łyżki: nasion dyni i słonecznika inne miód; ksylitol, maltitol, sorbitol, fruktoza i syrop fruktozowy, syrop z agawy, gumy do żucia, soki z niedozwolonych owoców, piwo, inulina (jako suplement lub dodatek do żywności) cukier, stewia, herbata, kawa, wino Dieta SCD – skrót od angielskiego Specific Carbohydrate Diet jest w wolnym tłumaczeniu „dietą specyficznych węglowodanów”, opartą na całkowitej eliminacji węglowodanów złożonych (laktozy, sacharozy i skrobii) i komponowaniu jadłospisu na cukrach prostych, pełnowartościowym białku i tłuszczach.. Węglowodany proste wchłaniane są do krwi już w początkowych odcinkach jelita cienkiego, zaś sacharydy złożone wymagają produkcji większej ilości enzymów trawiennych.. Gdy ta produkcja nie jest wystarczająco efektywna (np.. W przebiegu SIBO) nie do końca strawione węglowodany stają się pożywką dla bakterii kolonizujących patologicznie jelito cienkie, stymulując ich dalszy wzrost.. Eliminacja węglowodanów złożonych z diety ma więc uzasadnienie – ogranicza bowiem podaż związków, które potrzebne są do dalszego wzrostu bakteriom patologicznie kolonizującym jelito cienkie, tym samym ograniczając dalsze zwiększanie ich liczebności.. Produkty dozwolone na diecie SCD: Produkty zakazane na diecie SCD: mięso i ryby, większość warzyw (z wyjątkiem skrobiowych, jak ziemniaki czy bataty), owoce (oprócz zielonych, niedojrzałych), nabiał bez laktozy: masło, niektóre rodzaje serów, orzechy, niektóre rośliny strączkowe (głównie odmiany fasoli), miód, woda, herbata, kawa, niesłodki alkohol.. Zboża i pseudozboża (także kukurydza gryka, quinoa), wędliny i przetworzone mięso, puszkowane owoce i warzywa, gotowe soki owocowe, niektóre strączkowe (soja, ciecierzyca, niektóre fasole), warzywa skrobiowe: ziemniaki, bataty, pasternak itp.. , nabiał, kakao, kawa rozpuszczalna, słodki alkohol, cukier, ksylitol, erytrol itp.. Dieta GAPS – Nazwa GAPS pochodzi od angielskiego skrótu Gut and Psychology Syndrom, czyli po polsku właśnie Zespół psychologiczno-jelitowy.. Termin ten użyty został przez Natashę Campbell-McBride w wydanej przez nią książce o tym samym tytule, w której przedstawia założenia diety mające na celu poprawę stanu zdrowia osób cierpiących na autyzm, ADHD, schizofrenię czy depresję, a także wszelkiego rodzaju problemy jelitowe.. Sama dieta w założeniach jest bardzo podobna do wcześniej wspomnianej diety SCD, jednak jest bardziej niż jej poprzednik uściślona i przedstawiona w formie sześcioetapowego programu żywieniowego skupionego na przywróceniu prawidłowego funkcjonowania jelit.. Następnie przechodzi się na dietę, którą należy kontynuować przez całe życie w celu utrzymania osiągniętych efektów.. Dieta GAPS jest podobna do SCD, choć wciąż zdecydowanie większy nacisk kładzie na spożywanie domowego rosołu i probiotyków pochodzących z domowych kiszonek, kefirów i jogurtów w ostatnim etapie diety.. Produkty zakazane w diecie GAPS podobne są do tych z diety FODMAPS, zaś produkty dozwolone w poszczególnych etapach tej diety to: etap: rosół z kości i mięsa, szpik kostny, tłuszcz zwierzęcy oraz stopniowe wprowadzanie soków z kiszonek.. Etap: rozszerzenie bazy produktów z etapu pierwszego o surowe żółtka i niektóre warzywa duszone, coraz więcej soków z kiszonek.. Etap: poszerzenie diety o awokado, jajka (także smażone i gotowane), ryby i owoce morza, tłuszcz mleczny, olej kokosowy, poza sokami także warzywa z kiszonek.. Etap: produkty z poprzednich etapów oraz mięso gotowane i pieczone, soki z warzyw, chleb bezzbożowy.. Etap: wprowadzenie do diety musu z gotowanych jabłek, pierwszych surowych warzyw.. Etap: dieta dopuszcza wszystkie dozwolone pokarmy, także surowe owoce.. Protokół dr Siebecker – jedna z czołowych specjalistek w dziedzinie SIBO, doktor Allison Siebecker stworzyła protokół żywieniowy oparty o zasady diet SCD i FODMAP oraz osobiste doświadczenia podczas pracy z pacjentami cierpiącymi z powodu przerostu bakterii w jelicie cienkim.. Siebecker rekomenduje rozpoczęcie diety od protokołu GAPS lub SCD, a następnie rozszerzenie go o produkty low-FODMAP.. Czas trwania takiego sposobu żywienia nie powinien być krótszy niż dwa miesiące.. Nie należy jednak pozostawać na tej diecie przez cały czas – jedynie do czasu ustąpienia objawów, przechodząc następnie do końcowego etapu diety SCD.. Siebecker zwraca uwagę na sposób obróbki spożywanych pokarmów – szczególnie podczas pierwszych etapów powinny one być obrane ze skóry, rozdrobnione i gotowane.. Nowe pokarmy wprowadza się stopniowo, obserwując reakcję organizmu.. SIBO jest trudną w leczeniu jednostką chorobową, mającą uciążliwe dla pacjentów objawy.. Choć podstawą postępowania jest celowana antybiotykoterapia mająca na celu ograniczenie liczebności bakterii jelitowych, istnieją diety, które istotnie zmniejszają objawy i wspomagają regenerację jelita.. Modele żywienia takie jak FODMAPS, GAPS, SCD czy protokół dr Siebecker mogą okazać się koniecznym elementem uzupełniającym leczenie farmakologiczne.. Jako diety eliminacyjne, powinny być jednak prowadzone pod okiem wykwalifikowanego dietetyka, który ułoży jadłospis w oparciu o założenia tych diet i zadba, by były one jak najmniej niedoborowe.