Dieta niskowęglowodanowa ograniczająca ich spożycie – moda czy rzeczywiste skutki?

Dieta ketogeniczna jest bardzo znana i popularna na całym świecie. Pozwala na szybką redukcję tkanki tłuszczowej w organizmie, z jednoczesnym utrzymaniem uczucia sytości. Głównym celem jest zmiana proporcji spożywanych makroskładników. Zgodnie z zaleceniami IŻŻ, dieta osoby dorosłej powinna zawierać około 10-15% białka, około 30% tłuszczów oraz 55-60% węglowodanów. Jednakże, ta podział jest bardzo uproszczony i przy planowaniu jadłospisu należy brać pod uwagę inne czynniki, takie jak wiek, aktywność fizyczna i stan zdrowia. W diecie ketogenicznej, źródłem energii są głównie tłuszcze. Zależnie od rodzaju diety, ograniczenie węglowodanów może być tak duże, że białka i węglowodany dostarczają razem tylko 10-20% energii w ciągu dnia, co oznacza, że około 80-90% dziennego wkładu energii pochodzi z tłuszczów. Wysoka zawartość tłuszczów może prowadzić do zmiany metabolizmu i powstawania acetonu, acetylooctanu oraz β-hydroksymaślanu, tzw. ciał ketonowych. Duża ilość ciał ketonowych we krwi nazywana jest ketozą. W moczu nazywa się to ketonurią.

Dieta ketogeniczna stała się popularna wśród sportowców i osób, które pragną osiągnąć swoją wymarzoną sylwetkę. Pomaga ona szybko zmniejszyć ilość tkanki tłuszczowej. Ograniczenie spożycia węglowodanów w diecie jest również stosowane w leczeniu neurologicznych zaburzeń. Badania naukowe (R. Dhamija, S. Eckert, E. Wirrell 2014) potwierdzają, że dieta ketogeniczna może być efektywna w leczeniu lekoopornej epilepsji. Ten rodzaj leczenia może być stosowany u dzieci z epilepsją, w przypadku innych zaburzeń metabolicznych (np. Zespół niedoboru transportera glukozy), autyzmu, przewlekłego bólu, a nawet nowotworów. Dieta ketogeniczna jest często wybierana przez osoby z cukrzycą, ponieważ pomaga obniżyć poziom cukru we krwi. Jednak należy zauważyć, że podobny efekt można osiągnąć dzięki spożywaniu węglowodanów z pełnego zboża. Warte podkreślenia jest to, że regulacja poziomu cukru poprzez rygorystyczne ograniczenie spożywania węglowodanów nie jest zalecanym sposobem leczenia cukrzycy. Szczególną ostrożność powinny zachować kobiety w ciąży, ponieważ nie ma naukowych dowodów na bezpieczeństwo stosowania tej diety. Badania na zwierzętach wskazują, że dieta wysokotłuszczowa może prowadzić do procesów zapalnych w łożysku, przenikania cytokin do płodu, a w konsekwencji do uszkodzeń układu nerwowego i gorszego rozwoju psychomotorycznego.

Dieta ketogeniczna jest coraz częściej stosowana w leczeniu różnych schorzeń. Istnieją badania wskazujące na jej skuteczność w leczeniu zaburzeń motoryki, chorób psychicznych oraz utrzymaniu ogólnego stanu zdrowia. Ocenia się, że jej pozytywne działanie wynika z terapeutycznego znaczenia ketonów jako głównego źródła energii dla mózgu w przypadku niedoboru glukozy. Od lat stosuje się model żywienia z ograniczeniem węglowodanów w leczeniu epilepsji, zwłaszcza lekoopornej, a także innych schorzeń neurodegeneracyjnych. Uważa się, że efekty leczenia mogą być widoczne po około 2 tygodniach ketozy (zwiększonego poziomu ciał ketonowych). Dieta ketogeniczna ze względu na dużą ilość dostarczanych tłuszczów zmniejsza poczucie głodu, co pomaga w kontroli przyjmowanego jedzenia u osób chcących schudnąć. Oznacza to, że spadek masy ciała może wynikać zarówno z wykorzystania ciał ketonowych, jak i ogólnego ograniczenia podaży kalorycznej. Dodatkowo dieta ketogeniczna zmniejsza poziom glukozy we krwi. Ostatnie badania wskazują, że dieta ketogeniczna z dużą ilością średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych (MCT) może stanowić uzupełnienie leczenia onkologicznego i doprowadzić do hamowania wzrostu nowotworów złośliwych, w tym układu nerwowego. Wielką zaletą diety ketogenicznej jest dostarczanie głównie produktów nieprzetworzonych, co może pomóc w zapobieganiu chorobom cywilizacyjnym takim jak otyłość i cukrzyca.

Ograniczenie spożycia węglowodanów wywołuje istotne zmiany metaboliczne w organizmie. Początkowo obserwuje się szybki spadek masy ciała, wynikający głównie z utraty wody powiązanej z glikogenem. W dłuższej perspektywie diety low-carb mogą poprawiać wrażliwość insulinową i profil lipidowy, pod warunkiem że miejsce węglowodanów zajmują zdrowe tłuszcze nienasycone, a nie przetworzone tłuszcze nasycone.

Dieta ketogeniczna polega na konsumpcji dużej ilości tłuszczy. Oznacza to, że menu powinno wykluczyć produkty o wysokiej zawartości węglowodanów, takie jak pieczywo, makaron, kasze, ryż lub warzywa skrobiowe, np. ziemniaki. Dodatkowo, niemal wszystkie owoce i słodycze są eliminowane. Źródłem węglowodanów są przede wszystkim warzywa, takie jak sałata, rukola, kalafior lub pomidory. Dieta ketogeniczna opiera się na tłuszczach - wszystkie oleje, oliwa, masło i smalec są dozwolone. Białko dostarczane jest przez mięso i ryby. Należy jednak pamiętać, że nadmierne spożywanie tłuszczy zwierzęcych może prowadzić do podwyższenia poziomu cholesterolu oraz zwiększenia ryzyka schorzeń układu krążenia.

Kcal: 374, białko: 17 g, tłuszcze: 32 g, węglowodany: 11,41 g - 1 owoc awokado (140 g), - 2 sztuki jajka (100 g), - 1/2 łyżeczki świeżo starto parmezanu (2 g), - 1 garść świeżych liści szpinaku (15 g), - przyprawy: sól, pieprz. Metoda przygotowania: 1. Rozdzielić awokado na dwie części i usunąć pestkę. 2. W pustym miejscu po pestce umieścić jajka. 3. Piec w piekarniku nagrzanym do 180°C przez około 15 minut. 4. Doprawić solą i pieprzem, posypać świeżo starto parmezanu. 5. Podawać z oczyszczonymi liśćmi świeżego szpinaku.

Kcal: 540, białko: 33,1 g, tłuszcze: 42,8 g, węglowodany: 8 g– 1 kawałek pstrąga (150 g), – ⅓ cukinii (100 g), – 1 łyżka oleju (10 g), – ½ ząbka czosnku (2 g), – 1 łyżka sosu sojowego (10 g), – 1 łyżka oliwy (5 g), – 1 łyżeczka soku z limonki (4 g), – 1 łyżeczka czarnego sezamu (4 g), – ½ łyżki miodu (4 g), – przyprawy: pieprz, papryka słodka, chili.