Cukrzyca - objawy, postępowanie, czynniki ryzyka

Według klasyfikacji Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, cukrzyca jest to grupa schorzeń metabolicznych, które charakteryzują się hiperglikemią, czyli podwyższonym poziomem glukozy we krwi (według Autora). Ta sytuacja jest wynikiem niedoboru wydzielania i/lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia może powodować uszkodzenia, zaburzenia funkcjonowania i niewydolność różnych organów, takich jak oczy, nerki, nerwy, serce i naczynia krwionośne. Insulina jest hormonem odpowiedzialnym za regulację poziomu glukozy we krwi - jej obecność umożliwia komórkom wchłanianie glukozy i zmniejsza ilość krążącej glukozy w osoczu. Insulina jest produkowana w trzustce i jest uwalniana w odpowiedzi na wzrost poziomu glukozy we krwi, np. na skutek trawienia po spożyciu pokarmu. Specjalizacja medyczna zajmująca się problemem cukrzycy to diabetologia, a lekarze specjalizujący się w leczeniu cukrzycy to diabetolodzy, natomiast osoby chorujące na cukrzycę to diabetycy.

Można rozróżnić kilka odmian cukrzycy, które różnią się między sobą powodami, przebiegiem schorzenia lub sposobem leczenia. Należą do nich: – cukrzyca typu pierwszego – choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje i niszczy komórki beta wysp trzustki odpowiedzialne za wytwarzanie insuliny, co prowadzi do jej bezwzględnego niedoboru; zazwyczaj diagnozowana jest wcześnie w życiu, w dzieciństwie, okresie dojrzewania lub u młodzieży (poniżej 30. roku życia); – cukrzyca typu drugiego – związana z postępującym niedoborem wydzielania insuliny przez komórki beta oraz z insulinoopornością, czyli zaburzeniem, w którym organizm nie reaguje prawidłowo na insulinę, co prowadzi do podwyższenia stężenia glukozy we krwi; stanowi 80–90% wszystkich przypadków cukrzycy i dotyka głównie osoby dorosłe, choć coraz częściej rozpoznawana jest także u dzieci i młodzieży; – cukrzyca ciążowa lub cukrzyca w ciąży – stanowi powikłanie ciąży, które ma znaczący wpływ na funkcjonowanie organizmu; kobiety ciężarne między 24. a 28. tygodniem ciąży są kierowane na doustny test tolerancji glukozy, który umożliwia rozpoznanie cukrzycy ciążowej; czasami dochodzi do sytuacji, w której cukrzyca innego typu jest rozpoznawana w ciąży po raz pierwszy – mowa wówczas o cukrzycy w ciąży; – inne odmiany cukrzycy wywołane zaburzeniami genetycznymi, stosowaniem niektórych leków oraz występujące w przebiegu innych chorób (np. mukowiscydozy) czy infekcji.

Diabetes, zwłaszcza typu 2, jest chorobą, która może się rozwijać przez wiele lat. Jej objawy mogą więc nasilać się z upływem czasu lub nagle pojawić się z dużą siłą. Jakie sygnały są ostrzegawcze i mogą wskazywać na występowanie choroby? Wśród najczęstszych należy wymienić: - znacznie zwiększone pragnienie płynów - pacjenci mogą spożywać nawet do kilku litrów płynów dziennie, - stałe i zwiększone oddawanie moczu - może być związane ze spożywaniem dużej ilości płynów, ale także z zakłóceniami w pracy nerek spowodowanymi obecnością glukozy w moczu, - nawet niezamierzone utratę masy ciała, - wzmożony apetyt, - osłabienie i uczucie senności, szczególnie w okresach poposiłkowych.

Nie wszyscy chorzy na cukrzycę wykazują symptomy, które mogą ujawnić się dopiero w późniejszym etapie choroby. W związku z tym, na podstawie analizy dostępnych informacji, zidentyfikowano określane jako czynniki predysponujące, czyli sytuacje, w których istnieje większe prawdopodobieństwo rozwoju choroby. Osoby, które są dotknięte tymi czynnikami, powinny przeprowadzać badania diagnostyczne w kierunku cukrzycy systematycznie (co roku) – także w przypadku braku widocznych objawów.

Gdy podejrzewa się występowanie cukrzycy, najlepiej skontaktować się z lekarzem pierwszego kontaktu – lekarzem rodzinnym w przychodni POZ. Podczas wizyty lekarz może zdecydować o przeprowadzeniu dalszych badań diagnostycznych, które mogą obejmować: – pomiar poziomu glukozy w dowolnym momencie dnia, który nie wymaga wcześniejszej przygotowania; wynik ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) oraz obecność objawów pozwala na stwierdzenie cukrzycy, – pomiar poziomu glukozy na czczo, w którym krew pobierana jest rano po około 8–14 godzinach od ostatniego posiłku i nie przyjmuje się płynów o wartości energetycznej; dwukrotne uzyskanie wyniku ≥ 126 mg/dl (≥ 7,0 mmol/l) pozwala na rozpoznanie cukrzycy, – oznaczenie poziomu hemoglobiny glikowanej (HbA1c), który pozwala na określenie średniego poziomu glukozy we krwi w ciągu ostatnich 3 miesięcy; wynik wyrażony jest w procentach i wartości ≥ 6,5% (48 mmol/mol) pozwalają na potwierdzenie występowania cukrzycy, – wykonanie testu tolerancji glukozy na czczo (OGTT), który wymaga pobrania krwi na czczo, spożycia roztworu 75 g glukozy w ciągu 5 minut oraz ponownego pobrania krwi po 1 i 2 godzinach od spożycia roztworu; wynik ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) po 2 godzinach od spożycia roztworu pozwala na rozpoznanie cukrzycy. Wszystkie badania diagnostyczne powinny być przeprowadzane z krwi żylnej. Nie należy również samodzielnie interpretować wyników badań ani podejmować leczenia bez uzyskania porady lekarskiej.