Zagłuszanie psychiczne i trening fizyczny

Dla wielu ludzi aktywność fizyczna stanowi skuteczny sposób odciążenia się od codziennego życia. Regularne ćwiczenia pozwalają na chwilowe odejście od pracy, szkoły oraz innych obowiązków. Badania naukowe potwierdzają pozytywny wpływ ruchu na pamięć, zdolność nabywania wiedzy oraz nowych umiejętności, a także na ogólne samopoczucie (K. Dyrla-Mularczyk, W. Giemza-Urbanowicz 2019; B. Gieroba 2019). Aktywność fizyczna wykazuje działanie ochronne na obszar pamięci oraz hamuje powstawanie deficytów w zakresie funkcji poznawczych. Badanie przeprowadzone na 138 osobach powyżej 50. roku życia wykazało, że wdrożenie regularnej aktywności fizycznej przyczyniło się do poprawy funkcji poznawczych (N. T. Lautenschlager i wsp. 2008). Metaanaliza z 2011 r. wykazała, że treningi mają wpływ na poprawę pamięci, koncentracji oraz szybkości przetwarzania informacji u osób zdrowych. Ponadto w grupie badanych starszych osób, które uprawiały ćwiczenia aerobowe, zaobserwowano poprawę pamięci przestrzennej (J. E. Ahlskog i wsp. 2011). Polscy badacze w 2014 r. przeprowadzili eksperyment na osobach w średnim oraz podeszłym wieku, który wykazał, że regularna aktywność fizyczna ma pozytywny wpływ na pamięć wzrokową oraz roboczą. Osoby aktywne cechowały się ponadto lepszą podzielnością uwagi niż grupa nieuprawiająca sportu (D. Łojko i wsp. 2014).

Zdarzają się osoby, dla których aktywność fizyczna jest najważniejsza, zwłaszcza profesjonalni sportowcy, zawodnicy różnych dyscyplin oraz sportowcy-amatorzy, którzy bardzo poważnie podchodzą do treningów i zawodów. Wielu ludzi nie zdaje sobie sprawy, że aby osiągnąć sukces, nie tylko należy ćwiczyć, ale również skupić się na aspekcie psychicznym. Dlatego też przemęczenie psychiczne może mieć znaczący wpływ na efektywność treningu. W 2020 roku przeprowadzono badanie na 9 mężczyznach, którzy aktywnie uprawiali sport. Celem tego badania było określenie, w jaki sposób przemęczenie psychiczne wpływa na objętość treningową oraz subiektywne odczucie wysiłku. Uczestnicy badania przez 30 minut oglądali film dokumentalny lub wykonywali test Stroopa (znany również jako Test Kolorów i Słów, w którym badani otrzymują kartki z nazwami barw, a każda nazwa jest zapisana innym kolorem; test ten pozwala na zmierzenie poziomu zakłóceń generowanych przez automatyzmy w wykonywaniu zadania). Wyniki badań pokazały, że objętość treningowa badanych po realizacji testu Stroopa była niższa niż po oglądaniu filmu, a oni sami wykonali mniej powtórzeń (V.S. de Queiros i wsp., 2021). Zawodowi sportowcy raczej nie podejmują tego rodzaju testów przed treningiem, jednak przemęczenie psychiczne może być wywołane przez wiele różnych czynników. W jednym z badań wykazano, że korzystanie z mediów społecznościowych 30 minut przed treningiem powoduje wzrost subiektywnego przemęczenia psychicznego (L.S. Fortes i wsp., 2022). Na siłowni często można spotkać osoby, które podczas ćwiczeń korzystają z telefonu i przeglądają Facebooka lub Instagrama. Nie zdają sobie sprawy z tego, że może to negatywnie wpłynąć na osiągane wyniki. W innym badaniu oceniano oddziaływanie przemęczenia psychicznego wynikającego z korzystania z mediów społecznościowych na objętość treningową. W badaniu wzięło udział 16 dorosłych osób trenujących rekreacyjnie. Ich zadaniem było wykonanie przysiadów z wykorzystaniem maszyny Smitha (80% 15RM do niepowodzenia). Część badanych przez 30 minut korzystała z mediów społecznościowych, reszta oglądała film dokumentalny. Wyniki wskazały, że grupa pierwsza charakteryzowała się wyższym poziomem przemęczenia oraz osiągnęła niższą objętość treningową niż grupa oglądająca film dokumentalny (P. Gantois i wsp., 2021). Obecny stan wiedzy sugeruje, że częste korzystanie z mediów społecznościowych może przyczyniać się do przemęczenia psychicznego, a co za tym idzie – prowadzić do pogorszenia wyników uzyskiwanych podczas treningów. Oczywiście nie oznacza to, że należy całkowicie rezygnować z technologii i mediów społecznościowych, warto jednak ograniczyć ilość czasu spędzanego w Internecie, zwłaszcza w okresie okołotreningowym. Nie bez znaczenia jest również przemęczenie psychiczne wywołane zadaniami wykonywanymi w pracy czy szkole – one również mogą wpływać na osiągane wyniki.

Osoby niezawodowo zajmujące się sportem powinny traktować temat zmęczenia umysłowego i jego wpływu na efekty treningowe jako fascynującą informację, podczas gdy dla sportowców zawodowych te informacje mogą być wyjątkowo cenne. Warto wiedzieć, że przerwa trwająca od 1 do 2 godzin między wysiłkiem intelektualnym a treningiem powinna zredukować negatywny wpływ zmęczenia na osiągnięcia podczas ćwiczeń. Jednakże, jeżeli jest się uzależnionym od kofeiny i możliwe jest przeprowadzenie treningu jedynie w czasie przerwy w pracy lub tuż po jej zakończeniu, istnieje jedna technika, która może przyczynić się do zmniejszenia zmęczenia umysłowego i poprawy wyników treningu – należy przyjąć porcję kofeiny.