Witamina B12 w diecie dziecka - działanie, występowanie, niedobór i uzupełnianie

Kobalamina jest także określana jako Witamina B12, ponieważ w tym związku atom kobaltu jest centralnie położony. Pierwsze wzmianki na temat Kobalaminy pochodzą z roku 1920, kiedy to Whipple i jego współpracownicy odkryli, że podawanie psom z chorobą mocznicową surowej wątroby przyspieszało ich powrót do zdrowia. W 1934 roku Minot i Murphy stwierdzili, że w wątrobie istnieje substancja, która razem z żelazem zapobiega rozwojowi choroby mocznicowej. Wszyscy trzej naukowcy, którzy badały ten narząd, otrzymali Nagrodę Nobla w 1934 roku. Czternaście lat później, Rickes i jego koledzy wyizolowali z wątroby czerwonawy związek, który nazwali Witaminą B12, a później Kobalaminą.

Witamina B12, podobnie jak kwas foliowy i żelazo, jest niezbędna do wytworzenia erytrocytów, czyli komórek odpowiedzialnych za transport tlenu i dwutlenku węgla w organizmie, co zapewnia prawidłowe natlenienie tkanek oraz możliwość przeprowadzenia wielu procesów metabolicznych... Witamina B12 odgrywa także kluczową rolę w przemianach i metabolizmie białek, węglowodanów, tłuszczów oraz syntezie DNA, aminokwasów oraz białek szpiku kostnego... Jest niezbędna dla poprawnej pracy układu nerwowego, ponieważ bierze udział w budowie osłonek mielinowych i neurotransmiterów oraz prawidłowej pracy przewodu pokarmowego... Ponadto ważne jest uczestnictwo kobalaminy w zapobieganiu miażdżycy, stwardnieniu rozsianemu i chorobom serca.

Niedobory witaminy B12 mogą wystąpić wśród małych dzieci, ponieważ jest to okres, w którym zasoby kobalaminy zgromadzone w wątrobie podczas życia płodowego mogą ulec wyczerpaniu. Jednakże, jeśli odpowiednio rozszerzamy dietę dziecka o produkty zwierząt mięsnych, ryby, jaja, mleko i produkty mleczne, taka sytuacja nie powinna wystąpić. W przypadku dzieci żywionych według diety wegańskiej lub wegetariańskiej oraz u osób z zaburzeniami wchłaniania DNA w przewodzie pokarmowym, może wystąpić niedobór kobalaminy wraz z dietą, który powinien zostać uzupełniony poprzez wprowadzenie modyfikacji żywieniowych lub po konsultacji ze specjalistą stosowaniem odpowiedniej suplementacji. Niedobór witaminy B12 może sprzyjać występowaniu niedokrwistości megaloblastycznej (z niedoboru witaminy B12 i kwasu foliowego), ponieważ hamuje dojrzewanie i dzielenie się krwinek czerwonych. Niedostateczna podaż kobalaminy może zwiększać podatność DNA na uszkodzenia oraz sprzyjać chorobom neurologicznym (takim jak ataksja, porażenie kończyn, zapalenie wielonerwowe, letarg).

Witamina B12 jest obecna głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, ponieważ nie występuje ona naturalnie w roślinach. Ponadto, kobalamina może być wytwarzana przez mikroorganizmy występujące w przewodzie pokarmowym zwierząt roślinożernych (np. krowy) oraz w niewielkich ilościach przez bakteryjną mikroflorę jelit u ludzi. Najczęstsze źródła witaminy B12 są przedstawione w poniższej tabeli. Produkt spożywczy Zawartość witaminy B12 [µg] Mleko spożywcze 2,0% i 3,2% Mleko pełne w proszku Jogurt naturalny 2% Sery żółte pełnotłuste Ser twarogowy chudy Jaja całe Wątroba wołowa Wątróbka kurczaka Mięso z piersi indyka bez skóry Dorsz świeży Łosoś świeży 0,4 2,4 0,5 1,7-2,2 0,9 1,6 110,0 35,0 0,7 1,0 5,0 Ważne Zgodnie z opinią Grupy Ekspertów z 2016 r., opublikowaną w Standardach Medycznych dla pediatrii, dotyczącym żywienia niemowląt po ukończeniu 6. miesiąca życia, do diety niemowlęcia powinno być wprowadzane chude, gotowane mięso w porcji 10 g dziennie, tak aby przed ukończeniem 1. roku życia dziecko spożywało podwójną porcję pierwotną. W przypadku podrobów (wątroba, wątróbka) powinny zostać wprowadzone do diety dopiero po ukończeniu 3. roku życia. Jaja mogą być podawane w całości już od 9. miesiąca życia.

W badaniu przeprowadzonym przez Sochacką-Tatara, które oceniało sposób odżywiania dzieci przedszkolnych, stwierdzono, że w grupie badanych dzieci z Krakowa zapotrzebowanie na witaminę B12 w produktach spożywczych zostało przekroczone dwukrotnie. Prawdopodobnie przyczyną tego zjawiska jest wysoki poziom spożycia mięsa, które jest źródłem kobalaminy (w badaniu zapotrzebowanie na białko zostało również przekroczone). Nieuzasadnione suplementowanie nie jest wymagane i nie powinno być stosowane zbyt często. Jednakże w przypadku dzieci, które nie spożywają produktów pochodzenia zwierzęcego, takich jak mięso i ryby, jaja oraz produkty mleczne, czyli stosujących dietę wegańską, zaleca się suplementowanie witaminą B12 w celu uniknięcia niedoborów. Podobnie w przypadku chorób przebiegających z objawami złego wchłaniania składników odżywczych z przewodu pokarmowego. W tych sytuacjach, po konsultacji specjalisty, zaleca się suplementowanie witaminą B12, aby uniknąć niebezpiecznych niedoborów i wystąpienia groźnej dla życia anemii złośliwej. Suplementowanie witaminą B12 jest i powinno być stosowane w chorobie Addisona, chorobie Biermera, w niedokrwistościach z niedoboru witaminy B12, w zapaleniu wielonerwowym oraz w chorobach wątroby.