Typowe właściwości lecznicze i zastosowanie karczocha zwyczajnego

Karczoch zwyczajny to roślina wieloletnia należąca do rodziny astrowatych, rozpowszechniona głównie w krajach basenu Morza Śródziemnego. Głównymi producentami tej rośliny są Egipt, Włochy i Hiszpania. W Polsce można również uprawiać tę roślinę, jednakże większość upraw jest amatorska, więc w sprzedaży znajdują się głównie importowane produkty. Klimat polski umożliwia uprawę karczochów poprzez wysiew nasion w gruncie w okresie kwietnia i maja, a w pierwszym roku po wysianiu roślina rozwija bogate wachlarze liści. Zbiory karczochów odbywają się w kolejnym roku od wysiania. Jedynie pąki kwiatowe są spożywane, a dno kwiatostanu można przygotować zgodnie z upodobaniami smakowymi, piec, dusić lub gotować jako dodatek do posiłków.

Ze względu na wysoki poziom polifenoli, które wykazują działanie antyoksydacyjne, karczoch zwyczajny jest uważany za roślinny produkt spożywczy, który ma bardzo korzystny wpływ na zdrowie i funkcjonowanie organizmu ludzkiego. Te związki wykazują działanie hepatotwórcze, przeciwutleniające oraz obniżające poziom cholesterolu we krwi. Dlatego karczoch zwyczajny został określony jako żywność funkcjonalna. Żywność funkcjonalna to produkt spożywczy pochodzenia naturalnego, który wyjątkowo korzystnie wpływa na zdrowie i funkcjonowanie organizmu. Może zmniejszać ryzyko chorób lub korzystnie wpływać na samopoczucie osób, które ją spożywają. Karczoch zwyczajny spełnia te wymogi, dlatego jego właściwości są tak doceniane i wykorzystywane szczególnie w kuchni śródziemnomorskiej. Jedną z najbardziej wartościowych substancji biologicznie aktywnych w karczochu zwyczajnym jest cynaryna (kwas 1, 5-dikawoilochinowy). Ma ona szerokie działanie ochronne wątroby: pobudza wydzielanie żółci z wątroby, wspomaga trawienie tłuszczu, obniża poziom cholesterolu we krwi, przeciwdziała obtłuszczeniu wątroby. Karczoch zwyczajny obniżając poziom cholesterolu oraz działając przeciwutleniająco, zmniejsza również ryzyko powstawania blaszek miażdżycowych w naczyniach krwionośnych. Wspomaga również proces trawienia i ma działanie przeciwwymiotne.

W zależności od metod uprawy, główki karczocha standardowego zawierają od 12 do 19% masy suchej. W 100 gramach produktu znajduje się: około 3 gramów białka, 0,2 gramów tłuszczu, 10,5 gramów węglowodanów oraz 5,4 gramów włókna pokarmowego. Warzywo dostarcza 57 kcal na 100 gramów produktu. Zawiera także substancje mineralne, takie jak wapń, cynk, żelazo lub potas. Jedzonych części karczocha są dobrym źródłem polifenoli (tj. kwas chlorogenowy, kumarowy, ferulowy, cynaryna, luteolina, apigenina). Zawartość tych związków zależy od odmiany oraz części warzywa. Wartość odżywcza karczocha nie jest duża, jednak ze względu na zawartość niektórych składników jest on ceniony jako składnik wykorzystywany w procesie leczenia schorzeń układu pokarmowego.

Artyszok pospolity jest powszechnie znany ze swoich właściwości odchudzających. Jest to spowodowane jego niską zawartością kalorii oraz obecnością licznych aktywnych związków biologicznych, które wspierają redukcję masy ciała. Kwas chlorogenowy wykazuje działanie oczyszczające wątrobę, usuwając szkodliwe substancje z organizmu oraz współpracując z inuliną, reguluje poziom cukru we krwi, co zapobiega nadmiernemu jedzeniu. Dodatkowo, zawarta w roślinie składnik pokarmowy - błonnik, zmniejsza apetyt, reguluje trawienie i wspiera metabolizm. Ponadto artyszok zapobiega rozwojowi chorób związanych z dietą, które często występują wraz z otyłością lub nadwagą. Reguluje poziom cholesterolu, zapobiega powstawaniu miażdżycy i zmniejsza poziom glukozy we krwi, co zmniejsza ryzyko rozwoju cukrzycy. Ostatnio pojawiły się także doniesienia o wpływie nieprawidłowej flory bakteryjnej w przewodzie pokarmowym na rozwój otyłości i nadwagi u ludzi. Inulina, działając jako prebiotyk, wybiórczo stymuluje wzrost bakterii Bifidobacterium, co pośrednio ogranicza rozrost bakterii chorobotwórczych.

Inulina, która jest obecna w karczochach, wykazuje zdolność obniżania poziomu glukozy w organizmie. Inulina wpływa na poziomy insuliny i glucagonu w ludzkim organizmie oraz opóźnia opróżnianie żołądka, co powoduje spowolnienie absorpcji i trawienia pokarmów. Jest to jeden z elementów, które mogą być wykorzystywane w terapii wspierającej leczenie cukrzycy typu 2.

Kardy w postaci tabletek są przeważnie stosowane u osób z zaburzeniami funkcjonowania przewodu pokarmowego, w celu wspomagania procesu trawienia oraz jako środek wspomagający w leczeniu zaburzeń stężenia cholesterolu i wysokich poziomów glukozy. W ogólności kardy nie powodują niechcianych skutków ubocznych. Nie należy stosować tego preparatu u osób, u których występuje niedrożność dróg żółciowych. U chorych z kamicą przewodu żółciowego każdorazowa suplementacja powinna zostać skonsultowana z lekarzem prowadzącym.

Zawarte w cykorii składniki wykazują właściwości przeciwbakteryjne i przeciwzapalne, co czyni je przydatnymi w produkcji kosmetyków przeciwtrądzikowych. Najlepszym surowcem do produkcji kosmetyków są liście cykorii, które wykazują najsilniejsze działanie przeciwbakteryjne. Składniki pochodzące z cykorii są również stosowane w preparatach do leczenia atopowego zapalenia skóry oraz łuszczycy. Badania potwierdzają wiele korzystnych właściwości składników czynnych zawartych w cykorii, takich jak poprawa trawienia, wspomaganie funkcjonowania przewodu pokarmowego, regulacja poziomu glukozy i profilu lipidowego oraz leczenie stanów zapalnych.