Szkodliwe dla zdrowia izomery trans kwasów tłuszczowych nienasyconych

Nienasycone kwasy tłuszczowe dzielimy na cis i trans.. Zawierają one przynajmniej jedno wiązanie podwójne atomów węgla.. W zależności od konfiguracji atomów w wiązaniu podwójnym wyróżniamy dwa izomery.. Izomery trans kwasów tłuszczowych wytwarzane się przede wszystkim podczas procesów przemysłowych czy uwodorniania naturalnych tłuszczów roślinnych.. Stanowią składnik margaryn, powstają podczas smażenia w głębokim tłuszczu np.. frytek. Naturalnie izomery kwasów tłuszczowych trans występują w produktach zwierzęcych w ilościach około 3 – 5% objętości tłuszczu.. Znajdujemy je w mleku i produktach powstałych z jego przetworzenia, a także w mięsie: wołowinie, baraninie.. Ich niekorzystne działanie powinno być minimalizowane przez ograniczenie spożycia tłuszczów trans.. Szczególnie dużą szkodliwość wykazują w diecie kobiet w ciąży, gdyż przechodząc przez łożysko mogą wpływać na zahamowanie wzrostu i rozwoju płodu.

Liczne kontrolowane badania naukowe jednoznacznie potwierdzają, iż spożywanie izomerów *trans* nienasyconych kwasów tłuszczowych wywiera niekorzystny wpływ na profil lipidowy krwi, znacząco podnosząc stężenie cholesterolu LDL przy jednoczesnym obniżeniu frakcji HDL. Takie zaburzenia metabolizmu lipidowego kumulatywnie zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego, w tym miażdżycy tętnic wieńcowych oraz incydentów zakrzepowo-zatorowych. Ponadto, udokumentowano, że kwasy *trans* upośledzają wrażliwość tkanek na insulinę, co prowadzi do dysregulacji glikemii i potencjalnie sprzyja rozwojowi insulinooporności. Ich metabolity indukują również stres oksydacyjny poprzez nadmierną generację reaktywnych form tlenu, przyspieszając procesy starzenia komórkowego oraz uszkadzając struktury DNA plemników, co może skutkować obniżeniem płodności mężczyzn. Istotne jest również ich immunosuppresyjne działanie, osłabiające odpowiedź odpornościową organizmu na patogeny. Szczególną uwagę należy zwrócić na grupę kobiet w okresie ciąży i laktacji – ekspozycja na wysokie dawki tych związków w diecie matki wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zaburzeń rozwojowych płodu oraz podwyższonym zagrożeniem nowotworów piersi w późniejszym życiu (niektóre metaanalizy wskazują na nawet dwukrotny wzrost zachorowalności). W kontekście profilaktyki zdrowotnej kluczowe jest świadome unikanie produktów zawierających częściowo uwodornione oleje roślinne (np. margaryny twardziejące, wysokoprzetworzone słodycze czy fast foody), gdyż to właśnie procesy przemysłowe, takie jak katalityczne uwodornienie czy rafinacja w wysokich temperaturach, generują największe ilości tych szkodliwych izomerów.