Pęknięcia narożników ust – przyczyny, leczenie i metody zwalczania

Zapalenie kątów ust, znane również jako cheilitis angularis lub pęknięte kąty ust, dotyczy osób we wszystkich grupach wiekowych, od niemowląt po seniorów. Choroba ta objawia się najczęściej obustronnie, choć zdarzają się przypadki jednostronne [1]. Charakterystyczne są widoczne, bolesne pęknięcia z rumieniem, strupami i drobnymi pęknięciami. Pęknięcia rozchodzą się promieniście od kątów ust, pokryte są błoną lub strupem. Dodatkowo mogą występować strupy, brązowe i ziarninujące grudki. Złuszczenia i pęknięcia mogą również obejmować czerwoną wargę, utrudniając otwieranie ust [1, 2].

Zmiany grzybicze, infekcje bakteryjne oraz inne czynniki mogą być odpowiedzialne za powstawanie zajęć w kącikach ust. Zmiany zapalne, znane jako zajęcia, mogą być związane z infekcją grzybiczą wywołaną przez Candida albicans. W takich sytuacjach konieczne jest zastosowanie terapii przeciwgrzybiczej, która powinna być ustalona na podstawie dokładnej diagnozy w porozumieniu ze specjalistą [4]. Stanowią one częsty problem wśród osób starszych. Z wiekiem dochodzi do zmian w całej jamie ustnej, a zajęcia często wiążą się z terapią farmakologiczną i obniżoną odpornością u tej grupy pacjentów [3]. Mogą być spowodowane przesuszeniem skóry, długotrwałym stosowaniem antybiotyków, niedostateczną higieną, próchnicą lub wadami zgryzu. Dodatkowo, stosowanie leków o działaniu wysuszającym, szczególnie w leczeniu trądziku, może sprzyjać powstawaniu zajęć [1, 5]. Nieodpowiednia dieta może również wpływać na ich występowanie. Według aktualnych danych wiadomo, że zajęcia są spowodowane niedoborem witamin z grupy B, żelaza i cynku, dlatego konieczne jest uzupełnienie tych składników poprzez odpowiednią dietę lub suplementację [3]. Dieta bogata w kofeinę i alkohol może prowadzić do zmniejszonego wchłaniania i wypłukiwania istotnych składników odżywczych, co negatywnie wpływa na stan kątów ust [3]. Dane wskazują, że 25% przypadków zajęć jest związanych z niedoborem witamin z grupy B (B2, B3, B6, B5, B12) i żelaza. Przewlekły niedobór żelaza może osłabiać odporność komórkową, co sprzyja kandydozie śluzówkowo-jelitowej. Niedobór cynku w diecie również przyczynia się do powstawania zajęć. Przy stosowaniu diet odchudzających i nadmiernej utracie masy ciała mogą pojawić się zapalenia kątów ust [1, 3, 4, 5]. Ze względu na obniżoną odporność, częstsze zachorowania w okresie jesienno-zimowym i konieczność przyjmowania antybiotyków, flora bakteryjna może ulec wyjałowieniu, co zwiększa ryzyko zajęć [1, 2]. Poważne choroby ogólnoustrojowe, takie jak cukrzyca, zakażenie HIV, niedokrwistość, niedożywienie i inne, mogą osłabiać odporność, co prowadzi do lokalnych infekcji w postaci zajęć [1, 2]. Należy również sprawdzić, czy nie występują alergie. Najczęstsze to alergie na metale (nikiel, złoto, rtęć, pallad, kobalt, dwuchromian potasu), konserwanty, przeciwutleniacze, substancje antyseptyczne. Dodatkowo, stosowanie leków, takich jak kortykosteroidy, składników kosmetycznych (lanolina, laurylosiarczan sodu, kokamidopropylobetaina), klejów, wyrobów gumowych i papierosów, może prowadzić do zapaleń kątów ust [2, 5].

Klasyczne strategie terapii zajadów obejmują korektę niedoborów witaminowych, poprawę higieny jamy ustnej oraz zastosowanie środków przeciwgrzybiczych [3, 4]. W sytuacji, gdy zapalenie kątów ust jest wywołane przez kandydozę, należy uwzględnić: odpowiednie leczenie schorzenia podstawowego, utrzymanie właściwej higieny ustnej, rehabilitację protetyczną (u osób starszych), eliminację lokalnych czynników drażniących, wprowadzenie odpowiednich suplementów, uzupełnienie wykrytych niedoborów oraz stosowanie leków przeciwgrzybiczych w celach profilaktycznych [4].

Zajady, czyli zapalenie kącików ust, to stan wymagający kompleksowego podejścia. Kluczowe jest stosowanie preparatów o działaniu antyseptycznym, przeciwgrzybiczym oraz regenerującym, dostosowanych do przyczyny schorzenia. Dodatkowo, konieczne jest zapewnienie odpowiedniej podaży witamin z grupy B, żelaza i cynku, zwłaszcza w przypadku niedoborów. Dieta powinna być zrównoważona, bogata w produkty pochodzenia zwierzęcego oraz roślinnego, aby zapobiec nawrotom. Warto również dbać o higienę jamy ustnej i wspierać odporność organizmu, co może zapobiegać występowaniu tego uciążliwego schorzenia.