Kasza orkiszowa – skład, przepisy i sposób przygotowania

Orkisz, jako jedna z najstarszych odmian zbóż uprawnych, posiada bogatą i nie do końca wyjaśnioną historię. Pierwsze ślady jego uprawy odnotowano na terenach dzisiejszego Iranu w epoce sprzed 6000–5000 lat przed naszą erą, choć niektóre źródła wskazują na jego rozpowszechnienie w regionie południowo-wschodniej Europy między 4000 a 1000 rokiem p.n.e. Należy on do rodziny traw (wiechlinowatych) i wyróżnia się nie tylko wyjątkowymi walorami żywieniowymi, lecz także stosunkowo niską zawartością glutenu w porównaniu z nowoczesnymi odmianami pszenicy. Współcześnie obserwuje się rosnące zainteresowanie ekologicznymi uprawami orkiszu, szczególnie w takich krajach jak Kanada, Stany Zjednoczone, Australia oraz Europa – z wyraźnym akcentem na Niemczech. Roślina ta cechuje się niewielkimi wymaganiami agrotechnicznymi, co sprawia, że jej uprawa jest stosunkowo prosta, a dodatkowe nawożenie często okazuje się zbędne.

Orkisz, jako zboże o wyjątkowo złożonym profilu odżywczym, od wieków cieszy się uznaniem zarówno w tradycyjnej medycynie, jak i współczesnej dietetyce. Już średniowieczna mistyczka i uczona, Święta Hildegarda z Bingen, podkreślała jego wyjątkowe walory prozdrowotne, zalecając regularne włączanie go do jadłospisu. Najnowsze badania potwierdzają, że kasza orkiszowa stanowi cenne źródło pełnowartościowego białka roślinnego, złożonych węglowodanów o przedłużonym uwalnianiu energii, a także szerokiego spektrum witamin – w tym prowitaminy A (β-karotenu) oraz kompleksu witamin z grupy B, niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Ponadto, obfituje w kluczowe mikro- i makroelementy, takie jak magnez, cynk czy żelazo. Unikalna zawartość mukopolisacharydów – złożonych cukrów biorących udział w regulacji procesów immunologicznych – sprawia, że orkisz wywiera korzystny wpływ na odporność organizmu. Obecność fitosteroli, roślinnych związków o strukturze podobnej do cholesterolu, przyczynia się natomiast do obniżenia stężenia "złego" cholesterolu LDL we krwi, redukując tym samym ryzyko rozwoju miażdżycy. Nie bez znaczenia pozostaje również wysoka zawartość kwasu krzemowego, który odgrywa istotną rolę w syntezie kolagenu – białka strukturalnego warunkującego elastyczność skóry, wytrzymałość włosów oraz twardość paznokci. Co więcej, ze względu na niski indeks glikemiczny, kasza orkiszowa jest szczególnie polecana osobom z insulinoopornością oraz cukrzycą typu 2, gdyż jej spożycie nie powoduje gwałtownego skoku glikemii, lecz zapewnia stopniowe uwalnianie glukozy do krwiobiegu.

Przed przystąpieniem do gotowania orkiszowej kaszy zaleca się dokładne opłukanie jej pod strumieniem naprzemiennie chłodnej i letniej wody, co pozwala zredukować ewentualną goryczkę charakterystyczną dla niektórych partii ziarna. Chociaż ten krok nie jest obligatoryjny, znacząco poprawia końcowy smak potrawy. Następnie wodę należy doprowadzić do intensywnego wrzenia, po czym wsypać kaszę, zachowując proporcję dwóch części płynu na jedną część suchego produktu. Po wstępnym wymieszaniu mieszaniny należy czekać na ponowne zagotowanie się wody, okresowo delikatnie przemieszczając zawartość naczynia. Kolejnym etapem jest gotowanie na łagodnym ogniu przez okres od dwudziestu do trzydziestu minut – kluczowe jest unikanie mieszania podczas tego procesu, aby nie zakłócać struktury ziaren. Wodę można subtelnie doprawić solą (okół pół płaskiej łyżeczki na standardową porcję) lub wzbogacić o odrobinę oleju roślinnego (jedna łyżka stołowa na każde sto gramów suchej kaszy), choć obie te czynności pozostają opcjonalne. Gotowość kaszy sygnalizuje całkowite wchłonięcie wody przez ziarna, co można łatwo sprawdzić wzrokowo i dotykowo.

Kasza orkiszowa ze względu na jej smak i charakter nadaje się do wielu rozmaitych dań z różnych stron świata.. Oto kilka propozycji jej podania.. Przepis na pierogi z kaszą orkiszową, dynią i pieczarkami Składniki na nadzienie: 200 g kaszy orkiszowej 200 g puree z dyni 500 g pieczarek Cebula Pół łyżeczki tymianku Łyżeczka słodkiej papryki Sól i pieprz do smaku Składniki na ciasto: 500g mąki pszennej Ok.. 175 ml gorącej wody 2 jajka ¾ łyżeczki soli Łyżka oleju Przygotowanie: Nadzienie: Kaszę orkiszową ugotuj według zaleceń wyżej opisanych.. Cebulę pokrój w kostkę, pieczarki obierz i pokrój w plasterki.. Na patelni rozgrzej ok. 2 łyżki oliwy i dodaj cebulę.. Smaż do zeszklenia, dodaj pieczarki, przypraw solą, pieprzem, tymiankiem i smaż do mocnego zrumienienia.. Do kaszy dodaj pieczarki, puree dyniowe, przypraw papryką oraz sporą szczyptą soli i pieprzu.. Wszystko wymieszaj. Ciasto: Mąkę wysyp na stolnicę zrób dołek i dodaj jajka, sól oraz olej, lekko wymieszaj.. Powoli dodawaj gorącą wodę i mieszaj.. Następnie zagnieć na elastyczne i gładkie ciasto.. Ciasto partiami rozwałkuj na cienki blat i wykrawaj pierogi szklanką lub wykrawaczką.. Następnie nadziewaj pierogi i sklejaj według upodobań.. Pierogi dodaj do gotującej i osolonej wody, gotuj ok.. 2 – 3 minuty od wypłynięcia na powierzchnię.. Przepis na paprykę faszerowaną kaszą orkiszową i tuńczykiem Składniki: 4 czerwone papryki 100 g kaszy orkiszowej Puszka tuńczyka w sosie własnym Kilka suszonych pomidorów Kilka zielonych oliwek Kawałek startej na tarce dyni Hokkaido Zioła prowansalskie Sól i pieprz Oliwa do natarcia papryk ser Mozzarella Przygotowanie: papryki umyj, przekrój na pół, wydrąż środek, natrzyj oliwą i oprósz solą i pieprzem.. Odstaw na ok. Godzinę.. Kaszę ugotuj według powyższych wskazówek.. Dynię zetrzyj na tarce, pomidory pokrój w drobną kostkę, oliwki w plasterki, tuńczyka odsącz z zalewy.. Ugotowaną kaszę przełóż do miski, dodaj resztę składników, wymieszaj, dodaj zioła i dopraw.. Ponownie wymieszaj. Tak przygotowany farsz nakładaj do papryk, które włóż następnie do naczynia żaroodpornego.. Wierzch posypujemy startą mozzarellą.. Piekarnik nagrzej do 180 stopni. Papryki zapiekaj około 40 minut.. Przepis na leczo z kaszą orkiszową Składniki: Cukinia Cebula Papryka czerwona 10 pomidorków koktajlowych Ząbek czosnku Łyżka ajvaru Łyżeczka słodkiej papryki Sól i pieprz do smaku Łyżka oleju 2 łyżki posiekanej natki pietruszki 50g kaszy orkiszowej Przygotowanie: w rondlu rozgrzej olej, dodaj posiekaną cebulę, przesmaż całość.. Dodaj zmiażdżony ząbek czosnku, pokrojoną paprykę, pomidorki i cukinię.. Dopraw do smaku i duś do miękkości.. Pod koniec dodaj natkę pietruszki.. W międzyczasie ugotuj kaszę według powyższych zaleceń.. Leczo podawać z kaszą.. Podsumowując kasza orkiszowa to zboże, które warto włączyć do codziennego menu.. Poza wartościami odżywczymi ziarno to dostarcza również wielu korzyści zdrowotnych jak np.. Obniżenie stężenia cholesterolu LDL we krwi.. Poza tym obecnie jest to produkt zdrowy, coraz bardziej popularyzowany, zatem można znaleźć rozmaite przepisy z jego wykorzystaniem nie tylko na dania wytrawne, ale także na słodko.. Literatura: M. Kania, J. Baraniak, N. Derebecka, P. Mrozikiewicz: „Ziołolecznictwo i zalecenia żywieniowe według św.. Hildegardy z Bingen. Cz. I. ”, Postępy Fitoterapii 2/2012.. E. Worobiej, M. Wocial, M. Piecyk: „Porównanie zawartości i aktywności wybranych związków przeciwutleniających w produktach z orkiszu.. ”, Bromat.. chem. toksykol. – XLII, 2009, 3, str.. 890 – 894.