Porost islandzki (*Cetraria islandica*) – charakterystyka, zastosowanie syropu i tabletek w terapii naturalnej

Płucnica islandzka, inaczej tarczownica islandzka, porost islandzki (Cetraria islandica (L.. )) jak jedna z nazw wskazuje należy do plechowców, roślin niższych, które nie mają wyspecjalizowanych organów (typowych dla roślin wyższych) [1].. W Polsce występuje 6 gatunków z rodzaju Cetraria, jest to gatunek kosmopolityczny i występuje niemal na całym świecie, w jego obrębie można wyróżnić 4 podgatunki.. Porost islandzki rośnie dosyć często, w suchych borach iglastych w górach czy na niżu.. Porasta zarówno ziemię, pnie drzew, skały, czy też głazy [3].. Płucnica islandzka została umieszczona na „Czerwonej liście porostów zagrożonych w Polsce”, w kategorii zagrożonych wyginięciem (V).. Za zgodą odpowiedniego organu dozwolony jest zbiór ręczny [3].. Roślina jest brunatna, momentami szaro-biała lub czerwona/czerwonobrunatna.. Bez zapachu, smak określono jako ściągający, gorzki.. Po wysuszeniu surowiec jest kruchy, zamienia się w szaro-biały proszek, który w wodzie pęcznieje, tworząc koloid, po zagotowaniu oraz ostudzeniu jest trwałym żelem.. Silnie rozgałęziona, spłaszczona, liściokształtna.. Nierównomiernie ząbkowana, brzegi podwinięte do wewnątrz [2, 4].. Surowcem leczniczym jest cała plecha porostu islandzkiego, można ją kupić w aptekach bądź sklepach zielarskich.. Plechę można zbierać cały rok, suszy się w temp.. Do 60 ⁰ C i następnie przechowuje w światłoszczelnych opakowaniach [2].. Stosowana jest leczniczo przy problemach z górnymi drogami oddechowymi, przy niektórych schorzeniach układu pokarmowego, w stanach zapalnych skóry i oczu.. Maceraty i napary są wykorzystywane w celach kosmetycznych [2].. Warto również dodać, że porost islandzki nie traci swoich właściwości pod wpływem obróbki termicznej, w przemyśle spożywczym wykorzystywane są głównie jego właściwości antybiotyczne (przy konserwowaniu żywności).. Co więcej w Islandii do dziś produkuje się nalewki z płucnicy islandzkiej (przedstawiane jako napój wikingów).. W latach głodu, w Szwecji i Norwegii mielono plechę płucnicy islandzkiej (zwanej również „mchem chlebowym”) i wykorzystywano do pieczenia chleba, do wyrobu kasz i kleików.. Chleb z płucnicą islandzką był mniej kruchy oraz bardziej odporny na wołki zbożowe.. Z rozgotowanych plech robiono również łatwostrawne galaretki [1].

Surowiec leczniczy zawiera gorzkie kwasy porostowe (do 4%), wielocukry (do 70%), śluzy oraz sole mineralne [4].. Porost islandzki jest szeroko wykorzystywany w lecznictwie.. Lichenina jest substancją w składzie podobną do celulozy, rozpuszcza się w gorącej wodzie, izolichenina, rozpuszczalną w zimnej wodzie.. Dodatkowo w składzie znajduje się celuloza, hemiceluloza, śluzy.. Właściwości osłaniające dla błon śluzowych górnych dróg oddechowych są związane ze znajdującymi się w surowcu polischarydami, głównie licheniny, izolicheniny i śluzu.. Chronią drogi oddechowe przed podrażnieniami, upłynniają zalegającą wydzielinę, również wyzwalają odruch wykrztuśny.. Co istotne, podobny efekt osłaniający wykazują na przewód pokarmowy [5].. Ważnym składnikiem są kwasy porostowe, tj.. Kwas fumarowy, fumaroprotocetrarowy, protocetrarowy i cetrarowy i inne.. Powyższe kwasy charakteryzują się działaniem przeciwbakteryjnym i przeciwdrobnoustrojowym.. Wykazano silną aktywność ekstraktów z płucnicy islandzkiej oraz metabolitów wtórnych np.. Kwasu protolichesterynowego działających przeciwko wielu szczepom m.. in. Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Bacillus subtilis, Pseudomonas aeruginosa i Listeria monocytogene s.. Co więcej składowe porostu islandzkiego wykazują właściwości przeciwgrzybicze oraz przeciwwirusowe [6].. Dodatkowo, ze względu na właściwości hamujące wzrost kolonii Helicobacter pylori (in vitro), może być stosowany w stanach zapalnych żołądka, dwunastnicy, wspomagająco w leczeniu wrzodów [5, 7].. Warto zaznaczyć, że w małych dawkach zwiększa wydzielanie soku żołądkowego, z kolei w dużych dawkach hamuje jego wydzielanie i powstrzymuje jego działanie na śluzówkę żołądka [5].. W surowcu znajdują się również karotenoidy, sole mineralne (jod, bor, miedź, krzem) i witaminy (B1, B12) [3].. Może być przygotowywany w postaci odwarów, naparów i maceracji.. Sporządzanie 2 łyżek porostu, które zalewa się 3 szklankami ciepłej wody, (powoli gotuje bez przykrycia, przestudza i przecedza) pomaga jako środek przeciwpotny, przeciwwymiotny oraz na pobudzenie trawienia [3].. W celach kosmetycznych wykorzystuje się właściwości odtruwające, oczyszczające, nawilżające, również osłaniające, antyseptyczne, oczyszczające.. Dodatkowo przeciwzapalne, przeciwłuszczycowe i przeciwtrądzikowe (hamuje/reguluje wydzielanie łoju).. Również jako płukanki przy zniszczonych włosach [2].. Dla narządu wzroku, do leczenia podrażnień i przy przemęczeniu narządu.. Również przy zapaleniu spojówek, nadmiernym łzawieniu i dla zmniejszenia cieni pod oczami.. Okłady z odwaru stosuje się przy trudno gojących się ranach [2].

W sprzedaży dostępne są syropy zawierające gęsty wyciąg z płucnicy islandzkiej, które zawierają substancje kleiste.. Wykazują działanie powlekające, ochronne i nawilżające na śluzówkę jamy ustnej i gardła.. Przez producentów syrop jest szczególnie wskazany przy suchym kaszlu.. Przy podawaniu preparatu istotne jest, by nie pić i nie jeść jakiś czas po zażyciu leku, żeby preparat nie został za szybko usunięty z błony śluzowej jamy ustnej i gardła [8].

Z porostu islandzkiego wytwarza się dość popularne pastylki do ssania, które zwalczają ból gardła.. Dostępnych pod różnymi nazwami handlowymi, różniących się nieco zawartością płucniny islandzkiej.. Występujących samodzielne bądź z innymi składnikami (dziką różą, laktoferyną, prawoślazem).. Tabletki działają powlekająco, przeciwzapalnie oraz przeciwbakteryjnie.. W sprzedaży występują w różnych smakach (porzeczka, cytryna, mięta, imbir).. Niektóre preparaty są bezpieczne nawet dla kobiet w ciąży i karmiących piersią.. Jest dobrym wyborem w podrażnieniach, stanach zapalnych błon śluzowych jamy ustnej, gardła, krtani, oskrzeli.. W chrypce, suchym kaszlu. Również, jeśli zdarza się nam przebywać zbyt długo w pomieszczeniach klimatyzowanych z pewnością wpłynie korzystnie na błonę śluzową jamy ustnej.. Porost islandzki jest ogólnodostępny w postaci pastylek, a więc jak najbardziej do wypróbowania, kiedy będzie taka potrzeba.