Reakcja alergiczna na białka mleka krowiego u dzieci – niedobory pokarmowe i odżywianie

Nadwrażliwość immunologiczna na składniki mleka krowiego stanowi jedno z najczęstszych schorzeń alergicznych u niemowląt oraz dzieci w wieku przedszkolnym, z pierwszymi objawami klinicznymi pojawiającymi się zazwyczaj między 6. a 12. miesiącem życia. Według danych epidemiologicznych, problem ten dotyczy około 2–3% populacji pediatrycznej w grupie wiekowej 0–24 miesiące. Badania biochemiczne wykazały, że mleko krowie zawiera ponad czterdzieści różnych frakcji białkowych o potencjalnym działaniu alergennym, wśród których dominującą rolę odgrywają kazeiny (stanowiące około 80% całkowitej puli białek mleka) oraz białka serwatkowe (ok. 20%). Jakie sygnały powinny skłonić opiekunów do konsultacji ze specjalistą? W łagodnych lub umiarkowanych postaciach alergii na białka mleka krowiego obserwuje się między innymi: nawracające epizody regurgitacji pokarmu, uporczywe ulewania, napady wymiotów, zaburzenia rytmu wypróżnień (biegunka lub przewlekłe zaparcia), obecność krwi w stolcu, rozwój niedokrwistości mikrocytarnej na tle niedoboru żelaza, nasilona drażliwość, napady kolki jelitowej o dużym nasileniu, a także objawy skórne w postaci atopowego zapalenia skóry (AZS). Z kolei ciężkie reakcje alergiczne mogą manifestować się poprzez: upośledzenie stanu odżywienia (wynikające z przewlekłej biegunki, częstych wymiotów oraz utraty apetytu), obecność krwi w stolcu, zaostrzenie zmian skórnych charakterystycznych dla AZS, obniżenie stężenia hemoglobiny, hipoproteinemię, a także rozwój enteropatii z upośledzeniem wchłaniania składników odżywczych. Dodatkowo, w niektórych przypadkach mogą występować objawy ze strony układu oddechowego, takie jak świszczący oddech czy przewlekły kaszel.

Okres obejmujący pierwsze 1000 dni życia – od poczęcia do ukończenia drugiego roku – stanowi fundamentalny etap intensywnego wzrostu psychomotorycznego i fizjologicznego, podczas którego organizm dziecka wykazuje podwyższone zapotrzebowanie na pełnowartościowe składniki odżywcze: makroelementy (białka, tłuszcze, węglowodany), mikroelementy (minerały, witaminy), elektrolity oraz płyny. Rozpoznanie alergii na białka mleka krowiego (ABMK) implikuje konieczność wprowadzenia restrykcyjnej diety eliminacyjnej, która wyklucza nie tylko produkty mleczne *per se*, lecz również żywność zawierającą ukryte źródła alergenu – takie jak gotowe dania, wypieki przemysłowe czy słodkie przekąski. Tak radykalne ograniczenia dietetyczne niosą ze sobą istotne ryzyko wystąpienia zarówno **niedożywienia ilościowego** (niedostateczna kaloryczność diety prowadząca do deficytu masy ciała), jak i **niedożywienia jakościowego** (niedobór konkretnych składników przy zachowanej dostatecznej podaży energii). U dzieci z ABMK częściej obserwuje się opóźnienia w przyroście masy ciała i wzroście, co wynika z wieloczynnikowych zaburzeń: zmniejszonego łaknienia, przewlekłych biegunek i epizodów wymiotów (utrudniających retencję pokarmu), a także upośledzonego wchłaniania jelitowego na tle stanów zapalnych błony śluzowej. Do najistotniejszych deficytów należą: **białko** (niezbędne do syntezy tkanek), **wapń i fosfor** (kluczowe dla mineralizacji kości), **witamina A** (regulująca procesy widzenia), **witamina D** (wspomagająca homeostazę wapniowo-fosforanową), **witaminy z grupy B** – w tym **ryboflawina (B2)** i **kwas pantotenowy (B5)** (participujące w metabolizmie energetycznym), **cyjanokobalamina (B12)** (istotna dla erytropoezy) oraz **kwas DHA** (decydujący o neurogenezie i funkcjach poznawczych).

Podstawą w dietoterapii alergii na białka mleka krowiego jest stosowanie diety eliminacyjnej, która wyklucza spożywanie produktów będących źródłem białek mleka krowiego.. W przypadku niemowląt karmionych piersią, mama powinna stosować restrykcyjną dietę bezmleczną przez okres 2–6 tygodni aby potwierdzić alergię u swojego dziecka oraz w dalszym czasie po postawionej diagnozie.. Zaleca się wówczas, aby w porozumieniu z lekarzem specjalistą stosowała suplementację wapniem, witaminą D oraz kwasami tłuszczowymi DHA.. U niemowląt karmionych mieszankami mlekozastępczymi należy stosować preparaty bezmleczne lub mieszankę mleczną o wysokim stopniu hydrolizy: kazeinowe, bezlaktozowe, serwatkowe, mieszanki elementarne, mieszanki sojowe.. Nie zaleca się podawania mleka innych ssaków takich jak kozie, owcze, wielbłądzie, gdyż posiada ono inną osmolarność, odmienny skład białek, tłuszczów, witamin i minerałów.. W przypadku starszych dzieci stosujemy dietę bezmleczną (mleko i jego przetwory są wykluczone) ze zwróceniem uwagi, że produkty przetworzone, które mogą stanowić źródło białek mleka krowiego.. Ważne, aby rodzic wnikliwie czytał etykiety produktów spożywczych i unikał tych zawierających m.. in. Dodatek kazeiny, białka mleka krowiego, serwatkę z mleka, jogurt, śmietanę, śmietankę, ser twarogowy, żółty, pleśniowy itd.. W przypadku ciężkiej klinicznej alergii należy wyeliminować również wołowinę, gdyż 10% dzieci z ABMK (alergia na białka mleka krowiego) ma również uczulenia na białka z wołowiny.. Eliminując z diety pewne produkty, należy je zastąpić innymi o podobnej wartości odżywczej dla organizmu.. Zatem aby zapobiec w. w. Niedoborom składników diety, warto zadbać, aby w jadłospisie znalazły się alternatywne produkty, będące źródłem składników, których ryzyko niedoboru zostało zwiększone: białko – mięso drobiowe, indycze, wieprzowe, jaja (jeśli nie występuje alergia), ryby chude i tłuste, orzechy, nasiona roślin strączkowych: ciecierzyca, groch, fasola, soczewica, wapń – mak niebieski, sezam, żółtko jaja, jarmuż, natka z pietruszki, sardynki, łosoś, figi (suszone i świeże), morele, fasola, kapusta włoska, płatki owsiane, migdały, nasiona słonecznika, orzechy laskowe, fosfor – nasiona słonecznika, kasza gryczana, fasola, płatki owsiane, sardynki, łosoś, śledź, pieczywo, witamina A i karotenoidy (prekursorzy witaminy A) – jaja, makrela, brokuły, marchew, papryka, pomidory, brzoskwinie, soki marchewkowo-owocowe i warzywne, witamina D – synteza skórna (90%), z diety dostarczamy ok 10% wraz z grzybami, tłustymi rybami morskimi.. W przypadku witaminy D zaleca się suplementację, ryboflawina (B2) – jaja, wieprzowina, makrela, kasza jaglana, fasola, groch, soczewica, morele suszone, śliwki suszone, migdały, słonecznik, kwas pantotenowy (B5) – kasza gryczana, żółtko jaja, chude mięso drobiowe i indycze, nasiona roślin strączkowych, cyjanokobalaminy (B12) – jaja, mięso królicze, świeże ryby: dorsz, łosoś, makrela, śledź, kwasy tłuszczowe DHA – tłuste ryby morskie.. Większość dzieci z ABMK wyrasta z alergii przed ukończeniem piątego roku życia.. Do tego czasu należy prowadzić dietę eliminacyjną zgodnie z porozumieniem lekarza prowadzącego, oraz co ok.. 3–6 miesięcy wykonywać testy prowokacji, aby uniknąć nieuzasadnionego stosowania diety eliminującej białka mleka krowiego.. Pamiętaj, że pełnowartościowa i zdrowa dieta dostarczająca odpowiedniej ilości składników odżywczych wspiera prawidłowy rozwój Twojego dziecka i uczy go dokonywania prawidłowych wyborów żywieniowych w przyszłości.