5 czynników, które mają szkodliwy wpływ na funkcjonowanie przewodu pokarmowego

Znaczące zaburzenia mikrobioty jelitowej mogą być skutkiem jednostronnego i ubogiego w składniki odżywcze sposobu odżywiania. Właściwe spożywanie błonnika przyczynia się do zwiększenia liczby korzystnych dla organizmu bakterii oraz zmniejsza ilość szkodliwych. Dodatkowo, spożywanie błonnika wpływa na wzrost produkcji SCFA (krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych przyjaznych mikrobiomowi). Według wytycznych EFSA (Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności), dorosłym osobom zaleca się codzienne spożywanie co najmniej 25 g błonnika, aby utrzymać prawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego. Źródłami błonnika są m.in. produkty zbożowe z pełnego ziarna, warzywa, owoce, orzechy i nasiona roślin strączkowych. Niekorzystny wpływ na mikrobiotę jelitową wywiera tzw. dieta zachodnia, oparta na żywności przetworzonej i bogatej w cukry rafinowane oraz tłuszcze nasycone. W diecie tej przeważa białko pochodzenia zwierzęcego, głównie czerwone mięso, zaś niewiele jest świeżych warzyw i owoców oraz produktów zbożowych pełnoziarnistych. Taka dieta wpływa negatywnie na różnorodność mikrobioty jelitowej, funkcje jelit oraz skład treści jelitowej, powodując m.in. zmniejszenie ilości pożądanych bakterii z rodzaju Bifidobacterium i zwiększenie niekorzystnych bakterii proteolitycznych. Zmiany żywieniowe, które trwają krótko, nie mają tak dużego wpływu, gdyż zmieniają mikrobiotę jedynie na kilka dni, po czym wraca ona do swojej poprzedniej wersji.

Naprężenie psychiczne jest nieodłącznym elementem istnienia, jednakże jego intensywny i stały charakter ma ujemne skutki zdrowotne. Bezsprzecznie wpływa na stan mikroflory jelitowej, prowadząc do dysbiozy, czyli zakłócenia w równowadze między ilością pożytecznych mikrobów a patogenów. Może również prowadzić do wzrostu czynników prozapalnych, co skutkuje rozwojem stanu zapalnego w przewodzie pokarmowym. Negatywne stany emocjonalne są związane ze zwiększonymi dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego, takimi jak ból brzucha czy biegunka, a także rozwojem zespołu jelita drażliwego (IBS). Ciekawostką jest to, że udowodniono skuteczność określonych szczepów bakterii w łagodzeniu objawów stresu i lęku (L.. Cheng i wsp. 2019). Preparaty zawierające takie szczepy nazywa się psychobiotykami, a dostarczane w odpowiedniej ilości pozytywnie wpływają na oś mózgowo-jelitową, czyli wzajemne oddziaływanie tych struktur za pomocą nerwu błędnego, neuroprzekaźników i hormonów.

Nikt nie może zaprzeczyć, że antybiotyki odgrywają znaczącą rolę w zredukowaniu zachorowalności i śmiertelności dzieci w wieku do 3 lat. Jednakże należy zauważyć, że przyjmowanie antybiotyków może skutkować obniżeniem różnorodności mikrobioty jelitowej, ponieważ te leki eliminują nie tylko bakterie chorobotwórcze, ale również korzystne, będące częścią naturalnej mikroflory.

Niekorzystne skutki nadmiernego spożywania alkoholu na ludzki organizm są dobrze znane. Może on prowadzić do rozwoju chorób wątroby i przewodu pokarmowego, a także zwiększać liczbę szkodliwych bakterii w przewodzie pokarmowym. Alkohol działa drażniąco na ściany żołądka i sprzyja występowaniu stanów zapalnych w układzie pokarmowym.

Badania dowiodły, że osoby fizycznie aktywne cechują się zdrowszym składem mikroflory jelitowej w porównaniu do osób o siedzącym trybie życia, co jednak także wiązało się z innymi nawykami żywieniowymi (N. Redondo-Useros i wsp. 2020). Zarówno dieta, jak i aktywność fizyczna mają wpływ na jelita. Aktywność fizyczna poprawia motorykę jelit, pozytywnie wpływa na stan ukrwienia przewodu pokarmowego oraz prowadzi do zmniejszenia ryzyka takich jednostek, jak choroba wrzodowa dwunastnicy czy rak jelita grubego (W. Marlicz 2014). Jednakże nie należy przesadzać - wraz ze wzrostem długości i intensywności ćwiczeń wzrasta ryzyko uszkodzeń jelit. Niekorzystne skutki można zaobserwować w trakcie długotrwałego wysiłku, np. podczas maratonu czy ultramaratonu (R. Murray 2006).

Jak można pielęgnować zdrowie układu pokarmowego i tym samym poprawić stan całego organizmu? Dobrze jest, aby w składzie naszej diety znajdowała się różnorodna lista produktów, skupiając się szczególnie na tych bogatych w błonnik: warzywa, owoce i produkty pełnoziarniste. Warto również uwzględnić kiszone produkty i fermentowane produkty mleczne. Niezbędne jest unikanie nadmiernego spożycia wysoko przetworzonych produktów spożywczych i czerwonego mięsa. Dieta śródziemnomorska i wegetariańska są uważane za najlepsze modele odżywiania dla układu pokarmowego. Dodatkowo, korzystne jest zapewnienie regularnej aktywności fizycznej oraz wprowadzenie strategii radzenia sobie z napięciem emocjonalnym. Prawidłowo funkcjonujący układ pokarmowy i zdrowe jelita mogą zapobiec rozwojowi wielu chorób.