Zapalenie przełyku wywołane refluksem żołądkowo-przełykowym

Choroba refluksowa, również znana jako choroba refluksowa przełyku, jest stanem przewlekłym, w którym treść żołądkowa cofa się do przełyku w wyniku osłabienia dolnego zwieracza przełyku (LES). Ciśnienie w żołądku jest większe niż w przełyku, dlatego w przypadku nadmiernej relaksacji LES treść żołądkowa przenosi się do przełyku, co powoduje szereg niechcianych objawów.

Objawy związane z chorobą refluksową można podzielić na objawy przełykowe, takie jak: kwaśne uczucie w gardle (zgaga), powracanie pokarmu do jamy ustnej (odbijanie pokarmu), trudności w połykaniu (dysfagia), niepokój żołądkowy (dyspepsja) i ból w klatce piersiowej, często o palącym charakterze; oraz objawy pozaprzełykowe, takie jak: kaszel, podrażnienie gardła (chrypka) i drażliwość w gardle (kaszel). Często te objawy są mylone z innymi zaburzeniami, np. kaszel jest mylony z chorobami układu oddechowego, a niepokój żołądkowy z normalnym przejedzeniem. Podobnie, ból w klatce piersiowej jest często przypisywany zaburzeniom kardiologicznym, a nie identyfikowany z refluksem. Dlatego ważne jest przeprowadzenie szczegółowego wywiadu lekarskiego, zlecenie odpowiednich badań i samoobserwacja.

Jeśli osoba doświadcza wymienionych powyżej objawów, zaleca się wizytę u lekarza w celu ustalenia ich przyczyny. Na podstawie przeprowadzonego badania, lekarz może zarekomendować wykonanie następujących procedur: – gastroskopii, – pomiaru pH w przełyku (ocena pH w przełyku), – pomiaru ciśnienia przełykowego (ocena ciśnienia przełykowego), – impedancji przełykowej (ocena motoryki przełyku i typu refluksu: kwaśny/niekwaśny). Dzięki tym badaniom lekarz może wykluczyć lub potwierdzić obecność choroby refluksowej i wybrać najlepszą formę leczenia.

Postępowania terapeutyczne są wielowymiarowe. Aby były efektywne i zapewniały skuteczną redukcję objawów refluksu, muszą zawierać: – zastosowanie leków redukujących wydzielanie żołądkowe, – modyfikację stylu życia pacjenta, w tym także zmiany w sposobie odżywiania się, – w szczególnie poważnych przypadkach przeprowadzenie zabiegu chirurgicznego.

Styl życia i odżywianie odgrywają kluczową rolę w leczeniu i zapobieganiu schorzeniom związanym z refluktacją. Zalecenia medyczne i dietetyczne obejmują.

Leczenie dietetyczne refluksu żołądkowo-przełykowego opiera się na eliminacji potraw stymulujących nadmierne wydzielanie kwasu solnego oraz obniżających napięcie dolnego zwieracza przełyku. Zaleca się unikanie potraw tłustych, smażonych, ostrych przypraw, owoców cytrusowych, pomidorów, czekolady, kawy, alkoholu i napojów gazowanych. Posiłki powinny być mniejsze objętościowo, ale spożywane częściej (4-5 razy dziennie), a ostatni posiłek należy zjeść co najmniej 2-3 godziny przed snem.

Nawyki palenia tytoniu zmniejszają poziom napięcia dolnego zwieracza przełyku (LES), ponieważ działają uspokajająco. W rezultacie palenie może prowadzić do nadmiernego przecieku zawartości żołądkowej do przełyku, co z kolei skutkuje nasileniem dolegliwości.

Alkohol, podobnie jak papierosy, obniża ciśnienie dolnego zwieracza przełyku (LES) oraz przyczynia się do nasilenia objawów refluksu. Ponadto, zwiększa ilość wydzielanej w żołądku kwasu solnego, co również w nadmiarze, przy braku równoczesnego spożycia pokarmu, doprowadza do podrażnienia śluzówki żołądka oraz wzmocnienia dolegliwości, a nawet może być przyczyną powstawania wrzodów i w przyszłości nowotworów żołądka.

W trakcie odpoczynku i snu, istotne jest zapewnienie sobie nieznacznej podwyższenia, dzięki której głowa i ciało są ulokowane wyżej niż żołądek. W ten sposób siła grawitacji utrudnia wyrzucanie zawartości żołądkowej, co umożliwia łatwiejsze oczyszczanie przełyku i zmniejszenie objawów.

– Spożywanie małych porcji posiłków w regularnych odstępach czasowych. Zaleca się spożywanie 5-6 posiłków dziennie w regularnych odstępach czasu 3-4 godzin; – w przypadku choroby refluksowej u osób bardzo aktywnych fizycznie możliwe jest zwiększenie liczby posiłków, aby zapewnić odpowiednią ilość kalorii; – wolne jedzenie, dokładne przeżuwanie, aby ułatwić trawienie; – nie należy pić dużych ilości płynów podczas posiłku, aby nie rozcieńczać soków żołądkowych, co mogłoby wpłynąć na utrudnienie trawienia; – po posiłku zaleca się unikanie położenia się przez co najmniej 2 godziny. Ostatni posiłek powinien zostać spożyty około 3-3,5 godziny przed snem, ponieważ w pozycji leżącej oczyszczanie przełyku przebiega mniej skutecznie; – odpowiednie spożycie płynów – zaleca się spożywanie co najmniej 1,5 litra wody mineralnej niegazowanej, niskozmineralizowanej; – nie zaleca się spożywania soków i nektarów z cytrusów, ponieważ mogą nasilać objawy refluksu. Warto również unikać mocnych napojów kawy i herbaty oraz napojów gazowanych, ponieważ mogą one działać drażniąco na śluzówkę żołądka. Niektórzy zalecają spożywanie mleka, aby zmniejszyć objawy refluksu. Niestety, nadmierne spożycie mleka może mieć odwrotny skutek, zwiększając produkcję soków żołądkowych i nasilając objawy; – odpowiedni wybór posiłków i sposób ich przygotowania – zaleca się spożywanie posiłków parzonych, gotowanych, smażonych lub duszonych bez dodatku tłuszczu. Ograniczenie ilości tłuszczu w diecie pozwala na zmniejszenie ilości samoczynnych relaksacji LES, co może zmniejszyć objawy refluksu.

– napoje: kawa, herbata, alkohol, napoje gazowane, soki cytrusowe, sok pomidorowy, mięsna zasmażka, gorący napój kakaowy; – produkty zbożowe: kasze o dużych ziarnach, np. Gryczana; – nabiał – mleko tłuszczowe, sery stopione, ser feta, ser niebieski, tłusta śmietana, śmietanka, jajecznica smażona w tłuszczu; – mięsa – konserwy mięsne, pasztety, tłuste wieprzowina, kaczka, gęś, boczek; – tłuszcze – smalec; – warzywa – cebulowe, strączkowe, por, karczochy, czosnek, szparagi; – owoce – cytrusowe, np. Pomarańcza, mandarynka, kumkwat, limonka; – przyprawy – papryka chilli, chrzan, pieprz czarny, przyprawa curry, imbir, musztarda; – sosy – majonezowe, musztardowe lub przygotowane na tłustej śmietance; – słodycze – czekolada oraz ciasta tłuste. W przypadku osób z nasilonymi objawami refluksu lub uprawiających sport na wyższym szczeblu konieczna jest wizyta u wykwalifikowanego dietetyka, który na podstawie zgromadzonych danych opracuje dla danej osoby, uprawianej dyscypliny sportu oraz stopnia zaawansowania choroby, najlepszy plan żywieniowy.

Choroba refluksowa jest szczególnie uciążliwa dla osób fizycznie aktywnych. Wysiłek fizyczny o dużej intensywności nasila objawy refluksu i utrudnia skuteczne przeprowadzenie treningu. Zaleca się wysiłek o niskiej i umiarkowanej intensywności w celu wzmocnienia mięśni brzucha, w szczególności przepony, co może zmniejszyć dolegliwości związane z chorobą. Osobom fizycznie niefizycznie aktywnym dotychczas, ale zdiagnozowanym z chorobą refluksową, zaleca się: spacery, jazdę na rowerze, pływanie, nordic walking, jazdę na rolkach, bieganie o niskiej intensywności, najlepiej 3-4 razy w tygodniu po co najmniej 30 minut. Dopiero po wdrożeniu organizmu do aktywności fizycznej można przejść do bardziej intensywnych ćwiczeń. Aby zmniejszyć objawy refluksu, oprócz wcześniejszych zaleceń, warto zastosować następujące zasady: – po posiłku odczekać minimum 2,5-3 godziny przed rozpoczęciem treningu; – do nawadniania wybierać wodę niegazowaną, niskozmineralizowaną, a w przypadku wysiłku fizycznego trwającego powyżej 60 minut – napoje izotoniczne izoosmotyczne; – unikać ćwiczeń, które uwzględniają gwałtowne pochylanie ciała oraz ćwiczeń, w których wywierany jest nacisk na brzuch. Zarówno pochylanie, jak i ćwiczenia, w których wywierany jest nacisk na jamę brzuszną, powodują zwiększenie ciśnienia wewnątrzbrzusznego i wzrost częstości zarzucania żołądkowego; – ćwiczeniami nasilającymi objawy refluksu są m.in. brzuszki, skłony, dźwiganie ciężarów, ćwiczenia z głową położoną niżej niż brzuch, ćwiczenia wywierające nacisk na jamę brzuszną, np. na ławce skośnej.