Zespół niedrożności jelit - zalecenia żywieniowe

Zespół skróconego jelita (SBS), znany również jako zespół krótkiego jelita, to stan, w którym dochodzi do uszkodzenia lub usunięcia fragmentu jelita cienkiego [1]. Może on wynikać z różnych czynników, w tym: chorób naczyniowych jelita prowadzących do uszkodzenia, ciężkich zaburzeń wchłaniania (np. celakii opornej na terapię), przetok zewnętrznych wywołujących utratę składników pokarmowych, przetok wewnętrznych powodujących ominięcie części jelita cienkiego, oraz rozległych resekcji z innych powodów, takich jak choroba Crohna, nowotwory, urazy i inne [1]. W wyniku tego może wystąpić poważne upośledzenie wchłaniania składników odżywczych oraz wody, co może prowadzić do niedożywienia oraz zaburzeń elektrolitowych [1]. Ponadto, ten stan może wiązać się z występowaniem wyczerpujących biegunek, co może prowadzić do odwodnienia oraz kwasicy metabolicznej [1].

Terapia zespołu krótkiego jelita obejmuje trzy etapy: pooperacyjny, adaptacyjny i długotrwały. W każdym z nich stosuje się różne strategie żywieniowe, które bazują na odpowiedniej terapii odżywczej i dietetycznej [1, 5]. W okresie pooperacyjnym konieczne jest uzupełnienie deficytów płynów i elektrolitów. W tym czasie stosuje się żywienie pozajelitowe, czyli podawanie składników odżywczych dożylnie, aby przyspieszyć procesy adaptacyjne. Równolegle wprowadza się żywienie dojelitowe, aby zapobiec zanikowi kosmków jelitowych i wspomóc adaptację jelitową. Niektórym pacjentom można podać niewielkie ilości pokarmu doustnie [2-5]. Po wystąpieniu perystaltyki można wprowadzić dietę płynną, składającą się z obojętnych płynów, takich jak przegotowana woda, niegazowana woda mineralna, napar z rumianku i słaba herbata, w ilości 500 ml na dobę, podawane łyżeczką [2-5]. W okresie adaptacyjnym redukuje się żywienie pozajelitowe na rzecz doustnego, jednak zależy to od indywidualnych możliwości pacjenta (np. wieku, przyczyny resekcji, długości usuniętego odcinka jelita) [4-5]. Warto podkreślić, że już po dwóch dniach od zabiegu w jelicie zachodzą istotne zmiany, takie jak przerost kosmków jelitowych. W niektórych przypadkach ogranicza się żywienie pozajelitowe i dojelitowe, zastępując je normalnymi posiłkami doustnymi [2-5]. Jeśli podawanie płynów przebiega pomyślnie, można wprowadzić dietę kleikową, zawierającą kleiki z ryżu, kaszy manny i płatków owsianych. Dietę można rozszerzyć o masło, soki warzywne, puree z marchwi, ziemniaków oraz napary z jagód i kakao na wodzie [2-5]. Następnie wprowadza się dietę papkowatą w postaci przecieranych zup, zup-kremów (z dodatkiem masła i śmietany), pieczywa rozmoczonego w zupie czy herbacie, sucharków, biszkoptów, mięsa, wędlin, drobiu i ryb mielonych lub zmiksowanych [2-5]. W zależności od postaci zespołu krótkiego jelita, dieta może wymagać dalszych modyfikacji. Kluczowe jest zapewnienie adaptacji pozostałego odcinka jelita do pełni funkcji, w tym zwiększenia powierzchni wchłaniania, poprawy motoryki przewodu pokarmowego, wydzielania hormonów jelitowych oraz zapobiegania nadmiernemu rozwojowi niepożądanej flory bakteryjnej [2-5]. W ciężkich przypadkach zespołu krótkiego jelita konieczne jest utrzymywanie żywienia pozajelitowego lub dojelitowego, a dieta doustna pełni jedynie funkcję pomocniczą [2-5]. Pacjenci z zespołem krótkiego jelita powinni być monitorowani przez specjalistyczne poradnie zajmujące się żywieniem pozajelitowym i dojelitowym po opuszczeniu szpitala [2-5]. Skuteczna terapia wymaga współpracy wielu specjalistów, w tym gastroenterologów, chirurgów, dietetyków i pielęgniarek [2-5].