Zespół jelita nadwrażliwego – symptomy, diagnozowanie i przyczyny przewlekłej dolegliwości

Eksperci w dziedzinie gastroenterologii potwierdzają, że schorzenia związane z dysfunkcjami układu trawiennego należą do najczęściej diagnozowanych. Zespół nadwrażliwego jelita (znany również jako IBS-Irritable Bowel Syndrome) to przewlekłe zaburzenie przewodu pokarmowego, które utrzymuje się co najmniej przez trzy miesiące. Jego głównymi cechami są nasilone bóle brzucha oraz zaburzenia rytmu wypróżnień. Wiele osób, mimo doświadczania nieprzyjemnych objawów, takich jak biegunki, zaparcia, wzdęcia i bóle brzucha, nie decyduje się na konsultację lekarską.

Zespół jelita drażliwego objawia się różnorodnymi dolegliwościami, w tym bólami brzucha o zmiennej intensywności i lokalizacji. Przyczyną tych objawów jest gromadzenie się niewielkich ilości gazów oraz resztek pokarmowych w przewodzie pokarmowym, co prowadzi do wzdęć i dyskomfortu w okolicy podbrzusza. Dodatkowo, pacjenci doświadczają zaburzeń rytmu wypróżnień, które mogą objawiać się naprzemiennie biegunką lub zaparciami, a samo wypróżnienie często przynosi ulgę. Często towarzyszy im uczucie ciężkości po posiłkach, nudności, zgaga, zmęczenie, częste oddawanie moczu oraz, w przypadku kobiet, zaburzenia cyklu miesiączkowego. Ze względu na niecharakterystyczny obraz kliniczny, objawy te są często błędnie przypisywane nieodpowiedniej diecie, podczas gdy mogą stanowić pierwsze oznaki zespołu jelita drażliwego.

Gdy opisane dolegliwości utrzymują się przez co najmniej trzy miesiące, lekarz, po dokładnym wywiadzie z pacjentem oraz precyzyjnych pytaniach dotyczących objawów i ich ustępowania (np. po wypróżnieniu), może postawić diagnozę zespołu jelita drażliwego. Aby wykluczyć organiczne przyczyny dolegliwości, lekarz zazwyczaj decyduje się na kompleksowe badania laboratoryjne, mające na celu potwierdzenie rozpoznania. Zaleca się przeprowadzenie morfologii krwi, badania moczu oraz stolca (analizy bakteriologiczne i pasożytnicze). W zależności od wieku pacjenta, towarzyszących objawów oraz podejrzeń innych przyczyn dolegliwości, lekarz może zdecydować się na wykonanie kolonoskopii, choć nie jest to konieczne. Ponadto może być konieczne potwierdzenie diagnozy przy użyciu ultrasonografii lub badań radiologicznych, a także przeprowadzenie testu tolerancji laktozy lub stosowanie diety bezlaktozowej przez określony czas, aby wykluczyć nietolerancję laktozy.

Następujące po sobie epizody biegunki i zaparć mogą sugerować obecność zespołu jelita drażliwego. Te dolegliwości wynikają z zaburzeń perystaltyki jelitowej, gdy ruchy mięśniowe, które ułatwiają transport pokarmu przez jelita do odbytu, ulegają zaburzeniom. Dysfunkcje motoryki jelitowej mogą być ściśle związane z ośrodkami nerwowymi w mózgu, które regulują ten proces. Podrażnienie ścian jelitowych może prowadzić do bólu i dyskomfortu w jamie brzusznej. Stan ten może nasilać się pod wpływem stresu, niezdrowych nawyków żywieniowych oraz spożywania posiłków w pośpiechu. Niestety, nie istnieje jedna, jednoznaczna przyczyna tego schorzenia, a jego rozwój jest wynikiem interakcji czynników indywidualnych, genetycznych oraz środowiskowych. Zespół jelita drażliwego jest uciążliwą chorobą przewodu pokarmowego, objawiającą się bólem brzucha oraz naprzemiennym występowaniem biegunki i zaparć. Niespecyficzne objawy często nie skłaniają pacjentów do konsultacji lekarskiej w celu postawienia diagnozy i wdrożenia terapii. Jednakże, jeśli dolegliwości utrzymują się dłużej niż trzy miesiące, warto skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia przyczyny problemu.