Zakażenie przewodu pokarmowego – przyczyny, czas trwania, leczenie, plan żywieniowy

Grypa jelitowa to zakażenie wirusowe układu pokarmowego, które atakuje zarówno żołądek, jak i jelita. Inne nazwy tego schorzenia to grypa żołądkowo-jelitowa lub "jelitówka". Pomimo podobieństwa objawów do grypy, nie jest ona wywoływana przez wirusa grypy. Choroba charakteryzuje się wysoką zaraźliwością i przenosi się poprzez kontakt z osobą zakażoną, jej wydzielinami lub przez spożycie skażonych pokarmów i wody. Ze względu na łatwość przenoszenia, grypa jelitowa często pojawia się w miejscach, gdzie zgromadzone są duże grupy ludzi, takie jak szkoły, ośrodki wypoczynkowe czy szpitale.

Grypa jelitowa jest wywoływana przez zakażenia wirusami należącymi do rodzin rotawirusów, norowirusów, adenowirusów lub astrowirusów. Rotawirusa są najczęstszym czynnikiem wywołującym biegunki wirusowe u niemowląt i małych dzieci, z najwyższą częstością zachorowań między 3. a 15. miesiącem życia. U dorosłych stanowią drugą najczęstszą przyczynę biegunek wirusowych. Prawie każde dziecko do 5. roku życia doświadcza zakażenia rotawirusami. W regionach o chłodnym klimacie występują w okresie jesienno-zimowym, natomiast w regionach o cieplejszym klimacie przez cały rok. Okres inkubacji wynosi od 1 do 3 dni. Norowirusy, takie jak wirus Norwalk, atakują zarówno dzieci, jak i dorosłych, powodując około 60% biegunek wirusowych i są odpowiedzialne za tzw. biegunki podróżnych. Sapowirusy odpowiadają za 2,2 do 12,7% przypadków biegunek wirusowych. Adenowirusy, należące do grupy wirusów, wywołują 1,5 do 5,4% przypadków biegunek u dzieci powyżej 2. roku życia. Spośród 57 typów adenowirusów tylko dwa typy – 40 i 41 – są przyczyną biegunek u ludzi. Okres inkubacji jest dłuższy niż w przypadku zakażenia rotawirusami i wynosi od 8 do 10 dni.

Objawy grypy jelitowej są podobne do innych infekcji przewodu pokarmowego i mogą obejmować: – częste, wodniste biegunki, – nudności oraz wymioty, – bóle brzucha i wzdęcia, – brak apetytu, – redukcję masy ciała, – bóle mięśni i stawów, – bóle głowy, – podwyższoną temperaturę ciała (w niektórych przypadkach nawet do 40°C), – dreszcze, – nadmierne pocenie się. Jednym z poważniejszych powikłań tej choroby jest odwodnienie. U dorosłych objawy odwodnienia mogą obejmować: – silne pragnienie, – rzadkie oddawanie moczu, – ciemny kolor moczu, – suchość skóry, – zawroty głowy lub omdlenia. Warto zaznaczyć, że biegunki wirusowe różnią się od bakteryjnych, ponieważ są wodniste i nie zawierają domieszek krwi ani śluzu. Dodatkowo, wymioty są częstsze w przypadku zakażeń wirusowych niż bakteryjnych. Pomimo tych różnic, ostateczne rozpoznanie przyczyny biegunki wymaga badań laboratoryjnych. Konieczne jest również różnicowanie zakażeń wywołanych przez salmonellę, Clostridium difficile, Escherichia coli lub pasożytniczymi inwazjami, takimi jak lamblioza (Giardia lamblia).

Zgodnie z informacjami, najczęstszymi sprawcami grypy jelitowej u dzieci są wirusy z rodziny rotawirusów. U niemowląt i małych dzieci takie infekcje mogą stanowić poważne zagrożenie, a nawet doprowadzić do zgonu. Dlatego konieczne jest ścisłe monitorowanie niepokojących objawów, takich jak: wielokrotne wymioty w ciągu dnia, brak oddawania moczu przez kilka godzin, obecność krwi w stolcu, zapadnięte ciemiączko, suchość w ustach i płacz bez łez, nadmierna senność oraz brak reakcji na bodźce zewnętrzne. Występowanie tych symptomów może wskazywać na ciężkie odwodnienie, co wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.

W terapii grypy jelitowej nie stosuje się specjalistycznych środków, gdyż antybiotyki są skuteczne jedynie wobec bakterii, nie wirusów. Kluczowe zalecenia obejmują pozostawanie w domu oraz utrzymanie odpowiedniego bilansu wodnego organizmu. U pacjentów z biegunką wirusową można zastosować probiotyki zawierające m.in. szczepy Lactobacillus GG oraz drożdże Saccharomyces boulardii. U dorosłych dozwolone jest podawanie leków hamujących perystaltykę jelit, np. loperamidu. Grypa jelitowa, jeśli nie towarzyszą jej powikłania, trwa od 1 do 10 dni. W ciężkich przypadkach, aby ustalić przyczynę biegunki, lekarz może przeprowadzić badania laboratoryjne w celu identyfikacji patogenów wywołujących zakażenie przewodu pokarmowego. W takiej sytuacji próbkę kału należy pobrać jak najszybciej po wystąpieniu objawów. Zapobieganie grypie jelitowej polega na regularnym myciu rąk oraz unikaniu miejsc z dużym natężeniem ruchu. Osoby z objawami grypy jelitowej powinny zostać w domu. Dodatkowo od 2006 r. dostępna jest szczepionka rotawirusowa dla niemowląt. Szczególnie narażone na tę chorobę są: – małe dzieci z powodu niedojrzałości układu odpornościowego i kontaktów w placówkach edukacyjnych; – osoby starsze, ponieważ ich odporność naturalnie słabnie z wiekiem; – osoby z niedoborami odporności, np. z AIDS, po chemioterapii lub radioterapii; – pracownicy w dużych zespołach, np. sprzedawcy, pielęgniarki, lekarze, recepcjonistki; – osoby często podróżujące do krajów o ciepłym klimacie.

W większości sytuacji grypa jelitowa jest schorzeniem, które należy jedynie przetrwać. Nie wymaga stosowania leków. Odpowiednio dobrana dieta może wspomóc łagodzenie dolegliwości, zmniejszyć negatywne skutki zakażenia i przyspieszyć odbudowę błony śluzowej jelit. Kluczowe jest utrzymanie właściwego nawodnienia organizmu. W trakcie infekcji zaleca się: – spożywanie dużej ilości płynów pomiędzy posiłkami, preferując te z elektrolitami, aby zapobiec odwodnieniu (można stosować gotowe preparaty nawadniające); – ssanie kostek lodu, gdy pacjent ma trudności z przyjmowaniem płynów; – rezygnację z soków owocowych i warzywnych, ponieważ mogą one nasilać biegunkę. Obecnie nie sugeruje się powstrzymywania się od jedzenia, gdyż organizm potrzebuje składników odżywczych do regeneracji, a głodzenie nie przynosi korzyści. Należy spożywać 4–6 niewielkich, łatwostrawnych posiłków, tj. niesmażonych, o niskiej zawartości tłuszczów, bez drażniących przypraw. Powinno się unikać napojów zawierających kofeinę i alkoholu.