Zaburzenia odżywiania u dzieci – przyczyny i objawy

Trudności związane z przyjmowaniem pokarmów dotyczą około 20% niemowląt w dobrym stanie zdrowia oraz około 80% niemowlaków z zaburzeniami w rozwoju, które prawdopodobnie utrudniają prawidłowy proces karmienia. Te zaburzenia charakteryzują się uporczywymi i nieprawidłowymi zachowaniami podczas jedzenia, które prowadzą do nieprawidłowego spożywania i wchłaniania pokarmów, a także znacznie pogarszają stan zdrowia fizycznego oraz funkcjonowanie w sferze psychospołecznej. Jeśli zaburzenia te nie zostaną leczone, mogą objawiać się również w późniejszym wieku dziecięcym.

U niemowląt problemy z karmieniem i odżywianiem mogą wynikać z różnych czynników, takich jak zaburzenia regulacji snu, czuwania, trawienia oraz trudności z połykaniem. Często towarzyszą im choroby układu krążeniowego, oddechowego lub pokarmowego. Dziecko może być ospałe, zmęczone, co obniża jego apetyt. Inne zaburzenia wynikają z nadmiernego zainteresowania malucha otoczeniem – zabawki, spacery czy dźwięki mogą odciągać jego uwagę od jedzenia. Jeśli jednak po aktywności dziecko zjada posiłek, nie jest to niebezpieczne. Inne przypadki związane są z nieprawidłową relacją między niemowlęciem a rodzicem/opiekunem, wynikającą z depresji poporodowej, problemów rodzinnych lub uzależnień. W takich sytuacjach dziecko może odmawiać jedzenia, wykazywać brak zainteresowania otoczeniem oraz objawy autyzmu.

U małych dzieci, objawy, które mogą wskazywać na nieprawidłowe zachowania żywieniowe, obejmują: niedostateczne spożywanie pokarmów w stosunku do wieku dziecka, brak sygnałów głodu oraz braku zainteresowania posiłkami, odmowę przyjmowania posiłków w obecności innych domowników, nadmierne unikanie jedzenia poprzez płacz, krzyk, symulowanie wymiotów, kaszel; lęk przed połykaniem lub wprowadzaniem pokarmu do ust. Te objawy mogą wynikać z traumatycznych doświadczeń związanych z jedzeniem, nadmiernego nacisku podczas posiłków lub karmienia „na siłę”. Warto rozważyć, czy dziecko nie doświadczyło w przeszłości zadławienia się, zadławienia lub spożycia nieprzyjemnego pokarmu (zbyt gorzkiego, ostrego, o nieodpowiedniej konsystencji), co mogło prowadzić do rozwoju lęku przed jedzeniem. Pica – spożywanie przez dziecko niepożywczych substancji, takich jak farby, kredy, glina, tynk, ziemia z doniczek, papier, owady. Przyczyny tego zachowania nie są w pełni poznane, jednak u dzieci z pica stwierdza się niedobory wapnia i żelaza, które dziecko prawdopodobnie próbuje uzupełnić poprzez spożywanie nietypowych produktów. Obserwuje się również nadmierną stymulację jamy ustnej, jak ssanie kciuka, obgryzanie paznokci; selektywne jedzenie, czyli neofobia żywieniowa – dziecko preferuje tylko kilka produktów, np. frytki, ser i bułki. Przyczyny należy szukać w psychice dziecka i wraz z psychologiem analizować czynniki prowadzące do takiego zachowania. Dzieci z zaburzeniami żywieniowymi często cierpią na niedożywienie, co objawia się mniejszą masą ciała i wzrostem w porównaniu do rówieśników, apatią, sennością, trudnościami z aktywnością fizyczną oraz smutkiem. Diagnoza wymaga obserwacji objawów przez co najmniej miesiąc. Nie należy ignorować pierwszych sygnałów, gdyż nieleczone zaburzenia żywieniowe u dzieci do drugiego roku życia w 70% przypadków utrzymują się w późniejszym wieku.