Truskawki i zagrożenia dla układu krążenia

Analiza czynników sprzyjających rozwojowi patologii układu sercowo-naczyniowego pozwala wyróżnić dwie fundamentalne kategorie: elementy poddające się interwencji profilaktycznej oraz te, na które wpływ człowieka pozostaje ograniczony. Z biegiem lat prawdopodobieństwo wystąpienia dysfunkcji krążeniowych systematycznie narasta, przy czym statystycznie częściej dotyczy ono przedstawicieli płci męskiej niż żeńskiej, a także osób obciążonych dziedzicznym ryzykiem – szczególnie w kontekście występowania w rodzinie incydentów niedokrwiennych mięśnia sercowego bądź zmian miażdżycowych w obrębie naczyń. Do kluczowych, potencjalnie korygowalnych determinantów zalicza się: nałogowe palenie wyrobów tytoniowych, niezbilansowane nawyki żywieniowe obfitujące w tłuszcze trans i nasycone, utrzymujące się podwyższone wartości ciśnienia tętniczego krwi, zaburzenia lipidowe objawiające się nadmierną koncentracją frakcji LDL cholesterolu oraz trójglicerydów, a także nadwagę lub otyłość. Interesujące wnioski płyną z analizy wyników przeprowadzonego na szeroką skalę badania Iowa Women’s Health Study, gdzie zaobserwowano istotną statystycznie korelację pomiędzy regularnym spożywaniem truskawek a redukcją umieralności z przyczyn kardiologicznych w grupie kobiet po menopauzie (źródło: Mink P.J. et al., 2007). Czy istnieją naukowo uzasadnione podstawy, by sądzić, iż te owoce jagodowe wywierają protekcyjny wpływ na funkcjonowanie układu sercowego?

Owoce truskawki wyróżniają się nie tylko znaczną ilością wybranych witamin – w szczególności kwasu askorbinowego oraz folianów – lecz również obecnością szerokiego spektrum związków o udokumentowanym działaniu biologicznie aktywnym. Do najważniejszych z nich zalicza się pochodne kwasów fenolowych (w tym kwasy hydroksycynamonowe oraz hydroksybenzoesowe), a także flawonoidy, wśród których dominującą rolę odgrywają antocyjany. Badania sugerują, iż te bioaktywne składniki mogą intensyfikować mechanizmy obrony antyoksydacyjnej na poziomie komórkowym, ograniczać nasilenie reakcji zapalnych oraz minimalizować ryzyko niekontrolowanych mutacji w materiale genetycznym. Dzięki tym właściwościom truskawkom – podobnie jak innym owocom jagodowym – przypisuje się potencjalne działanie prewencyjne wobec szeregu schorzeń o charakterze przewlekłym, takich jak zaburzenia metaboliczne (np. cukrzyca typu 2), epizody depresyjne, nowotwory złośliwe, choroby neurodegeneracyjne (m.in. Alzheimer, Parkinson) oraz patologie układu sercowo-naczyniowego.

Pionierskie badanie przeprowadzone przez zespół naukowców pod kierownictwem A. Basu miało na celu ocenić, w jaki sposób systematyczne włączanie truskawek do codziennej diety może modyfikować kluczowe wskaźniki ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego. W eksperymencie wzięło udział trzydzieści osób dorosłych, u których wcześniej zdiagnozowano zespół metaboliczny – stan charakteryzujący się współwystępowaniem kilku nieprawidłowości metabolicznych, takich jak insulinooporność, nadciśnienie tętnicze czy dyslipidemia. Uczestników losowo przydzielono do dwóch grup: interwencyjnej oraz kontrolnej. Przez okres ośmiu tygodni osoby z grupy interwencyjnej codziennie przyjmowały napój zawierający pięćdziesiąt gramów liofilizowanego proszku truskawkowego, co odpowiada ekwiwalentowi pięciuset gramów świeżych owoców. Grupa kontrolna otrzymywała identyczną objętość czystej wody. Po zakończeniu interwencji zaobserwowano istotne statystycznie obniżenie stężenia cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL w surowicy krwi uczestników grupy interwencyjnej w porównaniu z grupą kontrolną. Choć uzyskane rezultaty są obiecujące, autorzy podkreślają, że ze względu na niewielką liczbę badanych – z dominacją płci żeńskiej – oraz krótki okres obserwacji, nie można jeszcze jednoznacznie zalecać truskawek jako skutecznej strategii redukcji ryzyka sercowo-naczyniowego. Niemniej jednak, wyniki te pozostają w zgodzie z innymi niezależnymi badaniami, które również wskazują na potencjalne korzyści zdrowotne płynące ze spożywania tych owoców. Na przykład, zespół pod kierownictwem R. G. Feresin przeprowadził analogiczne badanie z udziałem sześćdziesięciu kobiet po menopauzie, które przez osiem tygodni dwa razy dziennie spożywały napoje zawierające różne dawki liofilizowanych truskawek (25 g lub 50 g) lub placebo. Tylko w grupie przyjmującej napój z 25 gramami proszku truskawkowego zaobserwowano znaczące obniżenie ciśnienia skurczowego oraz poprawę elastyczności naczyń krwionośnych. Kolejne badanie, przeprowadzone przez E. Park i współpracowników, wykazało, że spożycie napoju truskawkowego przed posiłkiem prowadziło do niższych poziomów insuliny poposiłkowej u dorosłych z insulinoopornością w porównaniu z grupami kontrolnymi, które otrzymywały napój bez truskawek lub z ich mniejszą ilością. Z kolei meta-analiza opracowana przez A. Hadi i zespół sugeruje, że regularne spożywanie co najmniej pięćdziesięciu gramów truskawek dziennie przez minimum dwanaście tygodni może przyczynić się do obniżenia ciśnienia rozkurczowego, szczególnie u osób z zaburzeniami lipidowymi. Dodatkowo, u tych pacjentów odnotowano redukcję stężenia cholesterolu całkowitego oraz jego utlenionej frakcji LDL, co może mieć istotne znaczenie w kontekście prewencji miażdżycy.

Badania epidemiologiczne przeprowadzone przez zespół pod kierownictwem A. Cassidy (2013) sugerują, że regularne spożywanie co najmniej trzech porcji truskawek tygodniowo może istotnie zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia zawału mięśnia sercowego. Analiza objęła grupę ponad 93 tysięcy kobiet w przedziale wiekowym 25–42 lat, których nawyk żywieniowy monitorowano co cztery lata przez osiemnaście lat trwania obserwacji. W tym okresie zarejestrowano łącznie 405 incydentów zawałowych. Wyniki wykazały statystycznie istotną korelację odwrotną między częstotliwością konsumpcji antocyjanów – flawonoidów obecnych m.in. w truskawkach i jagodach – a ryzykiem rozwoju choroby wieńcowej. Osoby, które deklarowały spożywanie ponad trzech porcji tych owoców tygodniowo, wykazywały aż o 32% mniejsze ryzyko zawału w porównaniu z tymi, które jadły je rzadziej niż raz w miesiącu. Mechanizm ochronny nie został jeszcze w pełni wyjaśniony; hipotezy obejmują potencjalne działanie przeciwzapalne antocyjanów, ich wpływ na profil lipidowy (w tym redukcję stężenia lipoprotein o niskiej gęstości) oraz poprawę funkcji śródbłonka naczyniowego. Przyszłe badania kliniczne mogą dostarczyć bardziej precyzyjnych odpowiedzi na temat biologicznych podstaw tej zależności.

Truskawki charakteryzują się krótkim okresem naturalnej dostępności, ograniczonej zazwyczaj do zaledwie dwóch–trzech miesięcy w ciągu roku. Aby cieszyć się ich walorami smakowymi i odżywczymi również poza okresem wegetacyjnym, zaleca się stosowanie techniki kontrolowanego mrożenia. Przed przystąpieniem do procesu konieczne jest dokładne opłukanie owoców pod bieżącą wodą oraz usunięcie zielonych ogonków za pomocą ostrego noża lub nożyczek kuchennych. Następnie truskawki należy rozmieścić na płaskiej powierzchni – najlepiej na wyłożonej papierem do pieczenia blasze – w taki sposób, aby poszczególne owoce nie dotykały się nawzajem. Tak przygotowany materiał poddaje się wstępnemu zamrożeniu w temperaturze około -18°C przez okres około 120 minut. Po tym etapie, kiedy owoce są już częściowo zamrożone, można je przenosić do szczelnych pojemników przeznaczonych do długotrwałego przechowywania w niskich temperaturach lub do specjalistycznych woreczków do mrożenia żywności. Wstępne zamrożenie zapobiega późniejszemu zlepianiu się owoców i ułatwia ich porcjowanie. Regularne spożywanie truskawek oraz innych owoców jagodowych w ramach zrównoważonej diety może przyczyniać się do obniżenia ryzyka wystąpienia schorzeń układu sercowo-naczyniowego, pod warunkiem jednoczesnego eliminowania modyfikowalnych czynników ryzyka, takich jak nieprawidłowa dieta, brak aktywności fizycznej czy palenie tytoniu.