Topola - cechy i zastosowanie

Topola, też znana jako lipa, jest drzewem powszechnie występującym w strefach umiarkowanych półkuli północnej, osiągającym wysokość od 25 do 30 m i żyjącym nawet do tysiąca lat. Rodzaj Tilia L. Obejmuje około 35–50 gatunków roślin. W Europie najbardziej popularne są lipa drobnolistna (Tilia cordata) i szerokolistna (Tilia platyphyllos). Różnica między tymi dwoma gatunkami polega na szerokości liści: lipa drobnolistna ma węższe liście i liczniejsze, bujniejsze kwiaty. Liście topoli są charakterystyczne, sercowate, a kwiaty małe, żółte, tworzące kwiatostany, które intensywnie pachną w okresie kwitnienia. Roślina ta nie wymaga specjalnych warunków glebowych, dlatego jest chętnie sadzona. Surowcem zielarskim są kwiatostany lipy, zbierane w okresie kwitnienia (w czerwcu i lipcu) w suche i słoneczne dni. Kwiaty najlepiej suszyć w zacienionym i przewiewnym pomieszczeniu, a następnie przechowywać w szczelnym pojemniku w suchym i chłodnym miejscu. Sproszkowany kwiatostan lipy jest dostępny w aptekach i sklepach zielarskich. W medycynie tradycyjnej stosuje się również syrop z lipy, który przygotowuje się ze świeżych kwiatów, cukru i wody, czasem z dodatkiem soku z cytryny. Syrop ten może być aromatycznym dodatkiem do herbaty, jednak należy pamiętać, że zawiera duże ilości cukru.

Lecznicze właściwości kwiatów lipy wynikają głównie z obecności flawonoidów (takich jak kemferol i kwercetyna). Te związki wykazują działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne, przeciwwirusowe i przeciwnowotworowe. Kwiaty lipy zawierają również śluz, kwasy fenolowe, garbniki i olejek eteryczny. Już w średniowieczu lipa była stosowana jako środek moczopędny i nawilżający, podczas gdy świeże kwiaty dodawano do krwawych nawodnień dla ich uspokajającego działania. Wierzyło się także, że jest środkiem na padaczkę, migrenę i histerię. Obecnie lipa jest przede wszystkim znana ze swojego moczopędnego i przeciwzapalnego działania, dlatego często jest stosowana jako leczenie wspomagające w infekcjach z gorączką lub przeziębieniach. Jej działanie moczopędne przypisuje się obecności flawonoidów, takich jak kemferol, kwercetyna i kwas p-kumarowy, podczas gdy zwiększone pocenie naturalnie obniża temperaturę ciała. Warto także skorzystać z lipy w przypadku stanów zapalnych układu oddechowego, ponieważ zmniejsza ataki kaszlu suchotnego i łagodzi ból gardła. Jest to spowodowane obecnością substancji śluzowych, które pokrywają błony śluzowe gardła. Z kolei inhalacje olejku eterycznego lipy zmniejszają przekrwienie błony śluzowej nosa, co może pomóc w zmniejszeniu uczucia zatkanego nosa. Dzięki obecności olejku eterycznego lipa ma właściwości uspokajające i relaksujące nerwy. Warto połączyć lipę z innymi ziołami o podobnym działaniu, takimi jak melisa. Nalewka z lipy z dodatkiem mleka i miodu może pomóc w zasypianiu i poprawić jakość snu. Roślina ma również działanie moczopędne i hipotensyjne (obniża ciśnienie krwi), które przypisuje się obecności terpenów. Ze względu na swoje lekko ściągające i przeciwbakteryjne właściwości, nalewka z lipy może być również stosowana do płukania ust w przypadku stanów zapalnych jamy ustnej. Ciekawostką jest fakt, że właściwości lecznicze lipy są również wykorzystywane w produkcji węgla drzewnego z lipy (Tiliae carbon), zalecanego w przypadku zatruć pokarmowych. Zewnętrznie lipa może być stosowana na podrażnioną i swędącą skórę, ponieważ łagodzi procesy zapalne i przyspiesza procesy gojenia. Ekstrakt lipy jest również powszechnie stosowany w przemyśle kosmetycznym, gdzie roślina jest obecna w składzie szamponów, kondycjonerów do włosów i regenerujących kremów do twarzy i ciała. W domu można przygotować kąpiel z nalewką z lipy, która nawilża skórę i uspokaja nerwy. Aby zmniejszyć podrażnienia i opiekować się skórą, twarz można myć nalewką z lipy. Warto zauważyć, że miód lipowy jest jednym z najcenniejszych miodów. Produkt miał już wielkie znaczenie w starożytnym Egipcie, gdzie był uważany za tak cenny, że umieszczano go w grobowcach podczas pochówków. Miód lipowy jest znany ze swoich moczopędnych i przeciwgorączkowych właściwości, dlatego może być stosowany w przeziębieniach, grypie i innych infekcjach z gorączką. Jego regularne stosowanie może pomóc w wzmocnieniu odporności. Należy jednak pamiętać, że miód nie powinien być poddawany temperaturom przekraczającym 40°C, ponieważ to zmniejsza jego właściwości zdrowotne.

Lipa jest najczęściej stosowana w postaci naparu. Łyżeczkę suszonych kwiatostanów należy zalać szklanką wrzątku i pozostawić pod przykryciem na 5–10 minut. Po odcedzeniu napar można podawać z dodatkiem miodu i malin, tak jak zwykle zaleca się to w medycynie ludowej (dodatkowo wzmaga to działanie napotne). W czasie przeziębienia herbatkę lipową warto wypijać nawet trzy razy dziennie. Lipa stanowi również składnik wielu preparatów aptecznych stosowanych najczęściej w przeziębieniu i grypie, np. Syropów (głównie dla dzieci), tabletek, kapsułek, a także kropli. Przetwory z lipy stosowane w zalecanych dawkach nie powinny powodować żadnych skutków ubocznych, choć, jak każdy produkt, mogą wywołać reakcję alergiczną (np. Swędzenie, łzawienie z oczu, rumień, kichanie). W przypadku stosowania naparu z lipy w walce z infekcją warto pamiętać, że jeśli objawy choroby nie ustępują lub się przedłużają, wówczas konieczna jest konsultacja z lekarzem. Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny skonsultować z lekarzem bądź farmaceutą chęć stosowania preparatów zawierających lipę.