Sprue - przyczyny, objawy, terapia i dieta

Celiakia, inaczej nazywana glutenozależną choroba trzewną (coeliac disease), stanowi najczęstszą chorobę gastroenterologiczną, występującą w populacji ogólnej w ok.. 1% [1]. Jest chorobą zapalną jelita cienkiego, autoimmunologiczną o podłożu genetycznym, której przyczyną jest nietolerancja glutenu.. Wspomniany gluten stanowi frakcję białek zbożowych: gliadyny zawartej w pszenicy, sekaliny w życie oraz hordeiny w jęczmieniu.. W wyniku toksycznego działania glutenu, u chorych dochodzi do zaniku nabłonka jelitowego, co znacząco utrudnia wchłanianie składników odżywczych, niezbędnych do prawidłowego wzrostu i funkcjonowania naszego organizmu.. Stan kosmków jelitowych określa się na podstawie badania mikroskopowego bioptatu, czyli fragmentu tkanki, pobranej z jelita cienkiego.. W przypadku tego badania ocenia się liczbę limfocytów śródnabłonkowych, stanowiących pierwszy, najbardziej czuły wskaźnik toksycznego działania glutenu oraz stan kosmków jelitowych.. Wyniki przedstawiane są w skali Marsha (od 0 do 3c), gdzie 0 stanowi brak zmian morfologicznych i prawidłową błonę śluzową jelita cienkiego, zaś 3a całkowity zanik kosmków i obfite nacieki limfocytów.. W diagnostyce wykorzystuje się przede wszystkim badania serologiczne gdzie oznaczamy autoprzeciwciała przeciwko endomysium mięśni gładkich (EmA) oraz transglutaminazie tkankowej (tTG) w klasie IgA.. Przeciwciała te mogą występować w postaci choroby latentnej, co stanowi ostrzeżenie o możliwości rozwinięcia się celiakii w przyszłości u osób z brakiem klinicznych objawów [2].

Głównym czynnikiem wywołującym zmiany jelita cienkiego jest gluten.. W wyniku hydrolizy zostaje rozłożony do 33-aminokwasowych fragmentów, które następnie są transportowane do blaszki właściwej błony śluzowej jelita.. Prowadzi to do powstania stanu zapalnego, który z czasem niszczy kosmki jelitowe, co wtórnie zaburza proces trawienia i wchłaniania.. U osób predysponowanych genetycznie stwierdza się obecność alleli HLA DQ2 i/lub DQ8, które odgrywają rolę w procesie zapalnym, toczącym się na obszarze jelita cienkiego [3].

Objawy kliniczne celiakii mogą ujawnić się w każdym wieku i charakteryzują się dużym zróżnicowaniem.. Najbardziej typowymi objawami, które możemy zaobserwować u dzieci, są biegunka, bóle brzucha, wzdęcia, objawy zespołu złego wchłaniania oraz utrata masy ciała.. Innymi objawami, rzadko kojarzonymi z celiakią, są stałe uczucie zmęczenia, depresja, osteoporoza lub niedokrwistość, której przyczynę może stanowić utrudnienie wchłaniania żelaza bądź utrata tego mikroelementu w wyniku krwawień z przewodu pokarmowego.. Wymienione objawy najczęściej stanowią powikłania nieleczonej celiakii u chorych, którzy świadomie lub nie, pomimo choroby, stosowali dietę zawierającą gluten.

W wyniku przeprowadzonej diagnostyki i stwierdzenia celiakii, chorzy bezwzględnie muszą stosować się do zasad diety bezglutenowej do końca życia.. Dieta powinna być wprowadzona dopiero po postawieniu diagnozy, konsultacji z lekarzem gastroenterologiem i przeprowadzeniu badań.. Wcześniejsza eliminacja glutenu z diety, może wiązać się z uniemożliwieniem postawienia prawidłowego rozpoznania [4].

Dieta bezglutenowa stanowi podstawę leczenia celiakii.. Jest to dieta eliminacyjna, w której dzienne spożycie glutenu nie przekracza 10 mg.. Z jadłospisu wykluczamy wszystkie produkty i przetwory pochodzące z pszenicy, żyta, jęczmienia, a także owsa, które pomimo naturalnego braku glutenu, może być nim zanieczyszczone [2].. Do diety należy wprowadzić zamienniki w postaci chleba i innych produktów wytworzonych na bazie naturalnie bezglutenowych surowców takich jak ryż, ziemniaki, soja, proso, gryka, tapioka, amarantus, maniok.. Glutenu nie zawierają także soczewica, fasola, sago, sorgo, orzechy, mięso, owoce i warzywa.. Szczególną uwagę należy zwrócić na produkty gotowe, pakowane, w których składzie może znajdować się gluten użyty w czasie produkcji.. Dotyczy to przede wszystkim wędlin i konserw mięsnych, słodyczy, czy też gotowych dań z dodatkiem sosów.. Dobrze zbilansowana dieta bezglutenowa może być smaczna, przyjemna, a jednocześnie stanowić najlepsze lekarstwo u chorych z celiakią.. Ścisłe trzymanie się wymogów diety pozwala na wyeliminowanie objawów choroby przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej jakości życia i stanu zdrowia.