Skaza ryb metalami ciężkimi – przyczyny i wpływ na zdrowie

Głównym źródłem problemu jest degradacja środowiska wodnego, spowodowana działalnością przemysłową, intensywnym rolnictwem, wyciekami ropy, odpadami komunalnymi oraz przemysłowymi. Szkodliwe związki chemiczne mogą przenikać do organizmu człowieka wraz z pożywieniem, zwłaszcza produktami rybnymi, które najczęściej zawierają metale ciężkie, pestycydy oraz dioksyny. Długowieczne ryby gromadzą większe ilości toksyn niż gatunki o krótszym cyklu życia.

Do szkodliwych metali ciężkich należą rtęć, kadm i ołów. Rtęć występuje głównie w postaci związków organicznych i nieorganicznych. Szczególnie niebezpieczne są związki organiczne rtęci, które powstają w wodach ze związków nieorganicznych. Głównym źródłem ekspozycji na rtęć dla ludzi jest spożycie ryb i owoców morza. Rtęć wywiera szkodliwy wpływ na układ nerwowy. Zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) nr 1881/2006 z 19 grudnia 2006 r., dopuszczalne stężenie rtęci w rybach wynosi 0,050 mg/kg; dla niektórych gatunków, takich jak żabnica, zębacz smugowy, pelamida, węgorz, gardłosz, grenadier, halibut, marlin, makaira, smuklica, barwena, szczupak, orcyn, karlik, koleń iberyjski, raja, karmazyn, żaglica, pałasz ogoniasty, morlesz, rekin (wszystkie gatunki), gempel lub kostropak, jesiotr, włócznik, tuńczyk, dopuszczalne stężenie wynosi 1,0 mg/kg. Kadm występuje w postaci chlorków i siarczanów, a jego negatywny wpływ dotyka całego organizmu, zwłaszcza układu rozrodczego. Zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) 488/2014 z 12 maja 2014 r., dopuszczalne stężenie kadmu w rybach wynosi 0,50 mg/kg, z wyjątkiem makreli i tuńczyka (0,10 mg/kg), tazana maruna (0,15 mg/kg), sardeli, włócznika, sardynki (0,25 mg/kg), skorupiaków (0,50 mg/kg) i małży (1,0 mg/kg). Ołów występuje w postaci azotanów i octanów, a jego nadmiar zaburza pracę układu oddechowego i krwionośnego. Zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) 2015/1005 z 25 czerwca 2015 r., dopuszczalne stężenie rtęci w rybach wynosi 0,30 mg/kg.

Kobiety w ciąży powinny być szczególnie ostrożne, ponieważ pewne substancje chemiczne mogą przenikać przez łożysko i naruszać rozwój płodu. Jednym z najgroźniejszych związków jest metylortęć, silny neurotoksynę, która może prowadzić do poważnych zaburzeń rozwojowych, w tym niedorozwoju umysłowego oraz uszkodzenia narządów zmysłów, takich jak wzrok i słuch. Dlatego ciężarne powinny unikać spożywania ryb zanieczyszczonych metylortęcią, w tym marlina, miecznika, szczupaka, rekinów, tuńczyka, ale także mniej szkodliwych gatunków, jak makrela i halibut.

Bez wątpienia należy unikać wszystkich drapieżnych ryb, które gromadzą szkodliwe substancje poprzez spożywanie innych zwierząt. Podczas zakupu należy zwrócić uwagę na pochodzenie ryb oraz czy posiadają certyfikat MSC, potwierdzający ich pochodzenie z zrównoważonych połowów i odpowiednio zarządzanych zasobów. Ponadto, warto wybierać ryby z lokalnych połowów, co zmniejszy transport. Różnorodność jest kluczowa. Należy wybierać różne gatunki ryb, co ograniczy połów najpopularniejszych. Przed zakupem należy zapytać sprzedawcę o pochodzenie ryb. Decydując się na zakup, istotne jest również posiadanie wiedzy na temat bezpiecznego połowu oraz unikanie gatunków zagrożonych wyginięciem. W tabeli przedstawiono możliwość zakupu ryb w zależności od stopnia zagrożenia gatunku. Tab. 1 Możliwość zakupu ryb w zależności od zagrożenia wyginięciem gatunku. Ryby, które można kupić, należy zachować ostrożność, nie kupować. Dorsz (stado wschodnie), Dorsz (stado zachodnie), Halibut atlantycki, Fląderka, Śledź, Ciernik, Mały piesiec, Homar norweski, Krewetka tropikalna, Homar, Krab, Łosoś bałtycki, Karp, Krewetka północna, Rekiny i płaszczki, Łosoś pacyficzny, Łosoś hodowlany, Śledź, Makrela, Fląderka, Tuńczyk płetwonogi, Dorsz atlantycki, Pangasius, Węgorz, Okonie, Sandacz, Szczupak, Marena, Śledź, Tilapia, Śledź, Tuńczyk i wszystkie z certyfikatem MSC. WWF, Co na kolację, Poradnik ekologiczny WWF. Ryby są bardzo polecane w diecie każdego człowieka. Pamiętaj, że oprócz składników odżywczych mogą być źródłem szkodliwych substancji, takich jak metale ciężkie. Dlatego najlepiej spożywać je 2-3 razy w tygodniu. Kobiety w ciąży lub karmiące piersią powinny ograniczyć częstotliwość spożywania, szczególnie dużych drapieżników. Ponadto, przy zakupie ryb należy wybierać tylko z bezpiecznych źródeł.