Olej z orzechów kokosowych – czy można go spożywać? Zalety i wady

Olej kokosowy, inaczej określanym mianem masła kokosowego, uzyskuje się poprzez wyciskanie miąższu owoców palmy kokosowej (*Cocos nucifera*). Jego unikalny profil chemiczny charakteryzuje się dominacją nasyconych kwasów tłuszczowych, które stanowią ponad 80% całkowitej zawartości – z wyraźnym przewagą kwasu laurynowego (C12:0). Udział kwasów jednonienasyconych oraz wielonienasyconych pozostaje marginalny, co odróżnia go od większości innych olejów roślinnych. W kontekście wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (WNKT), 100-gramowa porcja produktu zawiera jedynie 1,7 grama, podczas gdy dla porównania olej rzepakowy dostarcza ich aż 25,3 grama. Ze względu na wysoką koncentrację tłuszczów, olej kokosowy należy do produktów o znacznej gęstości energetycznej – 100 gramów dostarcza organizmowi 833 kilokalorii. Poniższa tabela prezentuje pełen profil odżywczy oleju kokosowego, opracowany na podstawie danych z oficjalnej bazy *FoodData Central* (USDA, dostępnej pod adresem: fdc.nal.usda.gov/index.html).

Olej kokosowy to niezwykle popularny produkt.. Wykorzystywany jest w przemysłach spożywczym, kosmetycznym oraz farmaceutycznym.. Nie bez powodu stał się taki „modny”, można mu przypisać kilka zalet.. Ze względu na wysoką zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych doskonale nadaje się do smażenia.. Kwasy te wykazują dużą stabilność podczas obróbki termicznej, a ich punkt dymienia jest nieco wyższy niż jedno- oraz wielonienasyconych kwasów tłuszczowych.. W jednym z badań zwrócono jednak uwagę na stabilność oliwy z oliwek podczas długiego smażenia.. Wykazano, że ten tłuszcz także charakteryzuje się wysoką stabilnością, nawet podczas godzinnej obróbki termicznej (S.. Casal i wsp. 2010). Oliwa cechuje się znacznie niższą zawartością nasyconych kwasów tłuszczowych, dlatego będzie lepszym wyborem dla osób zmagających się z chorobami układu krążenia.. To, co wyróżnia olej kokosowy na tle innych tłuszczów bogatych w nasycone kwasy tłuszczowe (smalec, masło), to brak cholesterolu, który mógłby się utleniać podczas smażenia.. Sugeruje się, że składniki zawarte w oleju kokosowym mogą pozytywnie oddziaływać na pracę mózgu.. Już w 2004 r.. Naukowcy zauważyli, że średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe wpłynęły na poprawę pracy mózgu u osób z łagodną postacią choroby Alzheimera (M.. R. Reger i wsp. 2004). Kilka lat później udowodniono, że przyjmowanie 40 ml oleju kokosowego miało wpływ na poprawę funkcji poznawczych u badanych.. Z uwagi na to, że badanie obejmowało grupę zaledwie 44 osób, warto przeprowadzić je ponownie na większej grupie badawczej (J.. E. De la Rubia Ortí i wsp.. 2017). Niestety żadne badania nie są w stanie potwierdzić wpływu oleju kokosowego na sam proces leczenia choroby Alzheimera.. Jego działanie opiera się tylko na poprawie pracy mózgu.. Kwasy MCT są wykorzystywane w leczeniu niektórych chorób układu pokarmowego.. Szczególnie dotyczy to chorób trzustki, zespołu jelita drażliwego (IBS) oraz choroby Leśniowskiego-Crohna.. Wykazują one działanie bakteriobójcze, przeciwbólowe oraz przeciwzapalne, dlatego też bardzo często podaje się je osobom z zaburzoną pracą przewodu pokarmowego (S.. K. Yeap i wsp. 2015). Olej MCT jest produkowany z oleju kokosowego, lecz należy mieć na uwadze, że nie działają one w ten sam sposób.. Szczególnie że olej MCT zazwyczaj nie zawiera w swoim składzie kwasu laurynowego, w który z kolei bogaty jest tłuszcz kokosowy.. Olej MCT głównie składa się z kwasów kaprylowego oraz kaprynowego.. Oznacza to, że zawiera przede wszystkim średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe, natomiast olej kokosowy – długołańcuchowe.. Nie należy porównywać tych dwóch rodzajów kwasów ze sobą m.. in. Ze względu na odmienny metabolizm (S.. A. Rial 2016). Olej kokosowy jest bardzo często wykorzystywany do produkcji kremów, balsamów oraz mydeł.. Wykazano jego korzystny wpływ na nawilżenie skóry (A.. Piotrowska, N. Totko-Borkusiewicz, A. Klucznik 2019). Ponadto wykazuje pozytywne działanie w leczeniu chorób skóry, m.. in. Dzięki swoim właściwościom kojącym.. Miejscowe stosowanie oleju kokosowego virgin powoduje zmniejszenie stanu zapalnego, może również mieć pozytywny wpływ na leczenie egzemy oraz atopowego zapalenia skóry (S.. R. Varma i wsp. 2019).

Olej kokosowy, mimo swojej popularności w kulinariach i kosmetyce, niesie ze sobą poważne zagrożenia dla zdrowia, szczególnie w kontekście układu krążenia. Jego wysoka zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych – przekraczająca 80% składu – sprzyja podwyższeniu stężenia frakcji LDL, znanej jako "zły cholesterol", co z kolei zwiększa ryzyko miażdżycy, zawałów serca oraz udarów mózgu. Te niepokojące zależności zostały udokumentowane w licznych badaniach klinicznych, w tym w oficjalnym stanowisku Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego (AHA) z 2017 roku, które jednoznacznie odradza jego regularne spożywanie. Co więcej, systematyczne przeglądy literaturowych danych – takie jak analizy Eyresa (2016) czy Neelakantana (2020) – potwierdzają, że olej kokosowy nie tylko nie wykazuje korzystnych właściwości prozdrowotnych, ale wręcz przewyższa pod względem szkodliwości inne tłuszcze roślinne, w tym masło czy smalec. Dodatkowym problemem jest jego ubóstwo w niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, których deficyt w diecie Polaków jest już znaczący. Zastępowanie oleju rzepakowego czy oliwy z oliwek extra virgin olejem kokosowym może więc pogłębiać ten niedobór, co w perspektywie długoterminowej sprzyja rozwojowi stanów zapalnych i nowotworów (Mess et al., 2017).

Tłuszcze stanowią fundamentalny element wyważonej diety człowieka, pełniąc kluczowe funkcje metaboliczne i strukturalne. Decydując się na włączenie oleju kokosowego do jadłospisu, konieczne jest uwzględnienie zarówno jego potencjalnych korzyści, jak i istotnych ograniczeń. Eksperci podkreślają, że umiarkowane spożycie – ograniczone do jednej lub dwóch łyżek stołowych dziennie – przez osoby cechujące się prawidłowym profilem lipidowym nie wiąże się z bezpośrednim zagrożeniem dla zdrowia. Niemniej jednak, z perspektywy dietetycznej, znacznie bardziej racjonalnym wyborem okazują się tłuszcze pochodzenia nietropikalnego, w szczególności wysokiej jakości olej rzepakowy oraz nierafinowana oliwa z oliwek, które charakteryzują się korzystniejszym składem kwasów tłuszczowych. Przypisywanie olejowi kokosowemu miana "superżywności" oraz nadmierne gloryfikowanie jego rzekomych właściwości prozdrowotnych stanowi poważny błąd merytoryczny, wynikający przede wszystkim z wysokiej koncentracji nasyconych kwasów tłuszczowych, które mogą negatywnie oddziaływać na układ sercowo-naczyniowy. Osoby zdiagnozowane z zaburzeniami krążenia lub obciążone zwiększonym ryzykiem ich rozwoju powinny bezwzględnie wykluczyć ten produkt z diety, zastępując go alternatywnymi źródłami tłuszczu o udokumentowanym pozytywnym wpływie na profil lipidowy.