Olej ryżowy – właściwości, zastosowanie dla włosów oraz w kuchni, w tym do smażenia i gotowania

Olej ryżowy jest stosunkowo nowym olejem wprowadzonym na rynek konsumencki.. W Polsce nie jest tak popularny jak w krajach azjatyckich: Japonii, Tajwanie, Chinach czy Tajlandii.. Całkowita produkcja światowa ryżu wynosi 4000 milionów ton rocznie, z czego około 6 – 7 milionów ton stanowi powstały z niego olej jadalny.. Olej ryżowy jest pozyskiwany z otrąb ryżowych (łusek, które są materiałem odpadowym w produkcji), stanowią one ok.. 8% nieprzetworzonych ziaren. Proces produkcji oleju przebiega w dwóch etapach: w pierwszym z nich świeże otręby są prasowane.. Następnie dokonuje się ekstrahowania rozpuszczalnikiem (heksanem) w celu uzyskania oleju.. Innym sposobem otrzymywania oleju jest ekstrakcja nadkrytyczna dwutlenkiem węgla (CO2) [1].. Zawartość oleju w otrębach ryżowych różni się w zależności od odmiany i procesu produkcji.. Otręby ryżowe zawierają od 15 do 25% oleju [2].

Olej ryżowy zawiera pierwiastki takie jak fosfor, potas, magnez, wapń, mangan, żelazo, witaminę E i K oraz błonnik.. Jednak na szczególną uwagę zasługują związki bioaktywne, w które olej ryżowy jest wyjątkowo bogaty – należą do nich fitosterole (ok.. 1190 mg/100g), tokoferole i tokotrienole oraz gamma-oryzanol.. Przyczyniają się one do normalizacji ciśnienia krwi oraz sprzyjają prewencji schorzeń układu krążenia.. Dzięki tym właściwościom olej ryżowy zyskał nazwę „oleju sercowego”.. Badania nad bioefektywnością oleju z otrąb ryżowych wykazały bezpośredni związek pomiędzy jego spożyciem a niższym poziomem cholesterolu oraz lipoprotein o małej gęstości (LDL) we krwi.. W badaniu przeprowadzonym przez Ausmana dieta zawierająca olej z otrębów ryżowych zmniejszała stężenie cholesterolu LDL o 30% i całkowity poziom cholesterolu w surowicy krwi o 25 % [3].. W oleju ryżowym znajduje się 27 różnych fitosteroli.. Badania naukowe sugerują, że zmniejszają one poziom cholesterolu, mają działanie przeciwzapalne, hamują wzrost komórek nowotworowych oraz stymulują układ immunologiczny [4].. Natomiast charakterystyczny dla oleju ryżowego składnik – gamma-oryzanol (związek będący połączeniem estrów roślinnych i kwasu felurowego) jest silnym przeciwutleniaczem [5].. Jest bardziej aktywny niż witamina E w procesie zwalczania wolnych rodników oraz ochronie przed stresem oksydacyjnym organizmu [6].. Oceniając olej ryżowy w kontekście kwasów tłuszczowych, zawiera on znaczną ilość kwasu linolenowego (2, 2%), kwasu linolowego (34, 4%), kwasu oleinowego (38, 4%) i innych nienasyconych kwasów tłuszczowych.. Jednak nasycone kwasy tłuszczowe takie jak: kwas stearynowy (2, 9%) i kwas palmitynowy (21, 5%) są w nim również obecne.. Pomimo posiadania podobnego do innych olejów roślinnych profilu kwasów tłuszczowych, olej ryżowy ma przewagę zdrowotną w postaci wspomnianych wcześniej związków antyoksydacyjnych – pochodnych witaminy E oraz gamma-oryzanolu [7].. Tabela 1. Porównanie zawartości wybranych substancji chemicznych w różnych rodzajach olejów jadalnych.. Opracowanie własne na podstawie California Rice Oil Company [4].. Rodzaj oleju Witamina E – tokoferol (ppm) Witamina E – tokotrienol (ppm) Gamma- oryzanol (ppm) Całkowita liczba naturalnych antyksydantów (ppm) ryżowy 81 336 2000 2417 oliwa z oliwek 51 0 0 51 rzepakowy 650 0 0 650 orzechowy 487 0 0 487 sojowy 1000 0 0 1000 z pestek winogron 256 149 0 405 * ppm- zawartość w jednym kilogramie produktu American Heart organisation (AHA) wymienia olej ryżowy jako jeden spośród tłuszczów roślinnych będący dobrą alternatywą dla zastąpienia spożywanych nasyconych kwasów tłuszczowych i tłuszczów trans obecnych między innymi w maśle i margarynie [8].. Pamiętajmy jednak, iż dostarcza on 884 kcal/100g, więc nie należy stosować go w nadmiarze.

Olej ryżowy posiada wysoki punkt dymienia (punkt dymienia informuje w jakiej temperaturze dojdzie do procesu rozkładu kwasów tłuszczowych do glicerolu i wolnych kwasów tłuszczowych), może więc być stosowany jako dodatek do potraw, np.. Sałatek, ale też wykorzystywany do smażenia.. Olej ryżowy ma lekko słodki smak i przyjemny zapach, nie psuje smaku potraw.. Zawiera w swoim składzie ok.. 47% jednonienasyconych kwasów tłuszczowych, 33% wielonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz 20% nasyconych kwasów tłuszczowych.. Jednonienasycone kwasy tłuszczowe utrzymują dużą stabilność podczas podgrzewania do wysokich temperatur, dlatego też olej ryżowy jest uznawany jako dobry do smażenia.. Ponadto jest bogaty w kwasy tłuszczowe omega-3 oraz omega-9 [8].. Tabela 2. Temperatura dymienia oraz zawartość jednonienasyconych, wielonienasyconych i nasyconych kwasów tłuszczowych w wybranych olejach roślinnych.. Opracowanie własne na podstawie California Rice Oil Company [4].. Rodzaj oleju Temperatura dymienia [°C] Jednonienasycone kwasy tłuszczowe [%] Wielonienasycone kwasy tłuszczowe [%] Nasycone kwasy tłuszczowe [%] ryżowy 232 °C 47% 33% 20% oliwa z oliwek 182°C 77% 9% 14% rzepakowy 232 °C 61% 33% 7% orzechowy 225 °C 48% 34% 18% sojowy 226 °C 24% 61% 15% z pestek winogron 251 °C 14% 77% 9%.

Wspomniana wysoka zawartość witaminy E w oleju ryżowym sprawia, iż jako antyoksydant ma ona działanie spowalniające proces starzenia się skóry głowy.. Stosowanie oleju ryżowego może zmniejszyć ilość wypadających włosów; zawarte w nim kwasy oleinowy i lionolowy wzmacniają strukturę włosa, sprawiając że włosy stają się grubsze oraz stymulują ich wzrost.. Nakładanie oleju ryżowego na włosy doda im blasku.. Olej może także pomóc w ochronie włosów przed siwieniem [9][10].. Prawdopodobne jest, iż popyt na olej ryżowy będzie wzrastał w kolejnych latach ze względu na wynikające z jego spożycia korzyści zdrowotne.. Zawarte w nim związki bioaktywnie czynne takie jak tokoferole, tokotrienole fitosterole i gamma-oryzanol mają działanie przeciwutleniające, obniżające ciśnienie krwi oraz zmniejszające poziom cholesterolu, dzięki czemu są korzystne w profilaktyce schorzeń układu krążenia.. Olej ryżowy z powodzeniem można używać do smażenia bądź jako dodatek do zimnych potraw.. Warto też stosować go w pielęgnacji włosów, gdyż polepsza ich kondycję, zapobiegając ich przedwczesnemu wypadaniu i siwieniu.